സിദ്ധാന്തോ ഽധ്യാത്മശാസ്ത്രാണാം സര്വാപഹ്നവ ഏവ ച । നാവിദ്യാസ്തീഹ നോ മായാ ശാന്തം ബ്രഹ്മേദമ് അക്രമമ്
എല്ലാ ആത്മശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അന്തിമമായ സാരം പൂർണ്ണമായ നിരാകരണമാണ്. ഇവിടെ അജ്ഞാനമോ മായയോ ഇല്ല; ഈ ബ്രഹ്മം ശാന്തവും ക്രമമില്ലാത്തതുമാണ്.
ശാന്ത ഏവ ചിദാഭാസേ സ്വച്ഛേ സമസമാത്മനി । സമഗ്രശക്തികചിതേ ബ്രഹ്മേതി കലിതാഭിധേ
ഇത് ശാന്തവും, ചൈതന്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതും, സുതാര്യമാകുകയും സമത്വമുള്ള ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുകയും, എല്ലാ ശക്തികളും നിറഞ്ഞതുമായതും, പൊതുവെ 'ബ്രഹ്മം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നതുമാണ്.
നിര്ണീയ കേചിച് ഛൂന്യത്വം കേചിദ് വിജ്ഞാനമാത്രതാമ് । കേചിദ് ഈശ്വരരൂപത്വം വിവദന്തേ പരസ്പരമ്
ചിലർ ആലോചിച്ച് ശൂന്യതയാണെന്ന് പറയുന്നു; ചിലർ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് എന്നാണ് വാദിക്കുന്നത്; മറ്റുചിലർ ദൈവസ്വരൂപമാണെന്ന് പറയുന്നു—അവർ പരസ്പരം വാദിക്കുന്നു.
സങ്കല്പ്യ ജഗദ് ഉച്ഛൂനം നീത്വാ ച ശതശാഖതാമ് । ചാലയന്തി വിചാരേണ കേചിത് സാങ്ഖ്യമതാദികമ്
ചിലർ ലോകം നശിച്ചുവെന്ന് കരുതി, അതിനെ നൂറുകണക്കിന് ശാഖകളായി വിഭജിച്ച്, തങ്ങളുടെ വിവേചനത്തോടെ സാംഖ്യമതം മുതലായവ പിന്തുടർന്ന് ചുറ്റി നടക്കുന്നു.
കേചിത് സര്വമ് ഇദം ശാന്തം ബ്രഹ്മേതി ഘനനിശ്ചയാഃ । ശുദ്ധചിദ്വ്യോമതാമ് ഏത്യ സന്തോ ഽസന്ത ഇവ സ്ഥിതാഃ
ചിലര് ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ ഈ എല്ലാം ശാന്തമായ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് കരുതി, ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ ആകാശാവസ്ഥയില് എത്തി, ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ബ്രഹ്മ ന ജഗന് നാന്യദ് ഇതി നിശ്ചിത്യ കേചന । ആകാശവിശദാസ് സ്വച്ഛാസ് സംസ്ഥിതാസ് സൌഗതാദയഃ
ചിലര് ബ്രഹ്മവും ലോകവും മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കി, ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞും ശുദ്ധവുമായി, ബുദ്ധന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കേചിദ് അപ്യ് അന്യഥാ കൃത്വാ നാനാസങ്കല്പകല്പനമ് । സ്ഥിതാശ് ശാമ്യന്തി ജായന്തേ സംസരന്തി ച വാ ന വാ
ചിലര് വിവിധവിധം ഭാവനകള് സൃഷ്ടിച്ച്, നിലകൊള്ളുകയും, ശാന്തരാവുകയും, ജനിക്കുകയും, സഞ്ചരിക്കുകയും, അല്ലെങ്കില് അതൊന്നും ചെയ്യാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സമസ്തകലനാഹീനമ് ഇതി നിര്ണീയ ചിദ്ഘനമ് । സമഗ്രശക്തികചിതം വിവദന്തേ ഹി വാദിനഃ
എല്ലാ ഭാവനകളും ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധബോധം മുഴുവന് ശക്തികള് നിറഞ്ഞതാണെന്ന് തീരുമാനിച്ച്, വാദികള് തമ്മില് വാദം നടത്തുന്നു.
ഏകത്ര വസ്തുനി സമസ്തകലാവിമുക്തേ സങ്കല്പ്യ സങ്കലനയാ വിവിധാഭിധാസ് സ്വാഃ । സ്വം വാസനാവിലസിതം സമുദാഹരന്തോ വിദ്യാവിവാദവിഭവൈര് വിവദന്തി വൈദ്യാഃ
എല്ലാ മാറ്റങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച ഒരൊറ്റ സത്യം ഉള്ളപ്പോൾ, അതിൽ മനസ്സിൽ സങ്കല്പം ചെയ്ത് കൂട്ടിച്ചേർക്കലിലൂടെ പലപേരുകളും നൽകുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ മനസ്സിലുള്ള സ്വഭാവങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ച്, തങ്ങളുടെ അറിവിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് പണ്ഡിതന്മാർ തമ്മിൽ വാദം ചെയ്യുന്നു.
ശരീരേന്ദ്രിയബുദ്ധ്യാദിചേതസാം സ്പന്ദനസ്യ ച । കിം കസ്മാത് സാരമ് ഉദിതം വ്യാപകം ശ്രേയസേ ഭവേത്
ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ബുദ്ധി, മനസ്സ് എന്നിവയുടെ ചലനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സാരം എന്താണ്, എന്തിനുവേണ്ടി, എങ്ങനെ ഉത്ഭവിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന നല്ലതെന്താണ് എന്നതും അറിയേണ്ടതാണ്.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് ത്വമഹമാദിമത് । ചിത്തമാത്രം ഹി തത് സര്വം ജലമാത്രം യഥാര്ണവഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകവും, 'ഞാൻ', 'നീ' എന്ന ധാരണകളും എല്ലാം മനസ്സേയാണ്; സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളം മുഴുവൻ വെള്ളം മാത്രമാണെന്നപോലെ.
ദേഹേന്ദ്രിയാദിഭാവേന ചിത്തം ജഗദ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ഷഡ്ഭിര് വാ പഞ്ചഭിര് ദ്വാരൈശ് ചേത്യം പതതി ദേഹിനാമ്
ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തുടങ്ങിയ രൂപത്തിൽ മനസ്സാണ് ലോകം എന്നത് ഉറപ്പാണ്; ആറോ അഞ്ചോ വാതിലുകൾ വഴി അറിയേണ്ടതെല്ലാം ശരീരധാരികളിൽ കടക്കുന്നു.
യതẖ കുതശ്ചിത് സമ്പന്നം ചിത്തം ദ്വീന്ദുവിലാസവത് । യഥാ നാനേവ സമ്പന്നം തദ് ഉക്തം ബഹുശസ് തവ
മനസ്സ് എവിടെയോ നിന്നുമാണ് ഉദിക്കുന്നത്, അതിന്റെ സ്വഭാവം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലെ കളിയാടുന്നതുപോലെയാണ്. പലതായാണ് തോന്നുന്നെങ്കിലും, അതു പലതല്ലെന്നു പലതവണ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ജീവാദിസഞ്ജ്ഞാവലിതം ധൃതസംസൃതിവിഭ്രമമ് । യഥാ തത് ക്ഷീയതേ ചിത്തം ശ്രേയസേ തദ് ഇദം ശൃണു
‘ജീവൻ’ എന്നതുപോലുള്ള പേരുകൾ കൊണ്ടും, ജനനം മരണം എന്ന ഭ്രമം പിടിച്ചുമാണ് മനസ്സ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ മനസ്സ് എങ്ങനെ ഉന്നതമായ നല്ലതിനായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കു.
