ചിന്മാത്രത്വം പ്രയാതസ്യ തീര്ണമൃത്യോസ് സ്വചേതസഃ । യോ ഭവേത് പരമാനന്ദẖ കേനാസാവ് ഉപമീയതേ
സ്വന്തം മനസ്സ് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചവനും, മരണത്തെ അതിജീവിച്ചവനും, പരമാനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, അവനെ ആരോടാണ് ഉപമിക്കാനാവുക?
സീമാന്തസ് സര്വദുẖഖാനാം മൃത്യുര് ഏവ ജഗത്ത്രയേ । തം ജിത്വാ യḫ പരാനന്ദസ് സ വക്തും കേന പാര്യതേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളുടെ അതിരാണ് itself മരണം. അതിനെ ജയിച്ചവന്റെ പരമാനന്ദം ആരാണ് പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുക?
സര്വാസാമ് ഏവ ദൃഷ്ടീനാം സര്വാസാമ് ഏവ സമ്പദാമ് । പരിജ്ഞായ സ്വമ് ആത്മാനമ് ഉപരി സ്ഥീയതേ ചിരമ്
എല്ലാ കാഴ്ചപ്പാടുകളും എല്ലാ സമ്പത്തുകളും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞ്, സ്വയം ആത്മാവിൽ ദീർഘകാലം ഉയർന്ന നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അപ്യ് അനന്താ മഹാന്തോ ഽപി വജ്രഭേദകരാ അപി । ശുദ്ധം ഖമ് ഇവ ബാധന്തേ തജ്ജ്ഞം ദോഷാ ന കേചന
അവസാനമില്ലാത്തതും ശക്തവുമായവയും വജ്രം തുരക്കുന്നതുപോലെയുള്ളതുമായ ദോഷങ്ങൾ പോലും, അതിന്റെ അറിവുള്ളവനെ ശുദ്ധമായ ആകാശത്തെപ്പോലെ ഒന്നും ബാധിക്കില്ല.
ജരാമരണജന്മാദ്യാസ് സമസ്താ ദോഷദൃഷ്ടയഃ । ആത്മജ്ഞാനൈകപര്യന്താ യഥാബ്ധ്യന്താസ് സരിദ്രയാഃ
വയസ്സാകൽ, മരണം, ജനനം തുടങ്ങിയ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഒടുവിൽ ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ കലർന്നുപോകുന്നു, നദികൾ സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നതുപോലെ.
താവത് പ്രകൃതിര് ആലോലാ യതതേ ദുẖഖസങ്ക്ഷയേ । യാവത് പശ്യതി നാത്മാനം തമ് ആലോക്യോപശാമ്യതി
സ്വയം അറിയുന്നതുവരെ പ്രകൃതി നിരന്തരം ദു:ഖം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും; അതിനെ കണ്ടാൽ മാത്രം അതു ശാന്തമാകും.
യഥാ പുഷ്പം സമാസാദ്യ നശ്യന്തി ശരവേണവഃ । തഥാത്മത്വം സമാസാദ്യ മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാദയഃ
പൂവിൽ തട്ടി അമ്പുകൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ മനസും ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമാകും.
സര്വമ് ആദൌ ജഗച് ഛൂന്യം ശൂന്യമ് അന്തേ ച ഭൂപതേ । അതശ് ശൂന്യാത്മകം ഹ്യ് ഏതദ് വിദ്ധി മധ്യേ ഽപി ശൂന്യകമ്
രാജാവേ, ഈ ലോകം ആദിയിൽ ശൂന്യമാണ്, അവസാനം ശൂന്യമാണ്; അതിനാൽ നടുവിലും ഇതിന്റെ സ്വഭാവം ശൂന്യമാണെന്ന് അറിയണം.
