സ്വാനുഭൂത്യാത്മകാദ് അസ്മാന് നിര്ദുẖഖത്വാദ് ഋതേ പരഃ । ശിരശ്ശൃങ്ഗാദി തജ്ജ്ഞസ്യ ചിഹ്നമ് അന്യന് ന വിദ്യതേ
സ്വന്തം അനുഭവത്തിലൂടെ ഉള്ളിൽ ദു:ഖമില്ലാത്തതല്ലാതെ, ജ്ഞാനിക്ക് മറ്റേതെങ്കിലും അടയാളമില്ല—തലയിൽ കൊമ്പ് പോലുള്ളതോ മറ്റേതെങ്കിലും പ്രത്യേകതയോ ഇല്ല.
മഹാകര്താ മഹാഭോക്താ മഹാത്യാഗീ സ യദ്യ് അപി । തജ്ജ്ഞോ ഭവതി തദ് രാമ തേ ഽപി സാധാരണാ ഗുണാഃ
അവൻ വലിയ പ്രവർത്തകനായാലും, വലിയ ആസ്വാദകനായാലും, വലിയ ത്യാഗിയായാലും, രാമാ, ജ്ഞാനിക്ക് ഈ ഗുണങ്ങൾ പോലും സാധാരണക്കാരാണ്.
പ്രായോ ഽജ്ഞസ്യാപി വൈ ദൃഷ്ടം കാമലോഭാദിതാനവമ് । തപോദാനം യശശ് ചൈവ നൈതജ് ജ്ഞത്വസ്യ ലക്ഷണമ്
അജ്ഞാനികൾക്കിടയിലും പലപ്പോഴും വ്രതം, ദാനം, പ്രശസ്തി എന്നിവ കാമം, ലോഭം തുടങ്ങിയവയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അല്ല.
നിത്യമ് ഏവോത്തമാനന്ദാദ് അന്യത് സ്വാനുഭവസ്ഥിതാത് । ക്ഷയാതിശയനിര്മുക്താച് ചിഹ്നം തജ്ജ്ഞസ്യ നാസ്തി വൈ
സ്വന്തം അനുഭവത്തിൽ ഉറച്ചതും, എപ്പോഴും ഉന്നതമായ ആനന്ദം മാത്രമാണ് ജ്ഞാനിയുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷണം. അതിന് വർദ്ധനയോ ക്ഷയമോ ഇല്ല.
മഹാകര്തൃത്വമ് അഥ വാ ചിഹ്നം തജ്ജ്ഞസ്യ ദൃശ്യതേ । തത് സാധോ സാധു സാമാന്യമ് ഉക്തം ച ബഹുധാ മയാ
വലിയ പ്രവർത്തനശേഷി ചിലപ്പോൾ ജ്ഞാനിയുടെ ലക്ഷണമെന്നു കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ മഹാനേ, അത് സാധാരണമായ ഒന്നാണ്; ഞാൻ പലവിധത്തിൽ അതിനെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഏതാവദ് ഏവ ഖലു ലിങ്ഗമ് അലിങ്ഗമൂര്തേസ് സംശാന്തസംസൃതിചിരഭ്രമനിര്വൃതസ്യ । തജ്ജ്ഞസ്യ യന് മദനകോപവിഷാദമോഹലോഭാപദാമ് അനുദിനം നിപുണം തനുത്വമ്
ദീർഘകാലം സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞു ഒടുവിൽ ശാന്തനായ രൂപരഹിതന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷണം ഇത്രയേ ഉള്ളൂ: പ്രണയം, കോപം, ദുഃഖം, മോഹം, ലോഭം എന്നിവ ദിവസേന ക്രമേണ വളരെ സൂക്ഷ്മമായി കുറയുന്നു.
ഭൂയശ് ശൃണു മഹാബാഹോ സങ്ഗ്രഹേണ വചോ മമ । യദ് വച്മി തവ ബോധായ മയൂരസ്യേവ വാരിദഃ
മഹാബാഹുവേ, വീണ്ടും എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. നിന്റെ ബോധത്തിനായി ഞാൻ പറയുന്നത്, മയിൽ മഴയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ ആകുന്നു.