ചേതോ ഭാവവികാരാഢ്യം പശ്യതീദം ശരീരകമ് । അവിദ്യമാനം പ്രോച്ഛൂനം മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബ്വ് ഇവൈണകഃ
ചിന്തകളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മനസ്സ്, ഈ ശരീരം കാണുന്നു. എന്നാൽ ശരീരം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും, മായയാൽ വിച്ഛേദിച്ചതുമാണ്. ഒരു മൃഗം മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തിൽ വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
തഥാ പശ്യതി വൈ ചേതശ് ശരീരം സ്പന്ദചഞ്ചലമ് । അഭിന്നമ് ഏവ സ്വാത്മത്വാദ് ദധിരൂപം യഥാ പയഃ
അതുപോലെ തന്നെ, ചലനത്തിൽ അശാന്തമായ ശരീരം, മനസ്സ് തനിക്കു തന്നെ വ്യത്യസ്തമല്ലെന്നു മനസ്സ് കാണുന്നു. പാൽപോലെയുള്ളതിൽ നിന്ന് തൈര് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, രണ്ടും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലെന്നു മനസ്സ് അനുഭവിക്കുന്നു.
ഉത്പത്തിസ്ഥിതിനാശാന്തം യഥാനുഭവതി സ്വയമ് । പയോ ദധിത്വമ് ഏവം ഹി ചേതḫ പശ്യതി ദേഹകമ്
പാലിന് തൈര് ഉണ്ടാകുന്നതും നിലനില്ക്കുന്നതും ഒടുവില് ഇല്ലായ്മയിലേക്കും പോകുന്നതും താനെ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, മനസും ശരീരത്തെ ഇങ്ങനെ തന്നെ കാണുന്നു.
തഥാ ഹി ഭാര്ഗവോദന്തോ ലവണൈന്ദവവിഭ്രമഃ । ശ്രുതസ് ത്വയാ മഹാബാഹോ ചിത്തരൂപനിരൂപണേ
ഭാര്ഗവന്റെ കഥയും ഉപ്പും ചന്ദ്രനും സംബന്ധിച്ച മായയും, മഹാബാഹുവേ, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
പ്രതിഭാം ജഡമ് അപ്യ് ഏതി ചിത്തം സര്വഗചിച്ച്യുതമ് । അനിച്ഛായോമണിപ്രാപ്തമ് അയḫ പ്രസ്പന്ദനം യഥാ
മനസ്സിൽ എല്ലാ ബോധവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അതു പൂർണ്ണമായും ജഡമാകുന്നു; ആകർഷണശക്തി ഇല്ലാതായിരുമ്പ് നീങ്ങാതിരിപ്പിനുപോലെ.
നിത്യോദിതാമലാനന്തചിദാദിത്യാംശുരഞ്ജനാത് । ചിത്തപദ്മോ വികസതി പുര്യഷ്ടകദലാവലിഃ
എപ്പോഴും ഉദയിക്കുന്ന, നിർമ്മലവും അനന്തവുമായ ബോധസൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ടു മനസ്സെന്ന താമരയുടെ എട്ടു ചിറകുകളും വിരിയുന്നു.
യഥാ മുക്താവലീ ദൃഷ്ടാ ശൂന്യേ ഖേ സദസന്മയീ । സ്ഫുരത്യ് ഏവം ഹി ചിത്തത്ത്വേ ചേതസ് സ്ഫുരതി ചഞ്ചലമ്
ശൂന്യമായ ആകാശത്ത് ഒരു മുത്തുമാല കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, അതു ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ലെന്നും തോന്നുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, മനസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സും തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യഥാ ചിത്രോദയശ് ശൂന്യേ ഭ്രാന്തിമാത്രമ് ഉപപ്ലവഃ । തഥാ ചേതസി ദേഹോ ഽയം ഗന്ധര്വപുരവത് സ്ഥിതഃ
ശൂന്യത്തിൽ വരച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചിത്രമൊക്കെ ഭ്രമ മാത്രം എന്നപോലെ, ഈ ശരീരം മനസ്സിൽ ഗന്ധർവനഗരംപോലെ അവിടം നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ ചേതസി ദേഹോ ഽയം മിഥ്യാ ദ്വീന്ദുവിലാസവത് । ഇന്ദ്രിയാണി തഥാ ദേഹേ മൈവമ്മാത്രപരോ ഭവ
മനസ്സിൽ ഈ ശരീരം യഥാർത്ഥമല്ല, ആകാശത്ത് രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാർ കാണുന്നതുപോലെ ഭ്രമയാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, ശരീരത്തിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും യഥാർത്ഥമല്ല; അവയെ സത്യമായെന്ന് കരുതേണ്ട.