നാന്തശ് ശൂനം ച ശൂന്യം ച നാചിദ്രൂപം ന ചിന്മയമ് । നാത്മരൂപം നാന്യരൂപം ഭുവനം ഭാവയന് ഭവ
ലോകം അകത്തും പുറത്തും ശൂന്യമായതാണെന്നും, ജഡമായതോ ചൈതന്യമുള്ളതോ ആണെന്നും, ആത്മാവിന്റെ രൂപമാണെന്നും മറ്റേതെങ്കിലും രൂപമാണെന്നും കണക്കാക്കേണ്ട.
ഏതത് സ്വരൂപമ് ആസാദ്യ പ്രകൃതിḫ പരിശാമ്യതി । സ്വഭാവാച് ചലിതം വസ്തു ക്ഷോഭം കൃത്വാ ക്വ തിഷ്ഠതു
ഈ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ലഭിച്ചാൽ പ്രകൃതി ശാന്തമാകുന്നു. ഒരു വസ്തു സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് മാറി അശാന്തമായാൽ, അതെവിടെ നിലകൊള്ളും?
അജ്ഞാനഗ്രന്ഥിനിര്ഭേദോ മോക്ഷ ഇത്യ് ഉച്യതേ ഽനഘ । ന ദേശോ മോക്ഷനാമാസ്തി ന കാലോ നേതരാ സ്ഥിതിഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ കെട്ട് പൊട്ടുന്നതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു, പാപരഹിതാ. മോക്ഷം എന്ന പേരിൽ ഒരു സ്ഥലം ഇല്ല, ഒരു സമയമോ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയോ ഇല്ല.
അഹങ്കൃതേര് വിമോഹസ്യ ക്ഷയേണേയം വിലീയതേ । പ്രകൃതിര് ഭാവനാനാമ്നീ മോക്ഷസ് സ്യാദ് ഏഷ ഏവ സഃ
അഹംഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ മായ നശിച്ചാൽ ഈ പ്രകൃതി ലയിക്കുന്നു. ഭാവനകൾ അവസാനിക്കുന്നതാണു മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നത്.
ഏഷ ഏവ ശനൈര് ദേഹം ഗാലയിത്വോപശാമ്യതി । വിവേകോ വിഷയേ വാചാം ഭവത്യ് അഭവനിം ഗതഃ
ഈ വിവേകം തന്നെ, ദേഹത്തെ പതിയെ ക്ഷയിപ്പിച്ച്, ശാന്തതയിലേക്കെത്തുന്നു; വാക്കുകൾക്കപ്പുറത്തുള്ള അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അത് വാക്കുകളില്ലാതെ മൗനത്തിലാവുന്നു.
യഥാഭൂതമ് ഇദം ജ്ഞാത്വാ ജാഗതം വസ്തുവിഭ്രമമ് । ഭാവയിത്വാ യഥാജ്ഞാനം ജ്ഞസ് തിഷ്ഠതി യഥാസുഖമ്
ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ എന്താണെന്ന്, അതായത് ഭ്രമമായ രൂപങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഗ്രഹികരണത്തിന് അനുസരിച്ച് ധ്യാനിച്ച്, അറിവുള്ളവൻ ഇഷ്ടാനുസരണം നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രശാന്തശാസ്ത്രാര്ഥവിചാരചാപലോ നിവൃത്തനാനാരസകാവ്യകൌതുകഃ । നിരസ്തനിശ്ശേഷവികല്പവിപ്ലവസ് സമസ് സുഖം തിഷ്ഠസി ശാശ്വതാത്മകഃ
ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിൽ ഉല്ലാസം ശമിച്ചവനും, പലവിധ കാവ്യങ്ങളിലെ രസത്തിൽ ആസ്വാദനം അവസാനിപ്പിച്ചവനും, എല്ലാ ആശയകുഴപ്പങ്ങളും പൂര്ണമായും നീങ്ങിയവനും, സമതയിലും സന്തോഷത്തിലും ശാശ്വതസ്വഭാവത്തിൽ നീ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആത്മാരാമോ വീതശോകോ നിത്യമ് അന്തര്മുഖസ് സുഖീ । കുര്വന്ന് അപി ച കര്മാണി തിഷ്ഠത്യ് അപഗതഭ്രമമ്
