ചിത്തം ശാന്തിമ് ഉപായാതമ് അസ്മാകം വനനായക । മൃതചിത്താ വയമ് ഇഹ സ്ഥിതാ ദാരുമയാ ഇവ
ഹേ കാടിന്റെ പ്രഭു, ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് സമാധാനം നേടിയിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ഇവിടെ മരിച്ച മനസ്സോടെ, മരക്കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ പ്രതിമകളെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു.
അസ്മാകം നാസ്ത്യ് അഹങ്കാരോ രസോ വാ ശുഷ്കഭൂരുഹാമ് । അഹങ്കാരോ ഹി സര്വേഷാം കര്മണാം മൂലകാരണമ്
ഞങ്ങൾക്ക് ഇനി അഹങ്കാരമോ രുചിയോ ഇല്ല, ഉണങ്ങിയ മരങ്ങൾപോലെയാണ് ഞങ്ങൾ; അഹങ്കാരമാണ് എല്ലാകർമ്മങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാനകാരണം.
തന്തൌ മുക്താഫലാനീവ പ്രയാന്തി സമവായിതാമ് । അഹങ്കൃതാവ് ഇന്ദ്രിയാണി സാമന്താ ഇവ രാജനി
പൂവിന്റെ തണ്ടിൽ മുത്തുകൾ ചേർത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അഹംഭാവത്തിൽ ചുറ്റിപൊരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവിനെ ചുറ്റിയുള്ള മന്ത്രിമാരെപ്പോലെ.
അഹങ്കാരമഹാതന്തൌ ഛിന്നേ ത്വ് ഇന്ദ്രിയബാലകാഃ । ഇതശ് ചേതശ് ച ഗച്ഛന്തി സാമന്താ വിനൃപാ ഇവ
എന്നാൽ ആ വലിയ അഹംഭാവത്തിന്റെ തണ്ട് മുറിഞ്ഞാൽ, രാജാവില്ലാതെ ചെറുമന്ത്രിമാർ ഇവിടെ അവിടെ അലഞ്ഞു നടക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇടതും വലതും ചിതറിപ്പോകുന്നു.
നിരഹങ്കൃതിചിത്താനി വിശരാരൂണി ലുബ്ധക । മമേന്ദ്രിയാണി കാര്യേഷു ന ലഗന്ത്യ് അപ്സ്വ് ഇവാമ്ബുജമ്
വേട്ടക്കാരാ, എന്റെ മനസിൽ അഹംഭാവം ഇല്ലാത്തപ്പോൾ, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ചിതറിപ്പോകുന്നു; ജലത്തിൽ തൊട്ടു നിൽക്കുന്ന താമരപ്പൂക്കൾ പോലെ, അവ പ്രവർത്തികളിൽ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നില്ല.
മിഥസ് സംശ്ലേഷമ് ആയാന്തി ന മമേന്ദ്രിയബാലകാഃ । വിനാഹങ്കാരജതുനാ ശീതലായẖകണാ ഇവ
അഹംഭാവം എന്ന പകുപ്പ് ഇല്ലാതെ, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നില്ല; തണുത്ത പൊടികണങ്ങൾ ഒന്നുമില്ലാതെ ചിതറുന്നതുപോലെയാണ് അവ.
ന മേ ബുദ്ധീന്ദ്രിയം കഞ്ചിദ് വേത്തി കര്മേന്ദ്രിയക്രമമ് । ചിത്രസ്ഥാ ഇവ തിഷ്ഠന്തി സ്വേഷ്വ് അര്ഥേഷ്വ് ഈക്ഷണാദയഃ
എന്റെ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ കർമേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനക്രമം അറിയുന്നില്ല; ദൃശ്യങ്ങൾ ചിത്രത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നപോലെ, ഓരോ ഇന്ദ്രിയവും അതിന്റെ വിഷയത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സാധോ യദ് ഇന്ദ്രിയം വക്തി തേന ദൃഷ്ടോ ന തേ മൃഗഃ । യസ്യ വാ ദര്ശനേ ശക്തിര് വക്തും ജാനാതി തന് ന നഃ
സദ്ഗുണശാലിയായവനേ, ഏത് ഇന്ദ്രിയം സംസാരിക്കുന്നു, അതിനാലാണ് നീ മൃഗത്തെ കാണുന്നത്; കാണാനും സംസാരിക്കാനും ശക്തിയുള്ളത് ഏതാണോ, അതൊന്നും ഞങ്ങളുടേതല്ല.
