മഹാന്തി സുഖദുഃഖാനി യഃ പയാംസീവ സാഗരഃ । സമസ് സമുപഗൃഹ്ണാതി മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
വലിയ സന്തോഷങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും സമദൃഷ്ടിയോടെ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ, നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ എല്ലാം ഒരുപോലെ ഏറ്റെടുക്കുന്നവൻ, ആൾ വലിയ അനുഭവശാലിയെന്നു പറയുന്നു.
അഹിംസാ സമതാ തുഷ്ടിശ് ചന്ദ്രബിമ്ബാദ് ഇവാംശവഃ । നാപയാന്ത്യ് അനിശം യസ്മാന് മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
അഹിംസ, സമത, സന്തോഷം എന്നിവ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാത്തവൻ, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ എപ്പോഴും അവനൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ആൾ വലിയ അനുഭവശാലിയെന്നു പറയുന്നു.
കട്വ് അമ്ബ്ലം ലവണം തിക്തമ് അമൃഷ്ടം മൃഷ്ടമ് ഉത്തമമ് । അധമം യോ ഽത്തി സാമ്യേന മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
കയ്പ്, പുളി, ഉപ്പ്, കാരം, പാകംകുറഞ്ഞത്, നല്ലത്, ഏറ്റവും ഉത്തമം, ഏറ്റവും താഴ്ന്നത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾ എല്ലാം ഒരുപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ, ആൾ വലിയ അനുഭവശാലിയെന്നു പറയുന്നു.
സരസം നീരസം ചൈവ സുരതം വിരതം തഥാ । യഃ പശ്യതി സമസ് സോമ്യോ മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
രസമുള്ളതും രസമില്ലാത്തതും, ആസ്വാദ്യവും വിരക്തിയുമുള്ളതും എല്ലാം സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണുന്നവൻ, ആൾ വലിയ അനുഭവശാലിയെന്നു പറയുന്നു.
ക്ഷാരേ ഖണ്ഡപ്രകാരേ ച ശുഭേ വാപ്യ് അശുഭേ തഥാ । സമതാ സുസ്ഥിതാ യസ്യ മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
സുഖകരമായതിലും ദുർഭോഗമായതിലും, ഇഷ്ടമായതിലും അനിഷ്ടമായതിലും മനസ്സിന്റെ സമത്വം ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തുന്നവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്ന് പറയുന്നത്.
ഇദം ഭോജ്യമ് അഭോജ്യം ചേത്യ് ഏവം ത്യക്ത്വാ വികല്പിതമ് । ഗതാഭിലാഷം യോ ഭുങ്ക്തേ മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
‘ഇത് അനുഭവിക്കേണ്ടത്, ഇത് അനുഭവിക്കരുത്’ എന്ന ഭേദം വിട്ട്, ആഗ്രഹമില്ലാതെ എന്തും സ്വീകരിക്കുന്നവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്ന് പറയുന്നത്.
ആപദം സമ്പദം മോഹമ് ആനന്ദമ് അവരം വരമ് । യോ ഭുങ്ക്തേ സമയാ ബുദ്ധ്യാ മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
ദുർഘടവും സമൃദ്ധിയും, മായയും ആനന്ദവും, ചുരുങ്ങിയതും ഉന്നതവുമായ അനുഭവങ്ങൾ സമത്വബുദ്ധിയോടെ ഏറ്റെടുക്കുന്നവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്ന് പറയുന്നത്.
ധര്മാധര്മൌ സുഖം ദുഃഖം ചിന്താ മരണജന്മനീ । ധിയാ യേനേതി സന്ത്യക്തം മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
ധർമ്മവും അധർമ്മവും, സുഖവും ദു:ഖവും, ചിന്തയും മരണമും ജന്മവും ഇവയെല്ലാം വിവേകത്തോടെ ഉപേക്ഷിച്ചവനെയാണ് മഹാത്യാഗി എന്ന് പറയുന്നത്.
