യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് ത്വമഹമാദിമത് । ചിത്തമാത്രം ഹി തത് സര്വം ജലമാത്രം യഥാര്ണവഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകവും, 'ഞാൻ', 'നീ' എന്ന ധാരണകളും എല്ലാം മനസ്സേയാണ്; സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളം മുഴുവൻ വെള്ളം മാത്രമാണെന്നപോലെ.
ദേഹേന്ദ്രിയാദിഭാവേന ചിത്തം ജഗദ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ഷഡ്ഭിര് വാ പഞ്ചഭിര് ദ്വാരൈശ് ചേത്യം പതതി ദേഹിനാമ്
ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തുടങ്ങിയ രൂപത്തിൽ മനസ്സാണ് ലോകം എന്നത് ഉറപ്പാണ്; ആറോ അഞ്ചോ വാതിലുകൾ വഴി അറിയേണ്ടതെല്ലാം ശരീരധാരികളിൽ കടക്കുന്നു.
യതẖ കുതശ്ചിത് സമ്പന്നം ചിത്തം ദ്വീന്ദുവിലാസവത് । യഥാ നാനേവ സമ്പന്നം തദ് ഉക്തം ബഹുശസ് തവ
മനസ്സ് എവിടെയോ നിന്നുമാണ് ഉദിക്കുന്നത്, അതിന്റെ സ്വഭാവം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലെ കളിയാടുന്നതുപോലെയാണ്. പലതായാണ് തോന്നുന്നെങ്കിലും, അതു പലതല്ലെന്നു പലതവണ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ജീവാദിസഞ്ജ്ഞാവലിതം ധൃതസംസൃതിവിഭ്രമമ് । യഥാ തത് ക്ഷീയതേ ചിത്തം ശ്രേയസേ തദ് ഇദം ശൃണു
‘ജീവൻ’ എന്നതുപോലുള്ള പേരുകൾ കൊണ്ടും, ജനനം മരണം എന്ന ഭ്രമം പിടിച്ചുമാണ് മനസ്സ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ മനസ്സ് എങ്ങനെ ഉന്നതമായ നല്ലതിനായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കു.
ചേതോ ഭാവവികാരാഢ്യം പശ്യതീദം ശരീരകമ് । അവിദ്യമാനം പ്രോച്ഛൂനം മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബ്വ് ഇവൈണകഃ
ചിന്തകളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മനസ്സ്, ഈ ശരീരം കാണുന്നു. എന്നാൽ ശരീരം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും, മായയാൽ വിച്ഛേദിച്ചതുമാണ്. ഒരു മൃഗം മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തിൽ വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
തഥാ പശ്യതി വൈ ചേതശ് ശരീരം സ്പന്ദചഞ്ചലമ് । അഭിന്നമ് ഏവ സ്വാത്മത്വാദ് ദധിരൂപം യഥാ പയഃ
അതുപോലെ തന്നെ, ചലനത്തിൽ അശാന്തമായ ശരീരം, മനസ്സ് തനിക്കു തന്നെ വ്യത്യസ്തമല്ലെന്നു മനസ്സ് കാണുന്നു. പാൽപോലെയുള്ളതിൽ നിന്ന് തൈര് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, രണ്ടും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലെന്നു മനസ്സ് അനുഭവിക്കുന്നു.
ഉത്പത്തിസ്ഥിതിനാശാന്തം യഥാനുഭവതി സ്വയമ് । പയോ ദധിത്വമ് ഏവം ഹി ചേതḫ പശ്യതി ദേഹകമ്
പാലിന് തൈര് ഉണ്ടാകുന്നതും നിലനില്ക്കുന്നതും ഒടുവില് ഇല്ലായ്മയിലേക്കും പോകുന്നതും താനെ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, മനസും ശരീരത്തെ ഇങ്ങനെ തന്നെ കാണുന്നു.
