യഥാങ്കുരോ ഽന്തര് ബീജസ്യ സംസ്ഥിതോ ദേശകാലതഃ । കരോതി ഭാസുരം ദേഹം തനോത്യ് ഏവം ഹി ദൃശ്യധീഃ
ഒരു വിത്തിനുള്ളിൽ അങ്കുരം സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, സമയവും സ്ഥലവും അനുസരിച്ച് അതു് ഒരു പ്രകാശമുള്ള ദേഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ദൃശ്യങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ധാരണയും അങ്ങനെ തന്നെ വിരിയുന്നു.
ദ്രവ്യസ്യ ഹൃദ്യ് ഏവ ചമത്കൃതിര് യഥാ സദോദിതാസ്ത്യ് അസ്തമയോജ്ഝിതോദരേ । ദ്രവ്യസ്യ ചിന്മാത്രശരീരിണസ് തഥാ സ്വഭാവഭൂതാസ്ത്യ് ഉദരേ ജഗത്സ്ഥിതിഃ
ഏതെങ്കിലും വസ്തുവിന്റെ അത്ഭുതം എപ്പോഴും ഹൃദയത്തിനുള്ളിലാണു് ഉദയിക്കുന്നത്, അതിന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരിക്കലും അസ്തമിക്കാതെ. അതുപോലെ, ചിത്തം മാത്രമായ ശരീരമുള്ളവന്റെ ഉള്ളിലാണു് ഈ ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് സ്വാഭാവികമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഇദമ് ആകാശജാഖ്യാനം ശൃണു ശ്രവണഭൂഷണമ് । ഉത്പത്ത്യാഖ്യം പ്രകരണം യേന രാഘവ ബുധ്യസേ
രാഘവ, ചെവികൾക്ക് അലങ്കാരമായ ആകാശജന്റെ കഥ ഞാൻ പറയാം. ഇതാണ് 'ഉത്പത്തി' എന്ന ഭാഗം. ഇതു കേട്ടാൽ നീക്ക് സത്യം മനസ്സിലാകും.
അസ്തീഹാകാശജോ നാമ ദ്വിജഃ പരമധാര്മികഃ । ധ്യാനൈകനിഷ്ഠസ് സതതം പ്രജാനാം ച ഹിതേ രതഃ
ആകാശജൻ എന്നൊരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ അത്യന്തം ധാർമ്മികനും, എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ ലീനനുമായ്, എല്ലാപ്രാണികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സിടുന്നവനുമായിരുന്നു.
സ ചിരം ജീവതി യദാ തദാ മൃത്യുര് അചിന്തയത് । സര്വാണ്യ് ഏവ ക്രമേണാഹം ഭൂതാന്യ് അദ്മി കിലാക്ഷയഃ
അവൻ ദീർഘകാലം ജീവിച്ചപ്പോൾ, മരണൻ ചിന്തിച്ചു: 'എല്ലാ ജീവികളെയും ഞാൻ ക്രമത്തിൽ വിഴുങ്ങുന്നു, കാരണം എനിക്ക് ക്ഷയം ഇല്ല.'
ഏവമ് ആകാശജം വിപ്രം ന കസ്മാദ് ഭക്ഷയാമ്യ് അഹമ് । അത്ര മേ കുണ്ഠിതാ ശക്തിഃ ഖഡ്ഗധാരാ യഥോപലേ
എങ്കിൽ ഈ ആകാശജൻ ബ്രാഹ്മണനെ ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് വിഴുങ്ങുന്നില്ല? ഈ കാര്യത്തിൽ എന്റെ ശക്തി മുക്കാൽപോലെ, കല്ലിൽ വാൾ വെച്ചതുപോലെയാണ്.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ തം ഹന്തുമ് അഗച്ഛത് തത്പുരം തദാ । ത്യജന്ത്യ് ഉദ്യമമ് ഉദ്യുക്താ ന കദാചന കേചന
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, മരണൻ അവനെ കൊല്ലാൻ ആ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. എന്നാൽ സത്യസന്ധമായും ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ ഒരിക്കലും ശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല.
