രതിര് നിത്യമ് അനര്ഥാര്ഥമ് അരതിശ് ശ്രേയസേ നൃണാമ് । അന്തവത്ത്വാദ് രതിര് ദുẖഖൈര് അനന്തൈര് യോജയേന് നരമ്
സുഖം എന്നും പ്രയോജനമില്ലാത്തതിനാണ്, ദു:ഖം മനുഷ്യരുടെ ക്ഷേമത്തിനാണ്. കാരണം, സുഖം നശ്വരമാണ്, അതു മനുഷ്യനെ അനന്തമായ ദു:ഖങ്ങളിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
അരതിസ് സന് യദ് അശ്നാസി യത് കരോഷി ജഹാസി യത് । ന കര്താസി ന ഭോക്താസി തത്ര മുക്തമതിശ് ശമീ
നിനക്ക് താല്പര്യമില്ലാതെ എന്ത് കഴിച്ചാലും, എന്ത് ചെയ്താലും, എന്ത് ഉപേക്ഷിച്ചാലും, നീ ചെയ്യുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും അല്ല; അങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് മോചിതവും സമാധാനവും ആകുന്നു.
നേഹ പ്രജായതേ കിഞ്ചിന് നേഹ കിഞ്ചിദ് വിനശ്യതി । സര്വം ശാന്തം നിരാലമ്ബം ചിദ്വ്യോമാമലമ് ആതതമ്
ഇവിടെ ഒന്നും ജനിക്കുകയോ ഒന്നും നശിക്കുകയോ ഇല്ല; എല്ലാം ശാന്തവും ആശ്രയമില്ലാത്തതും, നിർമ്മലമായ ചൈതന്യാകാശം പോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സന്തോ ഽതീതം ന ശോചന്തി ഭവിഷ്യച് ചിന്തയന്തി നോ । വര്തമാനം ച ഗൃഹ്ണന്തി ക്രമപ്രാപ്തം സദാനഘ
ജ്ഞാനികൾ കഴിഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കാറില്ല, വരാനിരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാറില്ല; ഇപ്പോഴുള്ളത് എങ്ങനെയാണോ അതുപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നു, പാപരഹിതനേ.
സ്ഫുരന്തി ജീവപുഷ്പാണി ജാതാനി ബ്രഹ്മപാദപേ । തജ്ജാന്യതന്മയാനീവ ഫേനാ ഇവ മഹാര്ണവേ
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിൽ ജീവികളുടെ പൂക്കൾ വിരിയുന്നു. അവ അതിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും അതിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്നു രൂപം കൊണ്ടവയുമാണ്, വലിയ സമുദ്രത്തിൽ പൊങ്ങുന്ന നുരയെപ്പോലെ.
അന്യോഽന്യപ്രതിബിമ്ബേന ചിദര്ണവതരങ്ഗകാഃ । ഏകാത്മകാ അപി ദ്വിത്വം യാന്തി ജീവാ ജഗത്സ്ഥിതൌ
ചൈതന്യത്തിന്റെ തിരകൾ പരസ്പരം പ്രതിഫലിച്ച്, ഒരേ സാരമുള്ളവയായിട്ടും ലോകത്തിലെ ജീവികൾക്ക് ഇരട്ടത്വം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ദൃഢഭാവനയാ ജീവോ മനസ്താമ് ഉപഗച്ഛതി । ശീതാതിശയതസ് സ്വച്ഛം പയḫ പാഷാണതാമ് ഇവ
ദൃഢമായ ധ്യാനത്തിലൂടെ ജീവൻ മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു. അതുപോലെ, അത്യന്തം തണുപ്പിൽ വെള്ളം സുതാര്യമാകുകയും കല്ലുപോലെയാവുകയും ചെയ്യുന്നു.
മനസി ഗ്രഥിതാḫ പാശാസ് തൃഷ്ണാമോഹമദാദയഃ । വാഗുരായാമ് ഇവ ഖഗാḫ മേഥ്യാമ് ഇവ ച തര്ണകാഃ
മനസ്സിൽ തൃഷ്ണ, മായ, അഹങ്കാരം തുടങ്ങിയ ബന്ധങ്ങൾ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. പക്ഷികൾ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെയും മീനുകൾ കുടയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെയും.