ത്വദ്ബോധനമ് ഉപാദേയമ് ആത്മീയാത് തപസോ മമ । അബുദ്ധപൃച്ഛകാ രാമ കേ രഘൂണാം ഹി ദൈശികാഃ
എന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലം നിന്റെ ബോധം ഉണർത്തലാണ്. രാമാ, രഘുവംശത്തിൽ ആരാണ് ചോദിക്കാത്തവർക്കു ഗുരുക്കന്മാർ?
ജന്മാന്തരശതാഭ്യസ്തഘനഭ്രമണവിഹ്വലഃ । ശൃണു ജീവന് കഥം മായാപഞ്ജരാത് പ്രവിമുച്യതേ
നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു തളർന്നവനായി, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മായയുടെ പഞ്ചരത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ മോചനം നേടാം എന്ന് കേൾക്കൂ.
കൃതാഹമ്ഭാവനാ സംവിജ് ജീവാദ്യഭിധയാന്വിതാ । അഹമ്ഭാവോ ഽത്ര മിഥ്യൈവ സത്യം സംവിദ് ഉദാഹൃതാ
ഞാനെന്ന ഭാവനയും, ജീവൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളും മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവിടെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം അസത്യമാണ്, എന്നാൽ ബോധം സത്യമായിരിക്കുന്നു.
യന് മിഥ്യാ തദ് ഭ്രമായാല്പം കാലം സ്ഫുരതി നോ ചിരമ് । മോഹാത്മശുക്തിരുപ്യാദിമൃഗതൃഷ്ണാദ്വിചന്ദ്രവത്
അസത്യമായത് ഭ്രമം മൂലം കുറേ നേരം മാത്രം ദൃശ്യമായിരിക്കും; അമ്മക്കപ്പാളിയിൽ വെള്ളി കാണുന്നതുപോലോ, മരുഭൂമിയിലെ ജലമയക്കമോ, ഇരട്ടചന്ദ്രനോ പോലെ.
യന് മിഥ്യാ തത് ക്ഷയം യാതി യത് സത്യം തന് ന നശ്യതി । ആബാലമ് ഏതജ് ജഗതി പ്രസിദ്ധമ് അശനാദിവത്
അസത്യമായത് അവസാനിക്കും; സത്യമായത് ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളെപ്പോലെ ഇതു ലോകത്ത് കുട്ടികൾക്കുപോലും അറിയാവുന്ന കാര്യമാണ്.
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവസ് സ്നിഗ്ധത്വം സികതാസ്വ് ഇവ । സതശ് ച ദൃഷ്ടോ നാഭാവോ ഭേകചൂര്ണാദ് അണോര് അപി
അസത്യത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അസ്തിത്വം ഇല്ല, മണലിൽ ഈർപ്പം ഇല്ലാത്തതുപോലെ. സത്യത്തിൽ അസ്തിത്വം ഇല്ലാതാവുന്നതും കാണില്ല, പാമ്പിന്റെ പൊടിപോലും.
യഥാ ഭേകരജോ ഽലക്ഷ്യം യാതി പ്രാവൃഷി ഭേകതാമ് । യത്ര യത്ര സ്ഥിതോ ജീവസ് തഥോദേതി ന നശ്യതി
പാമ്പിന്റെ പൊടി മഴക്കാലത്ത് പാമ്പായി മാറുമ്പോൾ കാണാനാവാത്തതുപോലെ, ജീവൻ എവിടെയാണോ നിലകൊള്ളുന്നത്, അവിടെ അതു ഉദിക്കുന്നു, നശിക്കാറില്ല.
കേവലം ഭാവനാമാത്രം ബുദ്ധ്യൈവാസ്യ പ്രമാര്ജയ । ആത്മത്വായാങ്ഗ താമ്രസ്യ ഹേമത്വായേവ കാലതാമ്
മനസ്സിൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്ന ഈ ഭാവന നീ മനസ്സുകൊണ്ട് തന്നെ അകറ്റണം. പ്രിയമേ, എങ്ങനെ താമ്രം കാലക്രമത്തിൽ പൊന്നായി മാറുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ആത്മാഭിമാനം എന്നത് ഭാവന മാത്രമാണ്.
