ഛേദാദീനാമ് അഗമ്യം ഖം യഥൈവാത്മാ തഥൈവ ഹി । ഏതാവന്മാത്രകോ ഭേദോ യച് ചിന്മാത്രാത്മതാത്മനി
വെട്ടലോ മറ്റേതെങ്കിലും വഴി ആകാശത്തെ ബാധിക്കാനാവില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ ആത്മാവിനെയും ബാധിക്കാനാവില്ല. വ്യത്യാസം ഇത്രയേ ഉള്ളൂ: ആത്മാവ് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യസ്വഭാവമാണ്.
സന്നിവേശാംശവൈചിത്ര്യം യഥാ ഹേമ്നോ ഽങ്ഗദാദിതാ । ആത്മനസ് തദതദ്രൂപം തഥൈവ ജഗദാദിതാ
പൊന്നിന് ആംഗദം മുതലായ വിവിധ ആഭരണങ്ങളായി രൂപം മാറുന്നതുപോലെ, ആത്മാവും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മാറ്റാതെ തന്നെ ഈ ലോകം മുതലായ പല രൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സരിതാമ് ആസമുദ്രാന്തം യഥൈവാമ്ബു വിവര്തതേ । ഉത്പന്നധ്വംസിനാജസ്രം തരങ്ഗൌഘേന വാരിണി
നദികൾ മുതൽ സമുദ്രം വരെ വെള്ളം എങ്ങനെ തിരമാലകൾ ഉയർന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നതിലൂടെ എല്ലായ്പ്പോഴും മാറുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ലോകവും ആത്മാവിൽ ഉദിച്ച് അകറ്റപ്പെടുന്നു.
ആത്മന്യ് ആത്മസമുല്ലാസസ് തഥൈവായം വിലോക്യതേ । നാനാപദാര്ഥജാലേന വിനാശാബ്ധിം പ്രധാവതാ
ആത്മാവിൽ ആത്മാവിന്റെ കളി കാണപ്പെടുന്നു; വിവിധ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടം നശ്വരതയുടെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
വിനാശവാഡവാക്രാന്തം ഭീമം കാലമഹാര്ണവമ് । ജഗജ്ജാലതരങ്ഗിണ്യോ യാന്തി സര്ഗതരങ്ഗകാഃ
ലോകത്തിന്റെ തരംഗങ്ങൾ, സൃഷ്ടിയുടെ തരംഗങ്ങൾ, നാശത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ പിടിക്കപ്പെട്ട് ഭയാനകമായ കാലസമുദ്രത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
തസ്യാപ്യ് അദ്യാപ്യ് അപൂര്ണസ്യ യḫ പാതാ കാലവാരിധേഃ । തമ് ആത്മാനം മഹാഗസ്ത്യം രാജന് ഭാവയ വിന്ധ്യവത്
രാജാവേ, ഇപ്പോഴും നിറയാത്ത ആ കാലസമുദ്രം മുഴുവൻ കുടിച്ച മഹർഷി അഗസ്ത്യനെപോലെ ആത്മാവിനെ മഹത്തായ അഗസ്ത്യനായി ധ്യാനിക്കുക.
ശാസ്ത്രസംവ്യവഹാരാര്ഥം സംസാരോച്ഛേദനോദ്യതൈഃ । ആത്മാദികാẖ കൃതാസ് സഞ്ജ്ഞാ വാഗതീതസ്യ വസ്തുനഃ
ശാസ്ത്രചർച്ചക്കും സാംസാരിക ബന്ധങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർക്കും വേണ്ടി 'ആത്മാവ്' എന്നതുപോലുള്ള പേരുകൾ വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള സത്യമെന്നതിനായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ന രജ്ജ്വാമ് അസ്തി സര്പത്വം തന് മിഥ്യാ കḫ പ്രപശ്യതി । നാത്മനോ ഽസ്തി ക്വചിദ് ബന്ധോ മാ മോഹാദ് ഭാവയാങ്ഗ തമ്
കയറിൽ പാമ്പ് ഇല്ല; അത് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നവൻ മാത്രം അങ്ങനെ കാണുന്നു. അതുപോലെ, ആത്മാവിന് എവിടെയും ബന്ധം ഇല്ല—പ്രിയനേ, മോഹം കൊണ്ടു അതു കണക്കാക്കരുത്.