ന കാനിചിന് മമൈതാനി ഗലിതാഹങ്കൃതേẖ കില । തദ് വ്യാധ കസ് ത്വാം കഥയത്വ് ആര്തിമന്മൃഗദര്ശനമ്
ഇവയിൽ ഒന്നും എനിക്ക് സ്വന്തമല്ല, കാരണം അഹംഭാവം എനിക്ക് ഒപ്പിച്ചുപോയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, വേട്ടക്കാരാ, ആരാണ് ആ മൃഗം കണ്ടത് എന്ന് ദുഃഖിതനായവൻ നിന്നോട് പറയട്ടെ.
സര്വേഷാമ് ഇന്ദ്രിയാണാം ഹി പശൂനാമ് ഇവ പാലകമ് । ചിത്തം തച് ച വിലീനം നസ് സര്വാര്ഥരഹിതേ പദേ
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും, മൃഗങ്ങൾക്ക് കാവലാളുണ്ടെന്നപോലെ, മനസ്സാണ് കാവലാൾ; ആ മനസ്സ് ഞങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ എല്ലാ വിഷയങ്ങളും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇതശ് ചേതശ് ച വിക്ഷിപ്തരൂപാണ്യ് ഏതാനി തത് കഥമ് । കിം വാ ത്വാ കഥയന്ത്വ് അങ്ഗ ഗതാനീഹൈവ പഞ്ചതാമ്
ഇവിടെ അവിടെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചിതറിപ്പോയിരിക്കുന്നു. അവ എല്ലാം ഇവിടെ തന്നെ ലയിച്ചുപോയപ്പോൾ, എങ്ങനെയോ എന്തിനെയോ, പ്രിയനേ, നിന്നോട് പറയാൻ കഴിയുമോ?
നിര്മാതൃപിതൃകോ യദ്വദ് വിശരാരുശ് ശിശുവ്രജഃ । തഥാക്ഷവൃന്ദമ് അധൃതി നിരഹമ്ഭാവവാസനമ്
അമ്മയോ അച്ഛനോ ഇല്ലാത്ത കുട്ടികളുടെ കൂട്ടം എങ്ങനെ അശാന്തവും അസ്ഥിരവുമാവുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ, ആശ്രയമില്ലാതെ അഹംഭാവം വിട്ട് നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടവും അങ്ങനെ അശാന്തമാണ്.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താഖ്യാ ദശാ വേദ്മി ന കാശ്ചന । തുര്യ ഏവാവതിഷ്ഠേ ഽഹം തത്ര ദൃശ്യം ന വിദ്യതേ
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിങ്ങനെ പേരുള്ള അവസ്ഥകളിൽ ഒന്നും ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നില്ല; ഞാൻ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു, അവിടെ കാണാവുന്ന ഒന്നുമില്ല.
ഇതി നിര്വചനീഭാവം യഥാര്ഥകഥനേന സഃ । ലുബ്ധകോ മുനിനാ നീതോ ജഗാമാഭിമതാം ദിശമ്
ഇങ്ങനെ, വാക്കുകളിൽ പറയാനാവാത്ത അവസ്ഥയെ സത്യമായി പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആ വേട്ടക്കാരൻ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തനിക്കിഷ്ടമായ ദിശയിലേക്ക് പോയി.
അതോ വച്മി മഹാബാഹോ നാസ്തി തുര്യേതരാ ദശാ । നിര്വികല്പാ ഹി ചിത് തുര്യം തദ് ഏവാസ്തീഹ നേതരത്
അതുകൊണ്ട്, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ പറയുന്നു: നാലാമത്തെ അവസ്ഥക്ക് പുറമെ മറ്റൊന്നുമില്ല. ആ നാലാമത്തേതാണ് നിർവികല്പമായ ശുദ്ധചൈതന്യം; അതാണ് ഇവിടെ സത്യം, മറ്റൊന്നുമില്ല.