മനസൈവ മനോ രാമ ച്ഛേദനീയം വിജാനതാ । വിവേകതീക്ഷ്ണേനാതപ്തമ് അയസേവ ബലാദ് അയഃ
രാമാ, മനസിനെ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ അറിവുള്ളവൻ തിരിച്ചറിയണം. വിവേകത്തിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള വാൾ ഉപയോഗിച്ച്, ചൂടാക്കിയ ഇരുമ്പുകൊണ്ട് ഇരുമ്പ് മുറിക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സിനെ ശക്തിയായി മുറിക്കണം.
അനന്യദവികാരാദിജനിതം സ്വസ്വഭാവജമ് । വൈചിത്ര്യം ശിഖിപിഞ്ഛസ്യ യഥാ ഭാതി തഥാത്മനഃ
സ്വഭാവത്തിൽ മാറ്റമില്ലാത്ത ആത്മാവിൽ നിന്നുള്ള വൈവിധ്യം, മയിൽപീലിൻറെ നിറങ്ങൾപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദ് അപ്യ് ആത്മാ സത്യാകാരോ ഽപ്യ് അസദ്വപുഃ । ആകാശാദ് അപ്യ് അലക്ഷ്യോ ഽസൌ ജഗദ്രൂപോ ഽപ്യ് അരൂപവാന്
ആത്മാവ് ഒന്നുമല്ല, എല്ലാം തന്നെയാണ്; അതിന്റെ രൂപം സത്യമാണെങ്കിലും ശരീരം അസത്യമാണ്. ആകാശത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും, കാണാനാകാത്തതും, ലോകത്തിന്റെ രൂപമായിട്ടും രൂപം ഇല്ലാത്തതുമാണ് അത്.
സാലമ്ബേ ഽപി നിരാലമ്ബോ നിര്വികാരോ വികാരിണി । സാഭാസേ ഽപി നിരാഭാസോ നശ്യത്യ് അര്ഥേ ന നശ്യതി
ആശ്രയമുള്ളതായിരുന്നാലും ആശ്രയമില്ലാത്തതും, മാറ്റമുള്ളതിൽ മാറ്റമില്ലാത്തതും, പ്രത്യക്ഷമായിട്ടും പ്രത്യക്ഷമില്ലാത്തതും, വസ്തുവിൽ നശിച്ചുപോകുന്നതുപോലും യഥാർത്ഥത്തിൽ നശിക്കാത്തതുമാണ് അത്.
ഗ്രാഹ്യം ച ഗ്രാഹകം ചൈവ ഗ്രഹണം ച രഘൂദ്വഹ । യത്ര സത്താമ് ഉപഗതം തത്ത്വം തത്ര സ്ഥിരോ ഭവ
രഘുവംശജ, എവിടെയായാലും, കാണുന്നവനും, കാണപ്പെടുന്നതും, കാണുന്ന പ്രവൃത്തിയും സത്യമായിരിക്കുന്നു എന്നു തോന്നുന്നിടത്ത്, അതിലെ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കണം.
മനസൈവ മനശ് ഛിന്ദ്ധി സംസാരഭ്രമശാന്തയേ । ക്ഷാലയന്തി മലേനൈവ മലം ക്ഷാലനകോവിദാഃ
ലോകമോഹം അവസാനിപ്പിക്കാൻ മനസ്സിനെ തന്നെ ഉപയോഗിച്ച് മനസ്സിനെ കീറിക്കളയണം. എങ്ങനെ കഴുകുന്നതിൽ നിപുണർ മലിനതയെ മറ്റൊരു മലിനതുപയോഗിച്ച് കഴുകി നീക്കുന്നതുപോലെ.
അമനസ്ത്വം പ്രയാതസ്യ ന ഭൂയസ് തേ ഭവോ ഭവേത് । മനനം ഹി ഭവം വിദ്ധി സ്വപ്നാദ് യത് തന് ന തത്ക്ഷയാത്
മനസ്സിന് അതീതമായ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയവനു ഇനി പുനർജന്മമില്ല. ചിന്തയാണു ഭവം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം; സ്വപ്നം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അതിലെ അനുഭവങ്ങൾ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
സര്വം ചിന്മാത്രമ് ആത്മൈവ നാസ്ത്യ് അന്യാ കലനേതി വാ । ബുദ്ധ്വാ ന ജായസേ ഭൂയസ് സതി ചാസതി ചേതസി
എല്ലാം ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവും ആത്മാവും മാത്രമാണ്; മറ്റൊന്നുമില്ല, ആലോചന പോലും ഇല്ല. ഇതു മനസ്സിലാക്കിയാൽ, മനസ്സുണ്ടായാലും ഇല്ലെങ്കിലും, ഇനി ജനനം ഉണ്ടാവില്ല.