തതസ് തത്സദനം യാവന് മൃത്യുഃ പ്രവിശതി സ്വയമ് । താവദ് ഏനം ദഹത്യ് അഗ്നിഃ കല്പാന്തജ്വലനോപമഃ
അങ്ങനെ മരണൻ ആ വീട്ടിൽ കയറിയതും, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ആ സമയത്ത് തന്നെ, ഒരു മഹത്തായ തീ, യುಗാന്തത്തിലെ തീപോലെ ജ്വലിച്ച്, അവനെ ദഹിപ്പിച്ചു.
അഗ്നിജ്വാലാമഹാജാലം വിദാര്യാന്തര്ഗതോ ഽപ്യ് അസൌ । ദ്വിജം ദൃഷ്ട്വാ സമാദാതും ഹസ്തേനൈച്ഛത് പ്രയത്നതഃ
ആ തീയുടെ വലിയ ജാലം തകർത്തും അകത്ത് കയറിയിട്ടും, മരണൻ അത്യന്തം ശ്രമിച്ചും ആ ബ്രാഹ്മണനെ കൈകൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ന ചാശകത് പുരോ ദൃഷ്ടമ് അപി ഹസ്തശതൈര് ദ്വിജമ് । ബലവാന് അപ്യ് അവഷ്ടബ്ധും സങ്കല്പപുരുഷം യഥാ
കണ്ണിന് മുന്നിൽ തന്നെ ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടിട്ടും, മരണൻ നൂറ് കൈകൾകൊണ്ടും അവനെ പിടിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള മനുഷ്യനെ ശക്തനായവരും പിടിച്ച് നിർത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
അഥാഗത്യ യമം മൃത്യുര് അപൃച്ഛത് സംശയച്ഛിദമ് । കിമ് ഇത്യ് അഹം ന ശക്നോമി ഭോക്തുമ് ആകാശജം പ്രഭോ
അപ്പോൾ മരണദേവൻ യമനെ സമീപിച്ചു സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്നവനോട് ചോദിച്ചു: 'പ്രഭോ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ജീവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ കഴിക്കാനാവില്ലെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നില്ല.'
മൃത്യോ ന കിഞ്ചിച് ഛക്തസ് ത്വമ് ഏകോ മാരയിതും ബലാത് । മാരണീയസ്യ കര്മാണി തത്കര്തൄണീഹ നേതരത്
മരണമേ, നീ ഒരുവൻ മാത്രമായി ബലമായി ആരെയും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല. മരണത്തിന് വിധിക്കപ്പെട്ടവരുടെ പ്രവൃത്തികളാണ് അതിന് കാരണമാകുന്നത്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
തസ്മാദ് ഏതസ്യ വിപ്രസ്യ മാരണീയസ്യ യത്നതഃ । കര്മാണ്യ് അന്വിച്ഛ തേഷാം ത്വം സാഹായ്യേനൈനമ് അത്സ്യസി
അതിനാൽ, ഈ ബ്രാഹ്മണന്റെ മരണത്തിന് കാരണമാകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ നീ ശ്രദ്ധയോടെ അന്വേഷിക്കണം. അവയുടെ സഹായത്തോടെ നീ അവനെ കീഴടക്കാൻ കഴിയും.
തതസ് സ മൃത്യുര് ബഭ്രാമ തത്കര്മാന്വേഷണാദൃതഃ । മണ്ഡലാനി ദിഗന്താംശ് ച സരാംസി സരിതോ ദിശഃ
അതിനുശേഷം, മരണദേവൻ ആ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ടെത്താൻ ഉത്സാഹത്തോടെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ, തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, ദിശകൾ എന്നിവയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
വനജങ്ഗലജാലാനി ശൈലാമ്ഭോധിതടാന്യ് അപി । ദ്വീപാന്തരാണ്യ് അരണ്യാനി നഗരാണി പുരാണി ച
അവൻ കാടുകളും കാട്ടുകളും, പർവതങ്ങളും കടൽത്തീരങ്ങളും, ദൂരദ്വീപുകളും മരുഭൂമികളും, നഗരങ്ങളും പുരാതന പട്ടണങ്ങളും എല്ലാം അന്വേഷിച്ചു.