സ്വയം ആനന്ദിക്കുന്നവനും, ദുഃഖം വിട്ടവനും, എപ്പോഴും ഉള്ളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നവനും, പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോഴും ഭ്രമം ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അന്തശ്ശീതലയാ നിത്യമ് അനാകുലതയാ തഥാ । സോമ്യരൂപതയാ പൂര്ണശ് ശശാങ്ക ഇവ ശോഭതേ
അവൻ എപ്പോഴും ഉള്ളിൽ തണുപ്പും, മനസ്സിൽ സമാധാനവും, സൌമ്യസ്വഭാവവും നിറഞ്ഞവനായി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സമശ് ശാന്തമനാ മൌനീ ക്ഷീണവാദവിചാരണഃ । കചത്യ് ആത്മനി ചിത്തത്ത്വേ ദഗ്ധേന്ധന ഇവാനലഃ
സമമായ മനസ്സും, ശാന്തതയും, മൗനവും, വാദങ്ങൾക്കുള്ള അന്വേഷണങ്ങൾ അവസാനിപ്പിച്ചവനും, ചിത്തത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ഇന്ധനം തീർന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ ആകുന്നു.
യേന കേനചിദ് ആച്ഛന്നോ യേന കേനചിദ് ആശിതഃ । യത്ര ക്വചന ശായീ ച സമ്രാഡ് ഇവ വിരാജതേ
ഏതെങ്കിലും വസ്ത്രം ധരിച്ചാലും, ഏതെങ്കിലും ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, എവിടെയെങ്കിലും ഉറങ്ങുകയായാലും, അവൻ രാജാവിനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
വര്ണധര്മാശ്രമാചാരശാസ്ത്രമന്ത്രാമയോജ്ഝിതഃ । നിര്ഗച്ഛതി ജഗജ്ജാലാത് പഞ്ജരാദ് ഇവ കേസരീ
വർണ്ണം, ധർമ്മം, ആശ്രമം, ആചാരം, ശാസ്ത്രം, മന്ത്രം എന്നിവയിൽ നിന്നെല്ലാം മോചിതനായി, അവൻ ലോകത്തിന്റെ വലയത്തിൽ നിന്ന് സിംഹം പഞ്ചരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്നതുപോലെ വിടുതലാകുന്നു.
വാചാമ് അതീതവിഷയാം വിഷയാശാദശോജ്ഝിതാമ് । കാമ് അപ്യ് ഉപഗതശ് ശോഭാം ശരദീവ നഭസ്തലമ്
അവന് വാക്കുകള്ക്കു അതീതമായ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ മോഹം വിട്ട്, ശരദ്കാലത്തെ ആകാശംപോലെ മേഘരഹിതമായ ഒരു പ്രകാശം പ്രാപിക്കുന്നു.
ഗമ്ഭീരശ് ച പ്രസന്നശ് ച ഗിരാവ് ഇവ മഹാഹ്രദഃ । പരാനന്ദരസക്ഷീവോ രമതേ സ്വാത്മനാത്മനി
അവന് മലകളിലെ ആഴമുള്ള തടാകംപോലെ ഗൗരവവും ശാന്തിയും നിറഞ്ഞവനാണ്; പരമാനന്ദത്തിന്റെ രസം അനുഭവിച്ച്, സ്വന്തം ആത്മാവില് തന്നെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
യഥാഭിമതവിസ്താരോ യഥാഭിമതകര്മകൃത് । പരമാം നിര്വൃതിം യാതി മുക്തശാസ്ത്രാര്ഥയന്ത്രണഃ
തനിക്കിഷ്ടമുള്ള വിധത്തില് വ്യാപിക്കുകയും, ഇഷ്ടമുള്ള പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുകയും ചെയ്ത്, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനായി പരമശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു.