മോഹസ് തദ്ഭാവനാമാത്രമ് ആഹുര് മോഹഹരാ നരാഃ । തമ് ഏവ ഭാവനാത്യാഗാത് ത്യക്ത്വാ വിജ്വരതാം വ്രജ
മോഹം എന്നത് അത്തരം ഭാവന മാത്രം ആണെന്ന് മോഹം നീക്കുന്നവർ പറയുന്നു. ആ ഭാവന വിട്ടൊഴിഞ്ഞാൽ, അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് രോഗമില്ലാത്ത ശാന്തതയിലേക്ക് കടക്കു.
ഏഷ ഏവാന്ധകാരോ ഽസാവ് ഏതദ് ഏവ പരം മലമ് । പ്രാഗ് അബദ്ധസ്യ ബന്ധേന സങ്കല്പോ യẖ കിലാത്മനഃ
ഇതുതന്നെയാണ് അന്ധകാരവും, ഇതുതന്നെയാണ് പരമമായ അശുദ്ധിയും. മുമ്പ് സ്വതന്ത്രമായിരുന്ന ആത്മാവിന്റെ ആശയബദ്ധത തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ബന്ധം.
അനാത്മന്യ് ആത്മതാമ് അസ്മിന് ദേഹാദൌ ദൃശ്യജാലകേ । ത്യക്ത്വാ സത്ത്വമ് ഉപാരൂഢോ ഗൂഢസ് തിഷ്ഠ യഥാസുഖമ്
ദേഹം പോലുള്ള ഈ കാണുന്ന വസ്തുക്കളിൽ ആത്മാവാണെന്നു കരുതുന്നത് വിട്ട്, മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയിൽ ഉയർന്ന്, ആരും കാണാതെ, ഇഷ്ടം പോലെ നിശ്ശബ്ദമായി ഇരിക്കൂ.
കുചകോടരസംസുപ്തം വിസ്മൃത്യ ജനനീ സുതമ് । യഥാ രോദിതി പുത്രാര്ഥം തഥാത്മാര്ഥമ് അയം ജനഃ
മാതാവ് തന്റെ മകനെ കൂക്കളിൽ ഉറങ്ങുന്നതു മറന്ന്, മകനെ തേടി കരയുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യർ ആത്മാവിനായി ദുഃഖിക്കുന്നു.
അജരാമരമ് ആത്മാനമ് അബുദ്ധ്വാ പരിരോദിതി । ഹാ ഹതോ ഽഹമ് അനാഥോ ഽഹം നഷ്ടോ ഽസ്മീതി ജനോ മുധാ
ആത്മാവ് വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും മരണമില്ലാത്തതുമാണെന്നു അറിയാതെ, മനുഷ്യർ വെറുതെ, 'ഹായ്, ഞാൻ നശിച്ചു, ഞാൻ അനാഥൻ, ഞാൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു' എന്ന് വിലപിക്കുന്നു.
ദേശകാലക്രിയാഭേദേ ദേഹസ്ഥേ മരണാഭിധേ । ലോകോ ഽനുശോചത്യ് ആത്മാനമ് അഹോ നു ഖലു മൂഢതാ
സ്ഥലം, സമയം, പ്രവൃത്തി എന്നിവയിൽ വ്യത്യാസമുള്ള ഈ ശരീരത്തിൽ മരണമെന്നു പറയുമ്പോൾ, മനുഷ്യർ ആത്മാവിനായി ദുഃഖിക്കുന്നു—ഇതെത്ര വലിയ മൗഢ്യമാണു!
ദേശകാലക്രിയാഭേദം യദി ദേഹോ ഽനുധാവതി । തദ് അനാദേര് അനാശസ്യ കിമ് അസ്യാഗതമ് ആത്മനഃ
ശരീരം ദേശം, കാലം, പ്രവൃത്തികൾ എന്നിവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ പിന്തുടരുമ്പോൾ, ആദിയില്ലാത്തതും നശിക്കാത്തതുമായ ആത്മാവിന് എന്താണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നത്?