സത്യം ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മഭാവം ഗതേ ജീവേ നിരര്ഥകമ് । ദേഹേ ഭവന്തീന്ദ്രിയാണി ചിത്രഭിത്താവ് ഇവാനഘ
ബ്രഹ്മാവസ്ഥയുടെ സത്യം കണ്ടു ജീവൻ വിട്ടുപോയാൽ, പാപരഹിതനേ, ശരീരത്തിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഭിത്തിയിൽ വരച്ച ചിത്രങ്ങൾപോലെ അർഥശൂന്യമായിപ്പോകുന്നു.
യത്രേഷ്ടാനിഷ്ടസമ്ബന്ധേ നോദയസ് സുഖദുẖഖയോഃ । ന തച് ചിത്തം ഭവേദ് രാമ തത് സത്ത്വം തുര്യഗം വിദുഃ
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും സംബന്ധിച്ച സന്തോഷമോ ദു:ഖമോ ഉദയിക്കുന്നില്ലാത്തിടത്ത്, രാമാ, അത്തരം മനസ്സില്ല; അതാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെന്ന് അറിയണം.
സ്വപ്നകാലേ സ്വപ്ന ഏവ ജാഗ്രദ് വ്യഗ്രാപരിഗ്രഹാത് । ജാഗ്രച് ച സ്വപ്നതാമ് ഏതി സ്മരണീയതയാ തയാ
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ സ്വപ്നം മാത്രമേയുള്ളൂ; ജാഗ്രതയിൽ വിഷയം പിടിച്ചിരിപ്പിനാൽ ജാഗ്രതയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; അതേ ജാഗ്രത സ്വപ്നമാകുന്നു ഓർമ്മയുടെ ശക്തിയാൽ.
അസത്യം ജാഗ്രതി സ്വപ്നസ് സ്വപ്നേ ജാഗ്രദ് അസന്മയമ് । ജാഗ്രത്സ്വപ്നവികാരാന്താ ഘനമോഹാ സുഷുപ്തഭൂഃ
ജാഗ്രതാവസ്ഥയില് സ്വപ്നം അസത്യമാണ്; സ്വപ്നത്തില് ജാഗ്രതാവസ്ഥയ്ക്ക് യാഥാര്ത്ഥ്യമില്ല. ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും അവസാനിക്കുമ്പോള് കനത്ത മായയോടെ സൂഷുപ്തി നിലനില്ക്കുന്നു.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താഖ്യം ത്രയമ് അങ്ഗ ഭ്രമോദ്ഭവമ് । വരത്രായാമ് ഇവാഹിത്വം വിജ്ഞാനേ പ്രസ്ഫുരത് സ്ഥിതമ്
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സൂഷുപ്തി എന്ന ഈ മൂന്ന് അവസ്ഥകളും, സ്നേഹിതാ, ഭ്രമയില് നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്. ഒരു മത്സരത്തില് കയര് വയ്ക്കുന്നതുപോലെ, അവ വിജ്ഞാനത്തില് തെളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു.
തുര്യമ് അസ്ത്യ് അനവച്ഛിന്നം ശുദ്ധചിന്മാത്രരൂപി യത് । തത്രൈതത് സ്ഫുരതി ഭ്രാന്ത്യാ തരങ്ഗത്വമ് ഇവാമ്ഭസി
നിര്മലമായ ചൈതന്യമായ അതിര്കളില്ലാത്ത നാലാമത്തെ അവസ്ഥയുണ്ട്. അതില് ഈ ഭ്രമയാല് ഉദിക്കുന്നതെല്ലാം, വെള്ളത്തില് തരംഗങ്ങള് ഉയര്ന്നുവരുന്നതുപോലെയാണ്.
യഥാഭൂതാര്ഥവിജ്ഞാനാത് ത്രയമ് ഏതദ് വിലീയതേ । ജീവന്മുക്തപദം ശുദ്ധം തുര്യമ് ഏവാവശിഷ്യതേ
യാഥാര്ത്ഥ്യമായ അറിവിലൂടെ ഈ മൂന്ന് അവസ്ഥകളും ലയിക്കുന്നു; ശുദ്ധമായ നാലാമത്തെ അവസ്ഥ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു, അതാണ് ജീവന്മുക്തന്റെ നില.