യഥേന്ദ്രിയാണി ദേഹസ്യ ബാലകല്പിതയക്ഷവത് । സ്പന്ദസ് തഥൈവേന്ദ്രിയാണാം ജഡോ മൈതത്പരോ ഭവ
ശരീരത്തിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒരു കുട്ടി കൽപ്പിച്ച യക്ഷനെപ്പോലെയാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചലനവും ജഡമാണ്; അതിനെ സത്യമായെന്ന് കരുതേണ്ട.
യഥേന്ദ്രിയാണാം വാതാനാമ് ഇവ സ്പന്ദോ ജഡാത്മകഃ । സ്പന്ദബോദ്ധൃ തഥൈവാസത് സ്ഫുരത്യ് ഏതച് ചലം മനഃ
എന്തെന്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചലനം കാറ്റിന്റെ ചലനത്തെപ്പോലെ ജഡമായതാണോ, അതുപോലെ തന്നെ ചലനം കാണുന്നവനും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും അസത്യമാണു്. ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് വെറും കിളിർപ്പു മാത്രമാണ്.
യഥാ സ്പന്ദസ്യ തു മനോ ഭ്രമാകൃതി ചലം ജഡമ് । മനസോ ഽസ്യ തഥാ ബുദ്ധിര് മൃഗതൃഷ്ണാ വിജൃമ്ഭതേ
എങ്ങനെ മനസ്സ് ഭ്രമത്തിന്റെ രൂപവും ചഞ്ചലവും ജഡവുമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി ഉരുത്തിരിയുന്നു, അതു് മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തെപ്പോലെ വ്യാപിക്കുന്നു.
യഥൈവ ബുദ്ധിസ് സ്വാന്തസ്യ തഥാ ബുദ്ധേര് അഹങ്കൃതിഃ । അസദ്രൂപാ മുധോദ്ഭൂതാ മൈവമ്മാത്രപരോ ഭവ
എങ്ങനെ ബുദ്ധി മനസ്സിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്നു. അതു് യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുമുള്ളതുമാണ്. അതിനെ സത്യമായ് കരുതരുത്.
യഥാ ബുദ്ധേര് അഹങ്കാരോ വല്ല്യാḫ പുഷ്പമ് ഇവ സ്ഥിതഃ । തഥൈവാഹങ്കൃതേര് ജീവോ മൈവമ്മാത്രപരോ ഭവ
എങ്ങനെ ബുദ്ധിയിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം വള്ളിയിൽ പൂവ് പോലെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ ഉരുത്തിരിയുന്നു. അതിനെ സത്യമായ് കരുതരുത്.
യഥൈവാഹങ്കൃതേര് ജീവശ് ശൂന്യേഹാവാസനാത്മകഃ । തഥാ ജീവസ്യ കലയാ യുക്താ ചിത് സചമത്കൃതിഃ
എങ്ങനെ അഹംഭാവത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ ശൂന്യത്തിൽ ശേഷിച്ച വാസനകളുടെ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ, ജീവന്റെ ചൈതന്യവും അതിന്റെ വിവിധ ശേഷികളോടെ, ശുദ്ധമായ ബോധവും അത്ഭുതവും ആണ്.
തദ് അപ്യ് അനഘ സങ്കല്പവശാന് നോ വസ്തുനാപി സത് । മൈതദ് ഭാവയ കിഞ്ചിത് ത്വം നൈതത് തേനാസ്യ വാ ഭവാന്
പാപമില്ലാത്തവനേ, ഇതെല്ലാം കൽപ്പനയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നിനാലല്ല. ഇതിനെ കുറിച്ച് നീ അല്പം ആലോചിച്ചാൽ മതി; നീയും ഇതും അതിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയല്ല.