സര്വേച്ഛാസ് സകലാശ് ശങ്കാസ് സര്വേഹാസ് സര്വനിശ്ചയാഃ । ധിയാ യേന പരിത്യക്താ മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സംശയങ്ങളും സന്തോഷങ്ങളും ഉറപ്പുകളും മനസ്സിലൂടെ പൂര്ണമായി വിട്ടുകളയുന്നവനെയാണ് മഹാത്യാഗി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ദേഹസ്യ മനസോ ബുദ്ധേര് ഇന്ദ്രിയാണാം ജഗത്സ്ഥിതേഃ । നൂനം യേനോജ്ഝിതാ സത്താ മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും ബുദ്ധിയിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും ലോകത്തിലും ഉള്ള സത്ത്വഭാവം പൂര്ണമായി വിട്ടുകളയുന്നവനെയാണ് മഹാത്യാഗി എന്നു പറയുന്നത്.
ന മേ ദേഹോ ന ജന്മാപി യുക്തായുക്തേ ന കര്മണാ । ഇതി നിശ്ചയവാന് യോ ഽന്തര് മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
എനിക്ക് ശരീരമില്ല, ജന്മവുമില്ല, കര്മത്തില് ബന്ധമോ മോചനമോ ഇല്ല എന്നു ഉള്ളില് ഉറച്ചുറപ്പോടെ കരുതുന്നവനെയാണ് മഹാത്യാഗി എന്നു പറയുന്നു.
യേന ധര്മമ് അധര്മം ച മനോമനനമ് ഈഹിതം । സര്വമ് അന്തഃ പരിത്യക്തം മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
ധര്മ്മവും അധര്മ്മവും മനസ്സിലെ ചിന്തകളും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂര്ണമായി ഉള്ളില് വിട്ടുകളയുന്നവനെയാണ് മഹാത്യാഗി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
മനോ ധ്യാനം തപസ്തേജസ് ത്വത്താമത്തേ ശുഭാശുഭേ । ത്യക്ത്വാ യോ ഽവസ്ഥിതസ് സ്വസ്ഥോ മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
മനസും ധ്യാനവും തപസ്സും തേജസ്സും ഉഷ്ണതയും, നല്ലതും ചീത്തയും എല്ലാം വിട്ട്, സ്വന്തം മനസ്സിലിരിക്കുമ്പോഴും സമാധാനത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് മഹാത്യാഗി എന്ന് പറയുന്നത്.
സ്വമനോമനനം മാന്യോ നാഭിവാഞ്ഛതി നോജ്ഝതി । യോ ഽവാസനസ് സര്വമ് ഇദം മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
തന്റെ ചിന്തകളെ ആഗ്രഹിക്കാതെയും തള്ളിക്കളയാതെയും, വാസനകളൊന്നുമില്ലാതെ, എല്ലാം സമമായി കാണുന്നവനാണ് മഹാത്യാഗി എന്ന് പറയുന്നത്.
യാവതീ ദൃശ്യകലനാ സകലേയം വിലോക്യതേ । സാ യേന സുഷ്ഠു സന്ത്യക്താ മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്നതും മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നതും എല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിട്ടുവിട്ടവനാണ് മഹാത്യാഗി എന്ന് പറയുന്നത്.
യോ ഽകാമകാമീ നിര്ദ്വന്ദ്വസ് സുഖദുഃഖേഷ്വ് അലോലധീഃ । ധീരസ് സ്വസ്ഥോ മൃദുര് ദാന്തോ മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനും, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും മനസ്സ് അലയാത്തവനും, ധൈര്യവാനും, സമാധാനമുള്ളവനും, സ്നേഹമുള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനുമാണ് മഹാത്യാഗി എന്ന് പറയുന്നത്.
കുര്വന്ന് അപി ച കാര്യാണി സുഷുപ്തസമവൃത്തിതാമ് । ന സന്ത്യജതി യഃ പൂര്ണോ മഹാത്യാഗീ സ ഉച്യതേ
പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോഴും, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിലെ സമാധാനാവസ്ഥ നിലനിർത്തുകയും, തന്റെ പൂർണ്ണത ഒരിക്കലും വിട്ടുകൊടുക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവനാണ് മഹാത്യാഗി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഇത്യ് ഉക്തം ദേവദേവേന ഭൃങ്ഗീശായ പുരാനഘ । ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠ രാമ യഥാസ്ഥിതഃ
ദേവദേവൻ പുരാതനനായ ഭൃംഗീശനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, പാപരഹിതനായ രാമാ, ഈ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പായി പിടിച്ചു നിൽക്കുക; നീ എങ്ങിനെയോ അതുപോലെ തന്നെ നിലകൊള്ളുക.
ശ്രീമത്കപാലശകലാവലിമധ്യബദ്ധഖണ്ഡേന്ദുമണ്ഡിതജടാശിരസാ ഹരേണ । ഇത്യ് ഉക്തമ് ഉജ്ജ്വലമണീന്ദ്രശിലൈകശൃങ്ഗേ മേരൌ ജ്വലജ്ജ്വലനരൂപിണി രാമഭദ്ര
ശ്രീമത്കപാലങ്ങളുടെ നിരയിൽ നടുവിൽ ചന്ദ്രഭാഗം അലങ്കരിച്ച ജടാമുടിയുമായി ഹരൻ, മേരുപർവതത്തിലെ രത്നങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള പ്രകാശമുള്ള ശിഖരത്തിൽ, അഗ്നിപോലെ പ്രഭയോടെ, രാമഭദ്രനേ, ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു.
ഏതാം ദൃശം സമവലമ്ബ്യ വിലാസകാന്തകാര്യം കുരു ക്രമഗതം സമയൈവ ബുദ്ധ്യാ । നിത്യോദിതോ ഽസി വിമലോ ഽസി നിരാമയോ ഽസി ശങ്കാം പരിത്യജ സുഖീ ഭവ യോ ഽസി സോ ഽസി
ഈ ദൃഷ്ടി ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സിന്റെ ബോധത്തോടെ, ആനന്ദകരമായതും യുക്തമായതുമായ കർമ്മങ്ങൾ ക്രമമായി നിർവഹിക്കൂ. നീ എപ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനാണ്, നിർമ്മലനാണ്, രോഗരഹിതനാണ്; സംശയം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ; നീ എന്താണോ അതാണ്.
ഹ്യോ ദിനേ ഹി മയാ പ്രശ്നẖ കൃത ആസീന് മുനീശ്വര । ഉപശാന്തിപ്രകരണപ്രസരേ സ യഥാ കില
മഹർഷേ, ഇന്നലെ തന്നെ ഞാൻ ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചിരുന്നു, സമാധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം നടക്കുമ്പോൾ.
അനന്തസ്യാത്മതത്ത്വസ്യ കലങ്കകലനാ കുതഃ । അബ്ധേര് അഗാധരൂപസ്യ രജോരാശിẖ കുതോ ഭവേത്
അനന്തമായ ആത്മാവിന്റെ സാരത്തിൽ എങ്ങനെയാണു ദോഷം ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് ചിന്തിക്കാൻ കഴിയുക? അതു പോലെ, അപ്പാരമായ സമുദ്രത്തിൽ എങ്ങനെയാണു പൊടിക്കൂട്ട് ഉണ്ടാകുന്നത്?
തത്രോക്തം ഭവതാ ബ്രഹ്മന് മയ്യ് അകാലൈകചോദകേ । സിദ്ധാന്തകാല ഏവാസ്യ പ്രശ്നസ്യോത്തരവാഗ് ഇതി
അപ്പോൾ, ബ്രഹ്മനേ, നീ എന്നോട് പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: 'ഈ ചോദ്യം അവസാനത്തിൽ, യുക്തമായ സമയത്ത് ഉത്തരം നൽകാം' എന്നു.