പ്രോക്തം വിദേഹമുക്തത്വം തുര്യാന്ത ഇതി പണ്ഡിതൈഃ । ചിദ് ബ്രഹ്മേത്യേവമാദീനാം വചസാം തദ് അഗോചരഃ
പണ്ഡിതന്മാർ 'ദേഹമില്ലാത്ത മോക്ഷം' എന്നും 'നാലാമത്തെ അവസ്ഥയുടെ പര്യവസാനം' എന്നും വിളിക്കുന്ന അവസ്ഥ, 'ചൈതന്യം', 'ബ്രഹ്മം' തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ്; അവയുടെ പരിധിക്കതീതമായതാണത്.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താഖ്യം ത്രയം രൂപം ഹി ചേതസഃ । ശാന്തം ഘോരം ച മൂഢം ച ത്ര്യാത്മ ചിത്തമ് ഇഹ സ്ഥിതമ്
മനസ്സിന് ഉണർവ്, സ്വപ്നം, ഗഹനനിദ്ര എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു രൂപങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടെ മനസ്സ് ശാന്തമായതും, ഉഗ്രമായതും, മന്ദമായതും ആയി താനേ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഘോരം ജാഗ്രന്മയം ചിത്തം ശാന്തം സ്വപ്നമയം സ്ഥിതമ് । മൂഢം സുഷുപ്തഭാവസ്ഥം ത്രിഭിര് ഹീനം മൃതം ഭവേത്
ഉഗ്രമായ മനസ്സ് ഉണർവിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്; ശാന്തമായത് സ്വപ്നാവസ്ഥയിലാണു; മന്ദമായത് ഗഹനനിദ്രയിലാണ്. ഈ മൂന്നു നിലകളും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അതിനെ മരണമെന്നു പറയുന്നു.
യത്ര ചിത്തം മൃതം തത്ര സത്ത്വമ് ഏകം സ്ഥിതം സമമ് । തദ് വിദ്ധി ജീവന്മുക്തത്വം തത് തുര്യം തന് മഹത് പദമ്
മനസ്സ് മരിച്ചിടത്ത് ഒരൊറ്റ സമമായ സത്ത മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു. അതാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന മോക്ഷം, അതാണ് നാലാമത്തെ അവസ്ഥയും പരമലക്ഷ്യവും.
തത്രൈതേ മുനയസ് സിദ്ധാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ । സത്ത്വാത്മകേ തുര്യപദേ ജീവന്മുക്താ വ്യവസ്ഥിതാഃ
അവിടെ, ആ ശുദ്ധമായ നാലാം നിലയില്, ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവന് തുടങ്ങിയ മഹര്ഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ജീവിച്ചിരിക്കെ മോക്ഷം നേടിയവരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യം തം മുനിം വനേ വ്യാധḫ പൃഷ്ടവാന് മൃഗഹേതുനാ । സ സംസ്ഥിതസ് തുര്യപദേ ശുദ്ധസത്ത്വോദയാത്മനി
കാട്ടില് മൃഗം തേടി വന്ന വേട്ടക്കാരന് ചോദിച്ചിരുന്ന ആ മഹര്ഷി, ശുദ്ധമായ സത്ത്വം ഉദിച്ച ആത്മാവില്, നാലാം നിലയില് ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
ചിത്താചാരം ന ജാനാതി മൃതചിത്തസ് സ കഞ്ചന । ശാന്താശേഷവിശേഷാംശമ് അദ്വൈതൈക്യപദം ഗതഃ
മനസ്സ് പൂര്ണമായും ശാന്തമായവന് മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങള് ഒന്നും അറിയുന്നില്ല; അവന് സകല വ്യത്യാസങ്ങളും പൂര്ണമായും ശാന്തമായ അദ്വൈത അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
സമസ്തസങ്കല്പവിലാസമുക്തേ തുര്യേ പദേ തിഷ്ഠ നിരാമയാത്മാ । യത്ര സ്ഥിതാസ് സാധു സദേഹമുക്താḫ പ്രശാന്തഭേദാ മുനയോ മഹാന്തഃ
സകല ചിന്തകളുടെയും കളിയാട്ടത്തില് നിന്ന് മോചിതനായ മനസ്സോടെ, രോഗം ഇല്ലാത്ത ആത്മാവോടെ, നാലാം നിലയില് നിലകൊള്ളുക; അവിടെ, ശരീരത്തോടെ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയ മഹര്ഷിമാരും മഹാന്മാരും എല്ലാ ഭേദങ്ങളും പൂര്ണമായും ശാന്തമാക്കി വസിക്കുന്നു.