സര്വം ചിന്മാത്രമ് ആത്മൈവ നാസ്ത്യ് അന്യദ് ഇതി യാ മതിഃ । തത്ത്വം തദ് വിദ്ധി പരമമ് ഉന്മനസ്ത്വമ് അജന്മനേ
സകലവും ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്, ആത്മാവാണ് എല്ലാം, ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നത് — അതാണ് പരമസത്യം, മനസ്സിന് അതീതമായ, ജനനം ഇല്ലാത്ത ഉന്നത അവസ്ഥ.
സതി ചിത്തേ ഽപ്യ് അചിത്തത്വം യദ് ആത്മത്വൈകഭാവനാത് । തദ് അചിത്തത്വമ് ആകാരേ സതി വാസതി മോക്ഷദമ്
മനസ്സ് ഉണ്ടെങ്കിലും, ആത്മാവിനേ മാത്രം ചിന്തിച്ചാൽ മനസ്സില്ലായ്മ അനുഭവപ്പെടുന്നു; ആ മനസ്സില്ലായ്മ രൂപങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മോക്ഷം നൽകുന്നു.
സര്വം ചിദ് ഇതി ഭാവേന രാഗദ്വേഷദൃശോẖ ക്ഷയേ । ചിത്തേ സത്യ് അപ്യ് അചിത്തത്വേ ജാതേ ഭൂയോഭവẖ കുതഃ
എല്ലാം ചൈതന്യമാണ് എന്ന ഭാവത്തിൽ, ആകർഷണവും വിരോധവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, മനസ്സ് നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മനസ്സില്ലായ്മ വന്നാൽ, വീണ്ടും ജന്മം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
സുഖാശയൈതി സങ്കല്പം ജീവോ ദുẖഖം തതോ വ്രജേത് । ജീവോ ഹി യതതേ ഭൂത്യൈ സമ്പ്രാപ്നോത്യ് ആപദം പരാമ്
സുഖം ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ ജീവൻ ദു:ഖത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു; ജീവൻ സമൃദ്ധിക്കായി ശ്രമിച്ചാൽ, അതിലൂടെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരിതം നേരിടുന്നു.
മനോ വിചാരമ് ആരുഹ്യ മനനാനര്ഥമ് ഉജ്ഝതി । യത് കരോതി വിമൂഢാത്മാ തേനൈതന് നശ്യതി സ്വയമ്
മനസ്സ് ആലോചനയിലേക്കു ഉയർന്ന്, വ്യർത്ഥമായ ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്ന ആത്മാവ് ചെയ്യുന്നതൊക്കെയും അതിനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
വിവേകം പ്രാപ്യ ചേതസ് സ്വാന് സങ്കല്പാന് നാശയത്യ് അലമ് । പൂര്വം ഹി സ്വജനാന് ഹന്തി ദുര്ജനḫ പ്രാപ്യ സമ്പദമ്
വിവേകം ലഭിച്ചാൽ മനസ്സ് തന്റെ സങ്കല്പങ്ങളെ ഉടൻ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ദുഷ്ടൻ സമ്പത്ത് കിട്ടുമ്പോൾ ആദ്യം സ്വന്തം കുടുംബത്തേയാണ് നശിപ്പിക്കുന്നത്.