അന്യദ് ഭുക്തം വാന്തമ് അന്യദ് ഇദം തദ് യജ് ജനവ്രജൈഃ । ദേഹസ്യ നാശിനോ നാശേ ആത്മനാശോ ഽനുശോച്യതേ
ഒന്ന് കഴിച്ചു ഛർദ്ദിച്ചിരിക്കുന്നു, മറ്റൊന്ന് ജനക്കൂട്ടത്തിൽ കലർന്നിരിക്കുന്നു; നശിക്കുന്ന ശരീരം നശിക്കുമ്പോൾ ആത്മാവിന്റെ നാശം എന്തിനാണ് വിലപിക്കുന്നത്?
ദേഹാത്മനോര് മഹീപാല സവികാരാവികാരയോഃ । സുവര്ണഭസ്മോപമയോസ് സമ്ബന്ധẖ ക ഇവൈതയോഃ
രാജാവേ, മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ശരീരത്തിനും മാറ്റമില്ലാത്ത ആത്മാവിനും, പൊന്നിനും അതിന്റെ ചാരത്തിനുമിടയിൽ എന്ത് ബന്ധമുണ്ട്?
നാനാകാരവികാരാഖ്യൈസ് സ്വവിലാസൈര് അനന്യഗൈഃ । ലീലയൈവ സ്വമ് ആത്മാനമ് ആത്മായം ഗോപയന് സ്ഥിതഃ
നാനാവിധ രൂപങ്ങളും മാറ്റങ്ങളും, സ്വന്തം ക്രീഡകളായി, മറ്റൊന്നിൽ നിന്നുമല്ലാതെ, ആത്മാവ് സ്വന്തം കളിയായി തന്നെ മറച്ചു വെച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്ഗനിര്മാണസംഹാരൈര് മിഥẖ കാരണതാം ഗതൈഃ । അകാരണസ്വഭാവേന വിത് സ്ഫുരത്യ് ആത്മനാത്മനി
സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, ലയനം എന്നിവ പരസ്പരം കാരണംപോലെ തോന്നുമ്പോഴും, യാതൊരു കാരണവുമില്ലാത്ത സ്വഭാവമുള്ള ആത്മാവ്, ആത്മാവിൽ തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ക്രീഡത്യ് ആത്മാ ശിശുര് ഇവ സങ്കല്പൈര് ലീലയോമ്ഭിതൈഃ । തൃണൈര് മണിമ് ഇവാത്മാനം സ്വച്ഛമ് ആച്ഛാദ്യ ചഞ്ചലൈഃ
ആത്മാവ്, ഒരു കുഞ്ഞുപോലെ, കളിയിലുണ്ടാകുന്ന ചിന്തകളുമായി കളിക്കുന്നു; ആ അശാന്തമായ ഭാവനകൾ കൊണ്ട്, അതിന്റെ സുതാരമായ സ്വഭാവം പുല്ലുകൊണ്ട് രത്നം മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ മറയ്ക്കുന്നു.
സ്പന്ദപ്രഭാം ചിദാദിത്യḫ പ്രസാര്യാലോകകാരിണീമ് । ജഗദ്ദിനാനി രചയന് ന കദാചന ഖിദ്യതേ
ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശം, അർത്ഥം നൽകുന്ന ബോധസൂര്യൻ, വ്യാപിപ്പിച്ച്, ലോകത്തിന്റെ ദിവസങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കുന്നില്ല.
സ്പന്ദമാത്രാത്മചിദ്ധാതോര് ദേഹ ഏവ ജഗത്ക്രമഃ । സന്നിവേശോ ഽപ്യ് അഭിന്നാത്മാ പദാര്ഥസ്യേവ സംസ്ഥിതഃ
കമ്പനം മാത്രം ഉള്ള ബോധത്തിന്റെ താത്വികതയിൽ നിന്നാണ് ശരീരവും ലോകക്രമവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവയുടെ ക്രമീകരണവും അതേപോലെ തന്നെ, ഒറ്റയായ ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ഒരു വസ്തുവിന്റെ നിലപാടുപോലെ.
സ്പന്ദമാത്രാത് സ്വഭാവേന ചിത് കരോതി ജഗത്ക്രിയാമ് । സംഹരത്യ് അപരിസ്പന്ദാദ് വാര് വീചിരചനാമ് ഇവ
സ്വഭാവപ്രകാരം മാത്രം ചലനം കൊണ്ടു, ചൈതന്യം ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും നടത്തുന്നു; അതിലെ ചലനം ഇല്ലാതാകുമ്പോള്, അതു തന്നെ പിന്വലിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഒരു തിരമാലയുടെ രൂപം നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെ.