ജഗദ്ഭാവാസ്ഥയാ മുക്തḫ പ്രയാതി പരമാത്മതാമ് । ജീവോ വിമുക്തം കാലിമ്നാ താമ്രം കനകതാമ് ഇവ
ലോകമയമായ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോചിതനായാൽ, ജീവൻ പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, കറുപ്പ് മാറിയ താമ്രം പൊന്നാകുന്നതുപോലെയാണ്.
സര്വേഷാമ് ഏവ ജീവാനാം ഭാവനാ ഭവബന്ധനീ । വാഗുരേവ വിഹങ്ഗാനാമ് ഏകാവഷ്ടമ്ഭകാരിണീ
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഭാവനയാണു ബന്ധനത്തിന്റെ കാരണം. പക്ഷികൾക്ക് വല എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ ഭാവനയാണു എല്ലാവർക്കും ബന്ധനം ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
ആത്മതത്ത്വാദ് ഋതേ നാസ്തി മദീയമ് അഹമ് ഇത്യ് അലമ് । യുക്തിതോ നിശ്ചയേ രൂഢേ നൂനം ഗലതി ഭാവനാ
ആത്മതത്ത്വം ഒഴികെ 'ഞാൻ' എന്നും 'എന്റെ' എന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമില്ല. യുക്തിയിലൂടെ ഉറപ്പായ അറിവ് ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ഭാവന തീർച്ചയായും അകന്നു പോകുന്നു.
മാംസാസ്ഥ്യോഘശ് ശവോ ദേഹẖ ഖം ഖമ് അദ്രിഗണോ ജഗത് । ബുദ്ധ്യാദയോ വികല്പാംശാẖ കോ ഽഹം മമ കഥം ച കിമ്
ഈ ശരീരം വെറും മാംസം, അസ്ഥി എന്നിവയുടെ കൂട്ടം മാത്രമാണ്; ശരീരം ശൂന്യമാണ്, ലോകം കുന്നുകളുടെ കൂട്ടം പോലെയാണ്; ബുദ്ധിയും മറ്റുള്ളവയും എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭാവങ്ങൾ മാത്രം. ഞാൻ ആരാണ്, എനിക്ക് എന്താണ്, എങ്ങനെ, എന്ത് എന്നിങ്ങനെ ചോദിക്കേണ്ടതില്ല.
സംവിദോ ഽനന്തശുദ്ധായാẖ കിലാകലിതചേതസഃ । ഇയത്തോപശമം യാതി ഭാവനാപ്രലയേ സതി
യാരുടെ മനസ്സ് അകറ്റപ്പെടാതെ, അവബോധം അന്ത്യരഹിതവും ശുദ്ധവുമാണോ, അവനിൽ ഈ എല്ലാ ധാരണകളും ഭാവന നശിച്ചാൽ സ്വയം ശാന്തമാകുന്നു.
സമ്യഗ്ദര്ശനമ് ഏവാസ്യാ ഭാവനായാ വിശാമ്പതേ । വിനാശം വിദ്ധ്യ് അനന്താഭം യാമിന്യാ ദിവസം യഥാ
രാജാവേ, ഈ ധാരണകൾക്ക് നശനം വരുത്തുന്നത് ശരിയായ ദർശനം മാത്രമാണ്; രാത്രിക്ക് അവസാനം വരുന്നത് പോലെ, അതാണ് ഇവയുടെ അവസാനവും.
പ്രശാന്തവാസനോ ജീവ ഏകതാം യാതി ചിദ്ഘനേ । ഘൃതേ ഘൃതം ജലേ തോയം ക്ഷീരേ ക്ഷീരമ് ഇവാര്പിതമ്
വാസനകൾ ശാന്തമായാൽ, ജീവൻ ചൈതന്യത്തിന്റെ സമുദായത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; നെയ്യിൽ നെയ്യുപോലെ, വെള്ളത്തിൽ വെള്ളംപോലെ, പാൽപാലിൽ പാൽ ചേർക്കുന്നതുപോലെ.
അതദാത്മാ തദാത്മാ ച ജീവḫ പ്രസ്ഫുരതീശ്വരേ । ജ്വാലായാം തു യഥാലോകോ യഥാ ഗന്ധലവẖ ക്ഷിതൌ
ആ ആത്മാവിന് അതുമായി ഒന്നായതും വേറെയും ആയിരിക്കുന്നു; അതു പരമേശ്വരനിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു, തീയിൽ വെളിച്ചം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, മണ്ണിൽ സുഗന്ധം കലർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെയും.
യേനൈകതാം ഭാവയതി ജീവസ് തദ് ഭവതി ക്ഷണാത് । യച്ചിത്തസ് തന്മയോ ജന്തുẖ കേനൈതന് നാനുഭൂയതേ
ആത്മാവ് ഒന്നാണെന്നു മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചാൽ, ഉടൻ അതായിത്തീരും; മനസ്സിൽ എന്താണോ നിറയുന്നത്, ജീവിയും അതുപോലെയാകും. ഇതു അനുഭവിക്കാത്തവൻ ആരുണ്ട്?
ബ്രഹ്മഭാവനയാ ജീവോ ബ്രഹ്മതാമ് ഏതി ശാശ്വതീമ് । അമൃതം ഭാവ്യതേ യേന സോ ഽമൃതീഭവതി സ്വയമ്
ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ച് ധ്യാനിച്ചാൽ, ജീവൻ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കുയരും; അമൃതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാൽ, അവൻ തന്നേ അമൃതസ്വരൂപനാകും.
അബ്രഹ്മഭാവനാജ് ജീവോ ദീനതാമ് ഏത്യ നശ്യതി । വിഷഭാവനയൈവാങ്ഗ വിഷീഭവതി മാനവഃ
ബ്രഹ്മമല്ലാത്തതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാൽ, ജീവൻ ദു:ഖത്തിലേക്കു വീണു നശിക്കും; വിഷത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രം ചിന്തിച്ചാൽ, പ്രിയനേ, മനുഷ്യൻ വിഷംപോലെയാകും.
ആത്മനസ് സംവിദോ ഽച്ഛസ്യ സംവേദ്യകലനാമലമ് । സമ്പ്രമാര്ജ്യോദിതസ് സംവിദാത്മാ വ്യവഹരാനഘ
പാരിഷുദ്ധമായ ആത്മാവിന്റെ ബോധം, അറിവിന്റെ കലങ്കങ്ങൾ എല്ലാം പൂര്ണമായും അകറ്റിയാൽ, വ്യക്തമായി തെളിയുന്നു. ഈ ബോധം തന്നെയാണ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെയും സാരമായത്, പാപരഹിതനായവനേ.
സ്വേദോത്ഥദംശയൌകാന്തം ഭൂതജാതം സുരാദ്യ് അപി । കിം സര്വമ് ഏവ കര്മോത്ഥമ് ഉത കിഞ്ചിദ് വദേതി മേ
വിയർപ്പും, കീടങ്ങളുടെ കടിയും, ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശരീരവും, ദേവന്മാരും പോലും, ഇതെല്ലാം പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ചിലതോ മാത്രം അങ്ങനെയാണോ എന്ന് എന്നോട് പറയൂ.
ചതുര്ദശവിധസ്യാസ്യ ഭൂതജാതസ്യ രാഘവ । കിഞ്ചിത് സകാരണം ജാതം പ്രാക്തനൈര് ആത്മകര്മഭിഃ
രാഘവാ, ഈ പതിനാലു വിധ ജീവികളിൽ ചിലർക്ക് അവരുടെ മുമ്പത്തെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി കാരണമുണ്ടായാണ് ജനനം സംഭവിക്കുന്നത്.
കിഞ്ചിന് നിഷ്കാരണം ജാതം കചനം സുമണേര് ഇവ । സ്വഭാവതോ ഽധുനാ കര്മ കാരണാത്തം ഭവിഷ്യതി
ചിലർക്ക് കാരണമില്ലാതെ, സ്വാഭാവികമായി, ചില മനികൾ പോലെ, ജനനം സംഭവിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ അവർക്കു സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് ജനനം, എന്നാൽ ഭാവിയിൽ പ്രവൃത്തി അവർക്കു കാരണമാകും.