തദ് അദ്യ ഭഗവംസ് തം മേ ഹൃദയാച് ഛിന്ദ്ധി സംശയമ് । വാക്യരശ്മിഭിര് ആശീതൈẖ ഖാന് നിശീവ ശശീ തമഃ
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവൻ, ഇന്നാണ് എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ഈ സംശയം നീക്കേണ്ടത്. രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടിയെ പോലെ, ചന്ദ്രന്റെ തണുത്ത പ്രകാശം അകറ്റുന്നതുപോലെ, നിന്റെ വാക്കുകളുടെ കിരണങ്ങളാൽ എന്റെ സംശയം അകറ്റുക.
ത്വദ്വാക്യാമൃതപാനേന സംശയാംശാപമൃത്യവഃ । അശേഷേണ വിനഷ്ടാ മേ വര്ഷണേനേവ പാംസവഃ
നിന്റെ വാക്കുകളുടെ അമൃതം ഞാൻ കുടിച്ചപ്പോൾ എന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും മഴയിൽ പൊടിപൊടികൾ കഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണമായും അകന്നു പോയി.
ക്ഷമാനവവധൂകാന്തം ത്വാം പൃച്ഛാമി തഥാപ്യ് അഹമ് । ന രാജതേ സ്വയം ജ്ഞാതം ജ്ഞാനം ഗുരുഗിരം വിനാ
ക്ഷമയുള്ളവനേ, ക്ഷമയുടെ വരൻപോലെ ഞാൻ വീണ്ടും നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു; കാരണം, ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കൂടാതെ സ്വന്തമായി കണ്ടെത്തിയ ജ്ഞാനം പോലും പ്രകാശിക്കാറില്ല.
രാമ രാജീവപത്ത്രാക്ഷ സാധു സംസ്മൃതവാന് അസി । കേ നാമ വാ സമാരമ്ഭാḫ പ്രാജ്ഞസ്യായാന്തി വന്ധ്യതാമ്
കുമുദനേത്രനായ രാമാ, നീ ശരിയായി ഈ കാര്യം ഓർമ്മിച്ചു. ജ്ഞാനികൾ ആരംഭിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഏത് ഒരിക്കലും ഫലമില്ലാതെ പോകാറുണ്ടോ?
ക്ഷമൌദാര്യശമപ്രായൈര് ഗുണൈര് യാതോ ഽസി പാത്രതാമ് । ശാരദൈശ് ശാലിസൌന്ദര്യൈശ് ശ്രീമത്താമ് ഇവ ഭൂതലമ്
ക്ഷമ, ഉദാരത, ശമം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് നീ യോഗ്യനായി. ശരദ് കാലത്ത് പാകമായ നെല്ലിൻ സൗന്ദര്യത്തിൽ ഭൂമി ഭംഗിയാകുന്നതുപോലെ നീ മഹത്വം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ഭാജനം ത്വം പവിത്രാണാം സിദ്ധാന്തവചസാം സ്ഥിതഃ । സുരക്തകണ്ഠഗീതീനാം രാഗരക്തമനാ ഇവ
നീ ശുദ്ധമായ സത്യങ്ങളുടെ പാത്രം തന്നെയാണ്, സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ വാക്കുകളിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവൻ. അതുപോലെ തന്നെ, ആഴത്തിലുള്ള ആസ്വാദനത്തോടെ പാട്ടുകൾ ആലപിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിൽ രാഗം നിറയുന്നപോലെ, നീയും ഈ സത്യങ്ങളിൽ ആഴപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാത്മജ്ഞാനസിദ്ധാന്തം ത്വമ് അദ്യാര്ധപ്രബുദ്ധവത് । ന ക്രിയാദ്വൈതദോഷേണ ഗച്ഛസ്യ് ഉഭയനഷ്ടതാമ്
ഇന്ന് ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം കേട്ടതോടെ, നീ അർദ്ധമായി ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനുപോലെയാണ്. തെറ്റായ Advaita-വ്യവഹാരത്തിൽ വീണു ഇരുവശവും നഷ്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കു നീ പോകുന്നില്ല.