തഥാ ഹി ഭാര്ഗവോദന്തോ ലവണൈന്ദവവിഭ്രമഃ । ശ്രുതസ് ത്വയാ മഹാബാഹോ ചിത്തരൂപനിരൂപണേ
ഭാര്ഗവന്റെ കഥയും ഉപ്പും ചന്ദ്രനും സംബന്ധിച്ച മായയും, മഹാബാഹുവേ, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
പ്രതിഭാം ജഡമ് അപ്യ് ഏതി ചിത്തം സര്വഗചിച്ച്യുതമ് । അനിച്ഛായോമണിപ്രാപ്തമ് അയḫ പ്രസ്പന്ദനം യഥാ
മനസ്സിൽ എല്ലാ ബോധവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അതു പൂർണ്ണമായും ജഡമാകുന്നു; ആകർഷണശക്തി ഇല്ലാതായിരുമ്പ് നീങ്ങാതിരിപ്പിനുപോലെ.
നിത്യോദിതാമലാനന്തചിദാദിത്യാംശുരഞ്ജനാത് । ചിത്തപദ്മോ വികസതി പുര്യഷ്ടകദലാവലിഃ
എപ്പോഴും ഉദയിക്കുന്ന, നിർമ്മലവും അനന്തവുമായ ബോധസൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ടു മനസ്സെന്ന താമരയുടെ എട്ടു ചിറകുകളും വിരിയുന്നു.
യഥാ മുക്താവലീ ദൃഷ്ടാ ശൂന്യേ ഖേ സദസന്മയീ । സ്ഫുരത്യ് ഏവം ഹി ചിത്തത്ത്വേ ചേതസ് സ്ഫുരതി ചഞ്ചലമ്
ശൂന്യമായ ആകാശത്ത് ഒരു മുത്തുമാല കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, അതു ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ലെന്നും തോന്നുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, മനസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സും തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യഥാ ചിത്രോദയശ് ശൂന്യേ ഭ്രാന്തിമാത്രമ് ഉപപ്ലവഃ । തഥാ ചേതസി ദേഹോ ഽയം ഗന്ധര്വപുരവത് സ്ഥിതഃ
ശൂന്യത്തിൽ വരച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചിത്രമൊക്കെ ഭ്രമ മാത്രം എന്നപോലെ, ഈ ശരീരം മനസ്സിൽ ഗന്ധർവനഗരംപോലെ അവിടം നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ ചേതസി ദേഹോ ഽയം മിഥ്യാ ദ്വീന്ദുവിലാസവത് । ഇന്ദ്രിയാണി തഥാ ദേഹേ മൈവമ്മാത്രപരോ ഭവ
മനസ്സിൽ ഈ ശരീരം യഥാർത്ഥമല്ല, ആകാശത്ത് രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാർ കാണുന്നതുപോലെ ഭ്രമയാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, ശരീരത്തിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും യഥാർത്ഥമല്ല; അവയെ സത്യമായെന്ന് കരുതേണ്ട.
യഥേന്ദ്രിയാണി ദേഹസ്യ ബാലകല്പിതയക്ഷവത് । സ്പന്ദസ് തഥൈവേന്ദ്രിയാണാം ജഡോ മൈതത്പരോ ഭവ
ശരീരത്തിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒരു കുട്ടി കൽപ്പിച്ച യക്ഷനെപ്പോലെയാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചലനവും ജഡമാണ്; അതിനെ സത്യമായെന്ന് കരുതേണ്ട.
യഥേന്ദ്രിയാണാം വാതാനാമ് ഇവ സ്പന്ദോ ജഡാത്മകഃ । സ്പന്ദബോദ്ധൃ തഥൈവാസത് സ്ഫുരത്യ് ഏതച് ചലം മനഃ
എന്തെന്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചലനം കാറ്റിന്റെ ചലനത്തെപ്പോലെ ജഡമായതാണോ, അതുപോലെ തന്നെ ചലനം കാണുന്നവനും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും അസത്യമാണു്. ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് വെറും കിളിർപ്പു മാത്രമാണ്.
യഥാ സ്പന്ദസ്യ തു മനോ ഭ്രമാകൃതി ചലം ജഡമ് । മനസോ ഽസ്യ തഥാ ബുദ്ധിര് മൃഗതൃഷ്ണാ വിജൃമ്ഭതേ
എങ്ങനെ മനസ്സ് ഭ്രമത്തിന്റെ രൂപവും ചഞ്ചലവും ജഡവുമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി ഉരുത്തിരിയുന്നു, അതു് മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തെപ്പോലെ വ്യാപിക്കുന്നു.
യഥൈവ ബുദ്ധിസ് സ്വാന്തസ്യ തഥാ ബുദ്ധേര് അഹങ്കൃതിഃ । അസദ്രൂപാ മുധോദ്ഭൂതാ മൈവമ്മാത്രപരോ ഭവ
എങ്ങനെ ബുദ്ധി മനസ്സിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്നു. അതു് യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുമുള്ളതുമാണ്. അതിനെ സത്യമായ് കരുതരുത്.
യഥാ ബുദ്ധേര് അഹങ്കാരോ വല്ല്യാḫ പുഷ്പമ് ഇവ സ്ഥിതഃ । തഥൈവാഹങ്കൃതേര് ജീവോ മൈവമ്മാത്രപരോ ഭവ
എങ്ങനെ ബുദ്ധിയിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം വള്ളിയിൽ പൂവ് പോലെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ ഉരുത്തിരിയുന്നു. അതിനെ സത്യമായ് കരുതരുത്.
യഥൈവാഹങ്കൃതേര് ജീവശ് ശൂന്യേഹാവാസനാത്മകഃ । തഥാ ജീവസ്യ കലയാ യുക്താ ചിത് സചമത്കൃതിഃ
എങ്ങനെ അഹംഭാവത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ ശൂന്യത്തിൽ ശേഷിച്ച വാസനകളുടെ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ, ജീവന്റെ ചൈതന്യവും അതിന്റെ വിവിധ ശേഷികളോടെ, ശുദ്ധമായ ബോധവും അത്ഭുതവും ആണ്.
തദ് അപ്യ് അനഘ സങ്കല്പവശാന് നോ വസ്തുനാപി സത് । മൈതദ് ഭാവയ കിഞ്ചിത് ത്വം നൈതത് തേനാസ്യ വാ ഭവാന്
പാപമില്ലാത്തവനേ, ഇതെല്ലാം കൽപ്പനയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നിനാലല്ല. ഇതിനെ കുറിച്ച് നീ അല്പം ആലോചിച്ചാൽ മതി; നീയും ഇതും അതിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയല്ല.
ഏതേ പരസ്പരം സര്വേ ഭ്രമാത് കാരണതാം ഗതാഃ । തരങ്ഗവദ് വിവര്തന്തേ മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാദയഃ
ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം തെറ്റിദ്ധാരണയാൽ കാരണങ്ങളായി തോന്നുന്നു; മനസും ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മറ്റും തിരമാലകളെപ്പോലെ മാറിമാറി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യഥാ ശൂന്യേ മഹാരണ്യേ സ്വസങ്കല്പഭ്രമാകുലാഃ । ഭ്രമന്ത്യ് ഉന്മത്തകാ ഏവം മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാദയഃ
വലിയ ശൂന്യമായ കാടിൽ, സ്വന്തം ഭ്രമയാൽ ഉന്മാദികൾ പോലെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നവരെപ്പോലെ, മനസും ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മറ്റും അങ്ങനെ തന്നെ അകത്തകത്ത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ശരീരം സംസൃതൌ സാരസ് സാരോ ഽക്ഷൌഘശ് ശരീരകേ । സാരസ് ത്വ് അക്ഷഗണേ സ്പന്ദസ് സ്പന്ദേ സാരസ് സ്മൃതം മനഃ
ജന്മമരണചക്രത്തില് ശരീരമാണ് സാരം; ശരീരത്തില് ഇന്ദ്രിയങ്ങളാണ് സാരം; ഇന്ദ്രിയങ്ങളില് സ്പന്ദനമാണ് സാരം; ആ സ്പന്ദനത്തില് മനസ്സാണ് സാരമായി ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.
സാരോ മനസി വൈ ബുദ്ധിസ് സാരോ ബുദ്ധാവ് അഹങ്കൃതിഃ । സാരസ് ത്വ് അഹങ്കൃതൌ ജീവോ ജീവേ സാരശ് ചിദ് ആബിലാ
മനസ്സില് ബുദ്ധിയാണ് സാരം; ബുദ്ധിയില് അഹങ്കാരമാണ് സാരം; അഹങ്കാരത്തില് ജീവിയാണ് സാരം; ജീവിയില് സാരം ബോധമാണ്, എന്നാല് അതു മങ്ങിയതായിരിക്കും.
ചിതി സാരസ് ത്വ് അചേത്യത്വം ചേത്യസ്യാസമ്ഭവാച് ഛിവേ । തസ്മാത് സാരതരാത് സാരẖ കിഞ്ചിദ് അന്യന് ന വിദ്യതേ
ബോധത്തില് സാരം അജഡതയാണ്, കാരണം ശിവനില് ജഡമായ വസ്തുക്കള് ഉണ്ടാവുന്നില്ല; അതിനാല് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ സാരമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല.
നിര്വികല്പചിദാഭാസ ഏവ സര്വത്ര കാരണമ് । കാരണം തസ്യ നാസ്ത്യ് അന്യത് തത് സ്വതോ നിത്യഭാസുരമ്
നിര്വികല്പമായ ബോധത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷത മാത്രമാണ് എല്ലായിടത്തും കാരണമാകുന്നത്; അതിന് മറ്റൊരു കാരണം ഇല്ല, കാരണം അതു സ്വഭാവത്തില് തന്നെ ശാശ്വതമായ പ്രകാശമാണ്.
താവന്മാത്രപരോ നിത്യം ഭവ പൂര്വം പരിത്യജന് । സകലം നിഷ്കലം വാപി ജഗച് ചിന്മാത്രമ് ഏവ ഹി
നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധമായ ബോധത്തില് മാത്രം മനസ്സു നിർത്തുക. ആദ്യം, സകലവും—ആകൃതിയുള്ളതോ ആകൃതിയില്ലാത്തതോ ആയ ഈ ലോകം—വിട്ടൊഴിയണം. കാരണം, എല്ലാം ബോധം മാത്രമാണ്.
വലിതം സര്വസങ്കല്പൈര് യദി വാ യദി വോജ്ഝിതമ് । ജഗത് തദ് അഖിലം രാമ വിദ്ധ്യ് ഏതച് ഛുദ്ധചിന്മയമ്
രാമാ, ലോകം എത്രയോ ആലോചനകളാൽ രൂപം കൊണ്ടതായാലും, അല്ലെങ്കിൽ ആലോചനകളൊന്നുമില്ലാത്തതായാലും, ഈ സർവ്വം ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഇത്യ് അസ്മാത് പരമാത് സാരാദ് അജസ്രം സംവിദ് അങ്ഗ തേ । രാത്രിന്ദിവം ന ചലതി യദി തത് ത്വമ് അജശ് ശിവഃ
പ്രിയനേ, ഈ പരമസാരത്തിൽ നിന്ന് ബോധം ഒരിക്കലും, രാവിലെയും രാത്രിയിലും, വിട്ടുപോകുന്നില്ല. അങ്ങനെ തന്നെയെങ്കിൽ, നീ ജനനമില്ലാത്തവനും, ശിവനും തന്നെയാണ്.
അത്ര സ്ഥിതസ്യ തവ കേചന ദുര്വിലാസാ രാത്രാവ് അഹേര് ഇവ ന രാമ പദം ലഭന്തേ । മൈനാം പരിത്യജ മഹാമൃതകന്ദരാം ത്വമ് അത്രൈവ തിഷ്ഠ ദൃഢലേഖ്യമ് ഇവാശ്മനീതി
നീ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രാമാ, വിഷം നിറഞ്ഞ ദോഷങ്ങൾ അഹസ്സിൽ പക്ഷിയെപ്പോലെ നിന്നെ എത്താൻ കഴിയില്ല. ഈ അമൃതഗുഹ വിട്ടൊഴിയരുത്; കല്ലിൽ വരച്ച രേഖപോലെ ഉറപ്പോടെ ഇവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളണം.