തദ് ഇമം സംശയം ശേഷമ് ഏകം മേ ഛേത്തുമ് അര്ഹസി । ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ പ്രോദ്വിജന്തേ ഹി നോത്തമാഃ
എന്റെ ഈ ശേഷിച്ച സംശയം ദയവായി നീ തീർക്കണം, ധർമ്മങ്ങളെല്ലാം അറിയുന്ന മഹാനേ. ഉത്തമന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകാറില്ലല്ലോ.
പരമാത്മമയം സര്വം യദി നാമ സദൈവ ഹി । ഇദം കാര്യമ് ഇദം നേതി തത് കിമര്ഥം കൃതẖ ക്രമഃ
എല്ലാം പരമാത്മാവിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, 'ഇത് ചെയ്യണം, ഇത് ചെയ്യരുത്' എന്നിങ്ങനെ എന്തിന് ക്രമം ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?
യഥോത്പന്നാ ന വോത്പന്നാ ജീവാḫ പരമകാരണാത് । ദ്വൈതവന്തോ ഽഥ വാദ്വൈതാസ് തത് താവജ് ജ്ഞാതവാന് ഭവാന്
സകല ജീവികളും പരമകാരണം കൊണ്ടു ഉദിച്ചുവെന്നു തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവ ഉദിച്ചിട്ടില്ല. അവ രണ്ടായി കാണുന്നവരായാലും ഒന്നായി കാണുന്നവരായാലും, അതെല്ലാം നീ അറിയുന്നവനാണ്.
തത്ര താവത് സ്വസങ്കല്പാദ് യേഷാം ദ്വൈതമ് അലം സ്ഥിതമ് । തൈസ് താവത് സംസൃതൌ കിഞ്ചിത് സംസര്തവ്യമ് അസംശയമ്
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഭാവനകൊണ്ട് രണ്ടായി കാണുന്നവർക്കു, അവർക്കു സംശയമില്ലാതെ കുറെക്കാലം സംസാരത്തിൽ തുടരേണ്ടി വരും.
തത്ര കേചിദ് ബാല്യ ഏവ സ്വചമത്കാരയോഗതഃ । വിദന്തി പരമാത്മാനം തിഷ്ഠന്തി വിഗതജ്വരമ്
അവരിൽ ചിലർ ബാല്യത്തിലും തന്നെ, തങ്ങളുടെ അത്ഭുതബോധത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്നു, പിന്നെ അവർ ദുഃഖങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
അനീശ്വരാസ് സേശ്വരാശ് ച യേ ജീവാ ദേഹതാം ഗതാഃ । ഗൃഹീതദ്വൈതവിസ്താരാẖ കാലേനായാന്തി തേ പദമ്
സ്വാതന്ത്ര്യമുള്ളവരായാലും അല്ലാതിരുന്നാലും, ദേഹധാരണം ചെയ്ത എല്ലാ ജീവികളും ഇരട്ടത്വത്തിന്റെ വ്യാപ്തി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവർ സമയക്രമത്തിൽ ആ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു.
ഭവത്യ് ഏവാതിവിശ്രാന്തിര് നാസ്തി കസ്യാസ്തി കസ്യ ച । സുചിരാത് കേവലം കശ്ചിദ് അചിരാദ് വേത്തി കശ്ചന
നിശ്ചയമായും അതിയായ ശാന്തി ലഭിക്കും; അത് ചിലർക്കില്ല, ചിലർക്കുണ്ട് എന്നില്ല. ചിലർക്ക് വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് അതറിയാം, മറ്റൊരാൾക്ക് അതിവേഗം തന്നെ ലഭിക്കും.
കേചിദ് വിദിതവേദ്യത്വം യാന്തി രാഘവ യൌവനേ । ജരാവന്തḫ പരം വസ്തു വിദന്തീഹാപരേ ജനാഃ
ചിലർ, രാഘവ, യൗവനത്തിലും അറിവ് നേടുന്നു; ഇവിടെ മറ്റുചിലർ വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ മാത്രമേ പരമസത്യം അറിയുന്നുള്ളൂ.
ഏവം തജ്ജ്ഞാസ് തഥാജ്ഞാശ് ച തിഷ്ഠന്ത്യ് ഏവ യഥാസ്ഥിതമ് । അസ്യാം വ്യവഹൃതൌ ജീവന്മുക്താ ബദ്ധാശ് ച മാനവാഃ
ഇങ്ങനെ സത്യം അറിയുന്നവരും അറിയാത്തവരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളെത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ലോകജീവിതത്തിൽ മോക്ഷം നേടിയവരും ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരും മനുഷ്യരിൽ ഉണ്ട്.
ഇദം കാര്യമ് ഇദം നേതി തേഷാം യദി ജഗത്സ്ഥിതിഃ । നോന്നീയതേ തത് ക്ഷയകൃന് മാത്സ്യോ ന്യായḫ പ്രവര്തതേ
ഇവരിൽ, 'ഇത് ചെയ്യണം, ഇത് ചെയ്യരുത്' എന്ന വിവേകം ഇല്ലാതെ ലോകം നിലനിൽക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, ശക്തൻ ദുർബലനെ തിന്നുന്ന മത്സ്യനിയമം പ്രാബല്യത്തിൽ വരും.
യാവത് കിഞ്ചിത് പ്രസ്ഫുരതി സര്ഗസ് താവത് കദര്ഥനാമ് । മാ യാതു മാത്സ്യന്യായേന കിലേതി വിഹിതാ സ്ഥിതിഃ
സൃഷ്ടി അല്പം പോലും ഉണരുന്നിടത്തോളം, അവ്യക്തതയും ആശയക്കുഴപ്പവും ഉണ്ടാകും. മത്സ്യനിയമം നടപ്പാക്കാതിരിക്കാനായി, ക്രമം നിലനിർത്തേണ്ടതുണ്ട്.
നിഷ്പുണ്യപാപം നിശ്ചിത്തം നിര്മമോ ഽമനനക്രിയമ് । കാലാതിവാഹനായൈവ ജീവന്മുക്തോ ഽവതിഷ്ഠതേ
പുണ്യവും പാപവും ഇല്ലാതെ, മനസ്സില്ലാതെ, സ്വന്തമെന്ന ഭാവം കൂടാതെ, ചിന്തയോ പ്രവർത്തിയോ ഇല്ലാതെ, കാലം കടന്നുപോകാൻ മാത്രം ജീവിച്ചിരിക്കുകയാണ് ജീവന്മുക്തൻ.
മായാഗ്രസ്തമതിസ് ത്വ് ആത്മവാസനാവശതḫ ഫലമ് । പ്രാപ്നോതീഹാമുത്ര ചൈവ തദര്ഥം യതതേ ച സഃ
മായയിൽ അകപ്പെട്ട മനസ്സും സ്വഭാവങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ കഴിയുന്നവനും ഈ ലോകത്തും മറുവലോകത്തും ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു, ആ ഫലങ്ങൾക്കായി ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഏതാവത് താവദ് ആബാലപണ്ഡിതാമരമാനവമ് । അവിസംവാദി യദ് യാദൃക് ചിത്തം തന്മയതാത്മനഃ
കുഞ്ഞു മുതൽ പണ്ഡിതനും ദേവനും മനുഷ്യനും വരെ, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങിനെയാണോ, അതുപോലെയാണ് ആളുടെ അവസ്ഥ എന്നും ഉറപ്പാണ്.
സ്വസങ്കല്പൈകബീജായ നരകസ്വര്ഗശാഖിനേ । ഫലായാജ്ഞസ്യ കര്തൃത്വമ് അകര്തൃത്വം ച രാഘവ
സ്വന്തം ആഗ്രഹം എന്ന ഒരു വിത്തിൽ നിന്നാണ് നരകവും സ്വർഗ്ഗവും വളരുന്നത്. അജ്ഞാനികൾക്ക് ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഫലവും ചെയ്യാത്തതിന്റെ ഫലവും ഉണ്ടാകുന്നു, രാഘവ.
യത് തു തജ്ജ്ഞസ്യ കര്തൃത്വമ് അകര്തൃത്വം ച വാ ക്വചിത് । തത് പ്രമേയദശാമ് ഏതി ന കദാചന കസ്യചിത്
സത്യം അറിയുന്നവർക്കു ചെയ്യുന്നതോ ചെയ്യാത്തതോ എവിടെയെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതു വെറും ഭ്രമമായിത്തന്നെ കാണപ്പെടും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ആര്ക്കും ഒരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല.
കര്താ ഭവത്വ് അകര്താ വാ മുക്ത ഏവാങ്ഗ തത്ത്വവിത് । ഭൂയോ മജ്ജതി നാജ്ഞാനേ പയḫഫേന ഇവാമ്ഭസി
പ്രിയനായവനേ, പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതെയോ, സത്യം അറിഞ്ഞവൻ എപ്പോഴും മോചിതനാണ്; അവൻ വീണ്ടും അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങുന്നില്ല, വെള്ളത്തിൽ കുഞ്ചിക പോലെ.
കര്താ ഭവത്വ് അകര്താ വാ ബദ്ധ ഏവായഥാര്ഥവിത് । അരണ്യകൂപാച് ഛ്വേവാസ്മാന് മോഹാന് നോത്തരതി ക്വചിത്
പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതെയോ, യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കാത്തവൻ എപ്പോഴും ബന്ധത്തിലാണു്; കാട്ടിലെ കിണറ്റിൽ കുടുങ്ങിയ നായ പോലെ, അവൻ മോഹത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും രക്ഷപ്പെടുന്നില്ല.
നിര്ദേഹോ നിര്മനാ മൌനീ ശാന്തസ് സ്വസ്ഥോ നിരേഷണഃ । കുര്വന്ന് ഏവ ച കര്മാണി തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠസ്വ തത്പദേ
ദേഹം ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് ഇല്ലാതെ, മൗനത്തിൽ, സമാധാനത്തോടെ, ആരോഗ്യത്തോടെ, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും ആ നിലയിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുക.
ജീവോ ബ്രഹ്മാര്ണവേ വീചിര് ജീവാമ്ഭോധാവ് അഹങ്കൃതിഃ । അഹങ്കാരാമ്ബുധൌ ബുദ്ധിര് ബുദ്ധ്യബ്ധൌ ചിത്തമ് ആബിലമ്
ജീവൻ ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിരയാണു്; അഹംഭാവം ജീവസമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിര; ബുദ്ധി അഹംഭാവസമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിര; മനസ്സ് ബുദ്ധിസമുദ്രത്തിൽ കലങ്ങിയതാണു്.
ചിത്താബ്ധൌ വാസനാ വീചിര് വാസനാബ്ധൌ തു സംസൃതിഃ । സംസാരാബ്ധൌ ശരീരം ച ശരീരാബ്ധൌ ച ജീവിതമ്
മനസ്സെന്ന സമുദ്രത്തില് ആഗ്രഹം ഒരു തിരയാണ്; ആഗ്രഹങ്ങളുടെ സമുദ്രത്തില് ജന്മമരണചക്രം ഒരു തിരയാണ്; ലോകസമുദ്രത്തില് ശരീരം ഒരു തിര; ശരീരസമുദ്രത്തില് ജീവന് ഒരു തിരയാണ്.
ജീവിതാബ്ധൌ ച യുവതാ ചഞ്ചലേ യൌവനാര്ണവേ । വീചിര് ഇന്ദ്രിയസങ്ഘാതസ് സ്പന്ദസ് ത്വ് ഇന്ദ്രിയവാരിധൌ
ജീവിതസമുദ്രത്തില് യൗവനം ചഞ്ചലമാണ്; യൗവനസമുദ്രത്തില് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടം ഒരു തിരയാണ്; ഇന്ദ്രിയസമുദ്രത്തില് ചലനം ഒരു തിരയാണ്.
സ്പന്ദാമ്ഭോധാവ് അനുഭവസ് സ്വാനുഭൂത്യാമ്ബുധൌ തതഃ । തരങ്ഗശ് ചിത്സമുല്ലാസ ഇതീദം സര്ഗവേദനമ്
ചലനസമുദ്രത്തില് അനുഭവം ഉയിരുന്നു; അതിനുശേഷം സ്വാനുഭവസമുദ്രത്തില് ചൈതന്യത്തിന്റെ ആനന്ദം ഒരു തിരയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു—ഇതാണ് സൃഷ്ടിയുടെ അനുഭവം.
ശബ്ദസംസ്പര്ശരൂപാദി യേനേദമ് അവബുധ്യതേ । തച് ചിന്മാത്രം ജഗത് സര്വം തത്സാരത്വാദ് രഘൂദ്വഹ
ശബ്ദം, സ്പര്ശം, രൂപം തുടങ്ങിയവയെ അറിയുന്നത് അതിനാലാണ്; രഘുവംശജാ, അതാണ് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം; ഈ ലോകം മുഴുവൻ അതിന്റെ സ്വരൂപമാണ്, കാരണം അതാണ് അതിന്റെ സാരം.
അക്ഷുബ്ധോ ഽവ്യപദേശ്യോ ഽസാവ് അസര്ഗകരണോന്മുഖഃ । ഉന്നീയതേ ചിദമ്ഭോധിസ് സദ്ഭിര് ബ്രഹ്മേതി കേവലമ്
അശാന്തവും വിവരണം ചെയ്യാനാവാത്തതുമായ, സൃഷ്ടിയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഈ ചൈതന്യസമുദ്രത്തെ ജ്ഞാനികൾ ബ്രഹ്മമെന്നു മാത്രം ഉയർത്തിപ്പറയുന്നു.
അക്ഷുബ്ധമ് അപി തത് ക്ഷുബ്ധമ് ഇവ ചേത് കൃതവേദനമ് । തച് ചിദംശമ് ഉപാരുഹ്യ ബ്രഹ്മ സര്ഗ ഇതി സ്ഥിതമ്
അത് അശാന്തമാണെങ്കിലും, അതിനെ അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുമ്പോൾ അതിന് അശാന്തതയുണ്ടായതുപോലെ തോന്നും; ആ ചൈതന്യത്തിന്റെ ഒരു അംശത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ അത് ബ്രഹ്മവും സൃഷ്ടിയും എന്ന നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അക്ഷുബ്ധോ ഽസാവ് അവാച്യോ ഹി സമശ് ചിതിമഹാര്ണവഃ । വക്തും ന കേനചിന് നാമ്നാ കലയാ വാപി ശക്യതേ
ഈ അശാന്തവും പറയാനാവാത്തതുമായ വിശാലമായ ചൈതന്യസമുദ്രത്തെ ആരാലും പേരിലൂടെയോ മറ്റേതെങ്കിലും രീതിയിലോ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ന ച തസ്യ മഹാബാഹോ ക്ഷോഭസ് സമ്ഭവതി ക്വചിത് । പൃഥക് തന്മാത്രരൂപത്വാത് സര്വസ്യ ജഗതോ ഗതേഃ
മഹാബാഹുവേ, അതിൽ ഒരിക്കലും അശാന്തത ഉണ്ടാകുന്നില്ല, കാരണം ഈ ലോകത്തിന്റെ സകല ചലനങ്ങളും അതിന്റെ സൂക്ഷ്മരൂപമായ ഘടകങ്ങളിൽ മാത്രം നടക്കുന്നു.
സ്വരൂപേ തസ്യ ദേവസ്യ കേവലം യാ വിലാസിതാ । സൈഷോക്താ ക്ഷോഭശബ്ദേന ചിച്ഛബ്ദേന ച വാനഘ
അവിടുത്തെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആ കളിയാണല്ലോ 'കുലുക്കം' എന്നും 'ബോധം' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നത്, പാപരഹിതനായവനേ.
പരമാര്ഥമഹാമ്ഭോധൌ ചിച് ചേത്യലവരൂപിണീ । ഊര്മിവത് സ്ഫുരതി സ്പന്ദാത് തേനേദം ജായതേ ജഗത്
പരമാർത്ഥത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ, ബോധം വിഷയം-വിഷയി എന്ന വ്യത്യാസം സ്വീകരിച്ച് ഒരു തിരമാലപോലെ ഉണരുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഈ ലോകം ഉദിക്കുന്നത്.