സ്വജനാന് ഏവ ദഹതി ദുര്ജനḫ പ്രഥമോത്ഥിതഃ । രൂക്ഷൈശ് ചടചടാസ്ഫോടൈര് വേണൂന് വേണ്വനലോ യഥാ
ദുഷ്ടൻ ആദ്യം എഴുന്നേറ്റാൽ സ്വന്തം കുടുംബത്തേയാണ് ദഹിപ്പിക്കുന്നത്. കഠിനമായ ശബ്ദത്തോടെ വേണുവിൽ തീ വേണുവിനെ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രസാരണാത് പ്രദൃശ്യന്തേ സൃഷ്ടയോ ഽന്തര്ഗതാശ് ചിതഃ । കദര്കകസ്യ വിവിധാ യഥാ വര്ണകപങ്ക്തയഃ
വിസ്തരിച്ചാൽ, ചിത്തത്തിനുള്ളിലെ സൃഷ്ടികൾ പുറത്തു കാണപ്പെടുന്നു. ചിത്രകാരന്റെ പല നിറരേഖകൾ പോലെ അവ വെളിപ്പെടുന്നു.
സമസ്തശക്തികചിതമ് ഏകാത്മ ബ്രഹ്മ സംവൃതമ് । വിവൃതം ഭാതി നാനാത്വേ യാത്രാസ്വ് ഇവ കദര്കകമ്
സകല ശക്തികളും നിറഞ്ഞ്, ഏകാത്മാവായ ബ്രഹ്മത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതു പലതരത്തിലുള്ളതായാണ് പുറത്തു കാണപ്പെടുന്നത്, ഒരു ചിത്രകാരന്റെ പാളറ്റിൽ നിറങ്ങൾ പലവിധം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ.
ചിന്മാത്രാലോകിതം ചിത്തം കരോതീമാം ജഗത്സ്ഥിതിമ് । നൃപേക്ഷിതḫ പ്രതീഹാരസ് സാമന്തരചനാമ് ഇവ
ചൈതന്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മാത്രം തെളിയുന്ന മനസ്സാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പ് നിലനിർത്തുന്നത്; രാജമഹലിന്റെ മുറികൾ വാതിൽപ്പണിക്കാരൻ ക്രമീകരിക്കുന്നതുപോലെ.
ചിദ്രൂഷിതസ്യ മനസẖ കര്മ സംസൃതിനാമകമ് । രസാസിക്തസ്യ ബീജസ്യ പത്ത്രപുഷ്പഫലം യഥാ
ചൈതന്യത്തിൽ നനഞ്ഞ മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് ജന്മമരണചക്രം എന്ന് പറയുന്നത്; രസത്തിൽ കുതിർന്ന ഒരു വിത്തിൽ നിന്ന് ഇലയും പൂവും പഴവും വളരുന്നതുപോലെ.
അത്യുല്ലസദ്വിവിധഭങ്ഗുരവസ്തുജാതൈശ് ചിച്ചക്രചഞ്ചലതയാ സമുദേതി വിശ്വമ് । തസ്യൈവ സമ്പ്രതി നിവാരയ ചഞ്ചലത്വം ബുദ്ധ്വേഹ സത്യമ് അഥ വാ ഘനതാം നയസ്വ
വളരെ വിവിധതയും തനതായ ഭംഗുരത്വമുള്ള വസ്തുക്കളാൽ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ചഞ്ചലത്വത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകം ഉദിക്കുന്നത്. അതിന്റെ ഈ ചഞ്ചലത്വം മനസ്സിലാക്കി, അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനെ ഉറപ്പാക്കുകയോ ചെയ്യുക.
ജീവസ്യ ത്രീണി രൂപാണി സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മപരാണി തു । തത്രാസ്യ യത് പരം രൂപം തദ് ഭജ ദ്വേ ഽപരേ ത്യജ
ജീവന് മൂന്ന് രൂപങ്ങളുണ്ട്: സ്ഥൂലം, സൂക്ഷ്മം, പരമം. ഇവയിൽ പരമമായ രൂപം തേടി, മറ്റുള്ള രണ്ടെണ്ണം ഉപേക്ഷിക്കണം.
അസ്യാസതീ തു ദ്വേ രൂപേ ദ്വിചന്ദ്രത്വമ് ഇവോത്ഥിതേ । വിചാരാദ് ഏവ നശ്യേതേ പരം രൂപം ന നശ്യതി
ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാർ കാണുന്ന പോലെ മായയാണത്. വിവേകത്തോടെ നോക്കുമ്പോൾ അവ അപ്രത്യക്ഷമാകും, പക്ഷേ പരമമായ രൂപം അപ്രത്യക്ഷമാകില്ല.