സര്വകര്മഫലത്യാഗീ നിത്യതൃപ്തോ നിരാശ്രയഃ । ന പുണ്യേന ന പാപേന നേതരേണാപി ലിപ്യതേ
സകല കര്മ്മഫലങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും തൃപ്തനായി, ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കാതെ, അവന് പുണ്യത്താല് അല്ലെങ്കില് പാപത്താല് പോലും മങ്ങുന്നില്ല.
സ്ഫടികḫ പ്രതിബിമ്ബേന യഥാ നായാതി രഞ്ജനാമ് । തജ്ജ്ഞẖ കര്മഫലേനാന്തസ് തഥാ നായാതി രഞ്ജനാമ്
സ്ഫടികം അതിനുള്ളിലെ പ്രതിഫലനത്താൽ നിറം മാറുന്നതല്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ, യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവന് തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉള്ളിൽ മാറ്റം വരാറില്ല.
ഹസന് രുദന്ന് അപി ഭൃശം ദേഹപൂജാവികര്തനൈഃ । ദാഹാഹ്ലാദൌ ന ജാനാതി പ്രതിബിമ്ബഗതാവ് ഇവ
അവൻ ശക്തമായി ചിരിക്കുമ്പോഴും കരയുമ്പോഴും, ശരീരത്തിന് പൂജയോ വേദനയോ സംഭവിക്കുമ്പോഴും, ആനന്ദമോ ദാഹമോ അനുഭവിക്കുന്നില്ല; ഈ എല്ലാം വെറും പ്രതിഫലനത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
നിസ്സ്തോത്രോ നിര്വഷട്കാരḫ പൂജ്യപൂജാവിവര്ജിതഃ । സംയുക്തശ് ച വിയുക്തശ് ച സര്വാചാരനയക്രമൈഃ
അവന് സ്തോത്രങ്ങളോ യാഗശേഷി ഉച്ചാരണങ്ങളോ ഇല്ല; പൂജയോ അപൂജയോ ഇല്ല; എല്ലാ ആചാരങ്ങളിലും പങ്കാളിയാകുമ്പോഴും, അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോഴും, അവൻ അതിൽ ബന്ധമില്ലാത്തവനാണ്.
തസ്മാന് നോദ്വിജതേ ലോകോ ലോകാന് നോദ്വിജതേ ച സഃ । ഹര്ഷാമര്ഷഭയക്രോധൈര് മുക്തോ യുക്തശ് ച ദൃശ്യതേ
അതിനാൽ ലോകം അവനെ അലട്ടുന്നില്ല, അവനും ലോകത്തെ അലട്ടുന്നില്ല; സന്തോഷം, കോപം, ഭയം, ദ്വേഷം എന്നിവയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അവൻ പങ്കാളിയാകുന്നതുപോലെയും, വിട്ടുനിൽക്കുന്നവനായി കാണപ്പെടുന്നു.
രാഗദ്വേഷോദയാരമ്ഭൈസ് ത്യജ്യതേ ഽപി ച യുജ്യതേ । ഈഹാനീഹാവിലാസേന നാപ്യതേ ഽഥ ച ഭുജ്യതേ
രാഗവും ദ്വേഷവും ഉദയം ചെയ്യുമ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോഴും, ശ്രമം ചെയ്യുന്നതോ ചെയ്യാത്തതോ എന്ന കളിയിലൂടെയും, ആൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല, അനുഭവിക്കുന്നതുമില്ല.
പ്രമേയേ കസ്യചിദ് അപി നാരോഹതി മഹാശയഃ । പ്രമേയീക്രിയതേ വാപി ബാലേനാപ്യ് അദുരാശയഃ
മഹാത്മാവിന് ഒരു കാര്യത്തിലും ആകൃഷ്ടിയില്ല; എന്നാൽ മനസ്സു ശുദ്ധമല്ലാത്തവൻ, കുട്ടിയാണെങ്കിലും, എല്ലാം അറിവിന്റെ വസ്തുവാക്കാൻ ശ്രമിക്കും.