ഗ്രാമാന് അഖിലരാഷ്ട്രാണി ദേശാന്തഗഹനാനി ച । ഏവം ഭൂമണ്ഡലം ഭ്രാന്ത്വാ സ കുതശ്ചിന് ന കാനിചിത്
അവൻ ഗ്രാമങ്ങളും മുഴുവൻ രാജ്യങ്ങളും, അഗാധമായ വിദൂര പ്രദേശങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിലെ എല്ലായിടവും തിരഞ്ഞിട്ടും എവിടെയും ഒന്നും കണ്ടെത്താനായില്ല.
താന്യ് ആകാശജകര്മാണി ലബ്ധവാന് മൃത്യുര് ഉദ്യതഃ । വന്ധ്യാപുത്രമ് ഇവ പ്രാജ്ഞസ് സങ്കല്പാദ്രിമ് ഇവാപരഃ
ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവന്റെ പ്രവർത്തികൾ കണ്ടെത്താൻ ആഗ്രഹത്തോടെ മരണൻ ശ്രമിച്ചു; പക്ഷേ, ഒരു ജ്ഞാനി വന്ധ്യയ്ക്കു ജനിച്ച മകനെയും, മറ്റൊരാൾ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച പർവതത്തെയും അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.
സമപൃച്ഛദ് അഥാഗത്യ യമം സര്വാര്ഥകോവിദമ് । പരായണം ഹി പ്രഭവസ് സന്ദേഹേഷ്വ് അനുജീവിനാമ്
അതിനുശേഷം അവൻ തിരിച്ചു വന്ന് സകല കാര്യങ്ങളിലും പ്രഗത്ഭനായ യമനെ ചോദ്യം ചെയ്തു; സംശയത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു യമൻ തന്നെയാണ് അവസാന ആശ്രയം.
ആകാശജസ്യ കര്മാണി ക്വ സ്ഥിതാനി വദ പ്രഭോ । ധര്മരാജോ ഽഥ സഞ്ചിന്ത്യ സുചിരം പ്രോക്തവാന് ഇദമ്
പ്രഭോ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവന്റെ പ്രവർത്തികൾ എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത് എന്ന് പറയാമോ? അപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവ് ദീർഘം ആലോചിച്ചശേഷം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആകാശജസ്യ കര്മാണി മൃത്യോ സന്തി ന കാനിചിത് । ഏഷ ഹ്യ് ആകാശജോ വിപ്രോ ജാതഃ ഖാദ് ഏവ കേവലാത്
മരണേ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനു യാതൊരു പ്രവർത്തികളും ഇല്ല. ഈ ബ്രാഹ്മണൻ ആകാശത്തിൽ നിന്നു മാത്രം ഉത്ഭവിച്ചവനാണ്; ആകാശം മാത്രമാണ് അവന്റെ ഉത്ഭവം.
ആകാശാദ് ഏവ യോ ജാതസ് സ വ്യോമൈവാമലം ഭവേത് । സഹകാരീണി നോ സന്തി കാരണാണ്യ് അസ്യ കാനിചിത്
ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ ശുദ്ധമായ ആകാശം തന്നെയാകും; അവനു യാതൊരു സഹകാരികളും കാരണങ്ങളും ഇല്ല.
സമ്ബന്ധഃ പ്രാക്തനേനാസ്യ ന മനാഗ് അപി കര്മണാ । അസ്തി വന്ധ്യാസുതസ്യേവ തഥാജാതാകൃതേര് ഇവ
അവനു മുൻജന്മത്തിലെ പ്രവർത്തികളുമായി ഒരു ചെറിയ ബന്ധവും ഇല്ല; വന്ധ്യയുടെ മകനോടോ, ജനിക്കാത്ത രൂപത്തോടോ ഉള്ള ബന്ധംപോലെയാണ് അതു.
തസ്മാദ് അജാത ഏവൈഷ സ്വയമ്ഭൂര് അജ ഏവ ച । നൈതസ്യ പൂര്വകര്മാസ്തി നഭസീവ മഹാദ്രുമഃ
അതിനാൽ അവൻ ജനിച്ചവനല്ല, സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നവനും, ആരും സൃഷ്ടിച്ചതുമല്ല. അവനു മുമ്പത്തെ പ്രവൃത്തികളൊന്നുമില്ല, ആകാശത്തിൽ വലിയ വൃക്ഷം ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
നൈതദ് അസ്യാവശം ചിത്തമ് അഭാവാത് പൂര്വകര്മണഃ । അദ്യ താവദ് അനേനാന്യന് ന കിഞ്ചിത് കര്മ സഞ്ചിതമ്
അവന്റെ മനസ്സ് പഴയ പ്രവൃത്തികളാൽ ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല, കാരണം അതൊന്നും അവനില്ല. ഇന്നുവരെ അവൻ മറ്റേതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി സമ്പാദിച്ചിട്ടില്ല.
ഏഷ ആകാശകോശാത്മാ വിശദാകാശരൂപിണി । സമാധൌ സംസ്ഥിതോ നിത്യം കര്മാണ്യ് അസ്യ ന കാനിചിത്
അവൻ ആകാശത്തിന്റെ അന്തസ്സാണ്, തെളിഞ്ഞ ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപം. അവൻ എപ്പോഴും സമാധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അവനു യാതൊരു പ്രവൃത്തികളും ഇല്ല.
പ്രാക്തനാനി ന സന്ത്യ് അസ്യ കര്മാണ്യ് അദ്യ കരോതി നോ । കിഞ്ചിദ് അപ്യ് ഏവമ് ഏഷോ ഽത്ര വിജ്ഞാനാകാശമാത്രകമ്
അവനു പഴയ പ്രവൃത്തികളില്ല, ഇപ്പോഴും ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല. അതിനാൽ ഇതിൽ അവൻ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനമാത്രമായ ആകാശം മാത്രമാണ്.
പ്രാണസ്പന്ദോ ഽസ്യ യത് കര്മ ലക്ഷ്യതേ ചാസ്മദാദിഭിഃ । ദൃശ്യതേ ഽസ്മാഭിര് ഏവൈതന് ന ത്വ് അസ്യാസ്ത്യ് അത്ര കര്മധീഃ
ജീവന്റെ ചലനം, നമ്മളും മറ്റുള്ളവരും അവനിൽ കാണുന്ന പ്രവൃത്തിയായി തോന്നുന്നു. എന്നാൽ, അതെല്ലാം നമ്മൾ മാത്രമാണ് കാണുന്നത്; അവനു അതിൽ പ്രവൃത്തി എന്നൊരു ധാരണ പോലും ഇല്ല.
ദേഹോ ഽസ്യ ദൃശ്യതേ ഽസ്മാഭിര് നൈഷ വേത്തി പരാത് പദാത് । ഭിന്നമ് ആകാശമ് ആത്മീയം ചിത്സ്തമ്ഭേ സാലഭഞ്ജികാമ്
അവന്റെ ശരീരം നമ്മൾ കാണുന്നു, പക്ഷേ അവനു അതിനെക്കുറിച്ച് അറിവില്ല. ഒരു തൂണിനുള്ളിൽ കൊത്തിയ രൂപം ആകാശം അറിയാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
അനുത്കീര്ണാ യഥാ സ്തമ്ഭേ സംസ്ഥിതാ സാലഭഞ്ജികാ । തഥൈഷ പരമാത്മാന്തസ് സ്വാത്മഭൂതസ് സ്ഥിതോ ദ്വിജഃ
തൂണിനുള്ളിൽ കൊത്തിയിട്ടില്ലാത്ത രൂപം നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഈ പരമാത്മാവ് സ്വയം സ്വരൂപമായി അകത്താണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, ദ്വിജനേ.
യഥാ ദ്രവത്വം പയസി ശൂന്യത്വം ച യഥാമ്ബരേ । മാരുതേ ച യഥാ സ്പന്ദസ് തഥൈഷ പരമേ പദേ
ജലത്തിൽ ദ്രാവകത്വം പോലെയും, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യത്വം പോലെയും, വായുവിൽ ചലനം പോലെയും, അതുപോലെയാണ് ഇദ്ദേഹം പരമാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.