പദാര്ഥാന് അവിഭാഗേന പശ്യന് ബുദ്ധ്യാദിവര്ജിതഃ । ചിന്മാത്രബാലോ രമതേ സര്ഗക്രീഡനകൈസ് സ്വയമ്
വസ്തുക്കളെ വ്യത്യാസമില്ലാതെ, ബുദ്ധിയും മറ്റും ഇല്ലാതെ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ ബാലന് സൃഷ്ടിയുടെ കളിപ്പാട്ടങ്ങളില് സ്വയം ആസ്വദിക്കുന്നു.
ബാലẖ ക്രീഡനകേ ജാതരതിശ് ശോചതി തത്ക്ഷയേ । സ്വരൂപേ വിസ്മൃതേ യദ്വത് തദ്വദ് ആത്മേഹ സംസൃതൌ
ഒരു ബാലന് തന്റെ കളിപ്പാട്ടം നശിച്ചപ്പോള് ദുഃഖിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വന്തം സ്വഭാവം മറന്നുപോയാല് ആത്മാവ് ഈ ലോകജീവിതത്തില് ദുഃഖിക്കുന്നു.
നിസ്സ്പന്ദാസ്പന്ദസംവിത്തേസ് സ്വയം സാ സ്മരണേന ചിത് । വിത്ത്വമ് അസ്യാ വിദുസ് സ്പന്ദം യദി വേദ്യോന്മുഖം ച തത്
ചലനം ഉണ്ട്, ഇല്ല എന്നുള്ള അറിവില്, സ്വയം ഓര്മ്മയിലൂടെ, ചൈതന്യം തന്നെ തന്റെ സമ്പത്ത് അറിയുന്നു; ചലനം അറിയുമ്പോള് അതു അറിവിന് യോഗ്യമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
അസ്പന്ദാ സ്പന്ദവിദ്ഭ്രാന്ത്യാ ചിദ് വിസ്മൃത്യൈവ ശോചതി । ഝഗിത്യ് അസ്പന്ദനാമാനം മോക്ഷമ് ഏത്യോപശാമ്യതി
ചൈതന്യം താനെ മറന്ന്, ചലനമെന്ന ഭ്രമത്തിലൂടെ ദുഃഖിക്കുന്നു. പക്ഷേ, അതിവേഗം ചലനമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുമ്പോൾ, മോക്ഷത്തിൽ ശാന്തമാകുന്നു.
നിജമ് അസ്പന്ദനം തുര്യം ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്തകൈഃ । ആച്ഛാദ്യ ശോചതി മുധാ തദ് അകൃത്വാ ന ശോചതി
തൻ്റെ ചലനമില്ലാത്ത നാലാമത്തെ അവസ്ഥയെ ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നിവകൊണ്ട് മറച്ചു വെച്ച്, വെറുതെ ദുഃഖിക്കുന്നു. അങ്ങനെ മറച്ചില്ലെങ്കിൽ ദുഃഖമില്ല.
ജഗജ്ജാലായ ചിത്സ്പന്ദാ മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാദയഃ । സമുദ്യന്തി ജലസ്പന്ദാ ഇവോര്മ്യോഘകണാദയഃ
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെയും ചൈതന്യത്തിന്റെ ചലനങ്ങൾ ആകുന്നു; ജലത്തിന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ, അളികൾ, തുള്ളികൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, ഇവ ലോകത്തിന്റെ വലക്കായി ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
സങ്കല്പനം ഹി ചിത്സ്പന്ദോ ഽസ്പന്ദോ ഽസങ്കല്പനം സ്മൃതമ് । ബ്രഹ്മാസങ്കല്പനം വിദ്ധി നകിഞ്ചിദ് ഇവ യച് ച തത്
സങ്കൽപ്പം എന്നത് ചൈതന്യത്തിന്റെ ചലനമാണ്; ചലനമില്ലായ്മ സങ്കൽപ്പമില്ലായ്മയെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മം സങ്കൽപ്പമില്ലായ്മ തന്നെയാണ്, ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലെ.