പശ്യഞ് ഛൃണ്വന് സ്പൃശഞ് ജിഘ്രന് വദന് വ്യവഹരന് സ്വപന് । നാപൂര്വം കുരുതേ കിഞ്ചിത് സത്യമ് ഇത്യ് ഏവ ഭാവയ
കാണുമ്പോഴും, കേൾക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണക്കുമ്പോഴും, സംസാരിക്കുമ്പോഴും, പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും, സ്വപ്നം കാണുമ്പോഴും, ഒന്നും പുതുതായി ഉണ്ടാവുന്നില്ല; ഇതാണ് സത്യമെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
യദ് യത് കരോഷി തത് തത്ത്വം ചിന്മാത്രമ് അമലം തതമ് । ബ്രഹ്മ പ്രബൃംഹിതാകാരം തസ്മാദ് അന്യന് ന വിദ്യതേ
നീ ചെയ്യുന്നതൊന്നും അതിന്റെ സാരമാണ്—ശുദ്ധമായ, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചൈതന്യം; അതാണ് ബ്രഹ്മം, അനന്തമായ രൂപം ഉള്ളത്—അതിനാൽ അതിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നുമില്ല.
പദാര്ഥജാതേ സര്വസ്മിന് സംവിത്സാരതയാ സ്ഥിതേ । സംവിദ് ഏവേദമ് അഖിലം ജഗന് നാന്യാസ്തി കല്പനാ
എല്ലാ വസ്തുക്കളും ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വരൂപമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചൈതന്യം മാത്രമാണ്; വേറൊന്നും കൽപ്പനയില്ല.
സംവിത്സ്ഫുരണമാത്രേ ഽസ്മിഞ് ജഗജ്ജാലകനാമനി । ഇദമ് അന്യദ് ഇദം ചാന്യദ് ഇതി മിഥ്യാഗ്രഹഃ കുതഃ
ലോകം എന്ന ഈ ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, 'ഇത് വേറെയും അതു വേറെയും' എന്ന തെറ്റായ ധാരണ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
സമ്ഭവാദ് അഖിലാകാരേണൈകസ്യാ ഏവ സംവിദഃ । സംവേദ്യമ് അപി നാസ്ത്യ് ഏവ ബന്ധമോക്ഷാവ് അതഃ കുതഃ
എല്ലാവിധ രൂപങ്ങളിലും ഒരേ ചൈതന്യം മാത്രമേയുള്ളൂ, അതിനാൽ അറിയപ്പെടേണ്ടതെന്നു പറയുന്നതും ഇല്ല; bondage-ഉം മോക്ഷവും എവിടെ നിന്നു വരും?
മോക്ഷോ ഽയമ് ഏഷ ഖലു ബന്ധ ഇതി പ്രസഹ്യ ചിന്താ നിരസ്യ സകലാ വികലാഭിമാനഃ । മൌനീ വശീ വിഗതമാനമദോ മഹാത്മാ കുര്വന് സ്വകാര്യമ് അനഹങ്കൃതിര് ഏവ തിഷ്ഠ
'ഇതാണ് മോക്ഷം, ഇതാണ് ബന്ധം' എന്ന എല്ലാ ചിന്തകളും ഉറപ്പോടെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ ഭേദാഭിമാനങ്ങളും കളഞ്ഞ്, മൗനവും ആത്മനിയന്ത്രണവും പുലർത്തി, അഹങ്കാരമില്ലാതെ മഹാത്മാവായി, നിർഭ്രമമായി തന്റെ കർത്തവ്യം നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട് നിലകൊൾക.
മഹാകര്താ മഹാഭോക്താ മഹാത്യാഗീ ഭവാനഘ । സര്വാശ് ശങ്കാഃ പരിത്യജ്യ ധൈര്യമ് ആലമ്ബ്യ ശാശ്വതമ്
പാപമില്ലാത്തവനേ, നീ വലിയ പ്രവർത്തകനും വലിയ അനുഭവിക്കാനും വലിയ ത്യാഗിയുമാകണം. എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് സ്ഥിരമായ ധൈര്യത്തിൽ ആശ്രയം എടുക്കണം.
കിമ് ഉച്യതേ മഹാകര്താ മഹാത്യാഗീ കിമ് ഉച്യതേ । കിമ് ഉച്യതേ മഹാഭോക്താ സമ്യക് കഥയ മേ പ്രഭോ
വലിയ പ്രവർത്തകൻ എന്നത് എന്താണെന്ന്, വലിയ ത്യാഗി എന്നത് എന്താണെന്ന്, വലിയ അനുഭവിക്കൻ എന്നത് എന്താണെന്ന് ദയവായി വ്യക്തമാക്കിക്കൊടുക്കൂ, പ്രഭോ.
ഏതദ് വ്രതത്രയം രാമ പുരാ ചന്ദ്രാര്ധമൌലിനാ । ഭൃങ്ഗീശായോത്തമം പ്രോക്തം യേനാസൌ വിജ്വരസ് സ്ഥിതഃ
രാമാ, ഈ മൂന്നു വ്രതങ്ങളും മുമ്പ് ചന്ദ്രക്കലാമുടിയുള്ള ഭഗവാൻ ഭൃംഗിക്ക് പരമോന്നതമായവയെന്നു പ്രസ്താവിച്ചു; അതിനാൽ അവൻ സകല ദുഃഖങ്ങളിൽനിന്നും മോചിതനായി നിലകൊണ്ടു.
സുമേരോര് ഉത്തരേ ശൃങ്ഗേ പൂര്വം ശശികലാധരഃ । അതിഷ്ഠദ് അഗ്നിസങ്കാശേ സമഗ്രപരിവാരവാന്
സുമേരു പർവതത്തിന്റെ വടക്കേ ചുരത്തിൽ, ചന്ദ്രക്കലാധാരിയായ ഭഗവാൻ ഒരിക്കൽ അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട്, മുഴുവൻ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം വസിച്ചു.
തമ് അപൃച്ഛന് മഹാതേജാ ജ്ഞാനജിജ്ഞാസയാ സ്വതഃ । ഭൃങ്ഗീശഃ പ്രണതോ രാമ ബദ്ധാഞ്ജലിര് ഉമാപതിമ്
തത്ത്വജ്ഞാനത്തെ അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ മഹാതേജസ്വിയായ ഭൃംഗീശൻ, കയ്യുകൂപ്പി വിനയത്തോടെ ഉമാപതിയെ ചോദിച്ചു, രാമാ.
ഭഗവന് ദേവദേവേശ സര്വജ്ഞ പരമേശ്വര । യദ് അഹം പരിപൃച്ഛാമി കൃപയാ തദ് വദാശു മേ
ഭഗവൻ, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമേ, എല്ലാം അറിയുന്ന പരമേശ്വരാ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം ദയവായി എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞുതരണമേ.
സംസാരരചനാം നാഥ തരങ്ഗതരലാമ് ഇമാമ് । അവലോക്യ വിമുഹ്യാമി തത്ത്വവിശ്രാന്തിവര്ജിതഃ
നാഥാ, ഈ ലോകസൃഷ്ടി തിരമാലകളെപ്പോലെ അസ്ഥിരമാണെന്ന് കാണുമ്പോൾ ഞാൻ അതിശയിപ്പിക്കുന്നു; സത്യത്തിൽ ആശ്വാസം ഇല്ലാതെ ഞാൻ അലയുന്നു.
കമ് അന്തര്നിശ്ചയം കാന്തമ് ഉരരീകൃത്യ സുസ്ഥിരമ് । അസ്മിഞ് ജഗജ്ജീര്ണഗൃഹേ തിഷ്ഠാമി വിഗതജ്വരമ്
ഏതെങ്കിലും ഉറപ്പുള്ള മനോഹരമായ അന്തർവിശ്വാസം ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്തുകൊണ്ട്, ഈ പഴകുന്ന ലോകഗൃഹത്തിൽ ഞാൻ കഷ്ടം ഇല്ലാതെ നില്ക്കുന്നു.
സര്വാശ് ശങ്കാഃ പരിത്യജ്യ ധൈര്യമ് ആലമ്ബ്യ ശാശ്വതമ് । മഹാത്യാഗീ മഹാകര്താ മഹാഭോക്താ ഭവാനഘ
എല്ലാ സംശയങ്ങളും വിട്ടൊഴിച്ച്, ശാശ്വതമായ ധൈര്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, നീ പാപരഹിതനായവൻ മഹാത്യാഗിയും മഹാകർമ്മക്കാരനും മഹാഭോക്താവുമാണ്.
കിമ് ഉച്യതേ മഹാത്യാഗീ മഹാഭോക്താ കിമ് ഉച്യതേ । കിമ് ഉച്യതേ മഹാകര്താ സമ്യക് കഥയ മേ പ്രഭോ
മഹാത്യാഗി എന്നു പറയുന്നത് എന്താണു? മഹാഭോക്താവ് എന്നു പറയുന്നത് എന്താണു? മഹാകർമ്മക്കാരൻ എന്നു പറയുന്നത് എന്താണു? ദയവായി എനിക്ക് വ്യക്തമായി പറയൂ, പ്രഭോ.
ധര്മാധര്മോദയാപായശങ്കാവിരഹിതാശയഃ । യഃ കരോതി യഥാപ്രാപ്തം മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം ഉയരുന്നതിലും തകർന്നുപോകുന്നതിലും സംശയമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ, നേരിൽ ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം ചെയ്യുന്നവനെയാണ് മഹാകർമ്മക്കാരൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
രാഗദ്വേഷൌ സുഖം ദുഃഖം ധര്മാധര്മൌ ഫലാഫലേ । യഃ കരോത്യ് അനപേക്ഷ്യൈവ മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
ആകർഷണവും ദ്വേഷവും, സുഖവും ദുഃഖവും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും, ഫലവും ഫലമില്ലായ്മയും — ഇതൊന്നും കണക്കാക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെയാണ് മഹാകർമ്മക്കാരൻ എന്നു പറയുന്നത്.
മൌനവാന് നിരഹമ്ഭാവോ നിര്മാനോ മുക്തമത്സരഃ । യഃ കരോതി ഗതോദ്വേഗം മഹാകര്താ സ ഉചതേ
ആളു മിണ്ടാതിരിക്കുക, അഹങ്കാരം ഇല്ലാതിരിക്കുക, അഭിമാനം ഇല്ലാതിരിക്കുക, അസൂയ വിട്ട്, മനസ്സിൽ ഉല്ലാസമോ ഉത്കണ്ഠയോ ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുക — ഇങ്ങനെയുള്ളവനെയാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
ശുഭാശുഭേഷു കാര്യേഷു ധര്മാധര്മകുശങ്കയാ । മതിര് ന ലിപ്യതേ യസ്യ മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
ശുഭവും അശുഭവും ആയ പ്രവർത്തികളിൽ, ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം എന്ന സംശയങ്ങൾ മനസ്സിൽ പിടിക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
സര്വത്ര വിഗതസ്നേഹോ യസ് സാക്ഷിവദ് അവസ്ഥിതഃ । നിരിച്ഛം വര്തതേ കാര്യേ മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
എവിടെയും ആസ്വാദനമോ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ, സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്നവനും, തന്റെ കടമകൾ ആഗ്രഹമില്ലാതെ നിർവഹിക്കുന്നവനുമാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
ഉദ്വേഗാനന്ദരഹിതസ് സമയാ സ്വച്ഛയേച്ഛയാ । ന ശോചതേ യോ നോദേതി മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
ഉത്കണ്ഠയോ ആനന്ദമോ ഇല്ലാതെ, സമയത്തിനും തന്റെ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധമായ ഇച്ഛയ്ക്കും അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും, ദുഃഖിക്കാതെയും അതിയായി സന്തോഷിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവനുമാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
യഃ കാര്യകാലേ മതിമാന് അസംസക്തമനാ മുനിഃ । കാര്യാനുരൂപവൃത്തിസ്ഥോ മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
യാതൊരുവൻ പ്രവർത്തിക്കേണ്ട സമയത്ത് വിവേകത്തോടെ, മനസ്സ് ആസക്തിയില്ലാതെ, പ്രവർത്തിക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അവനെയാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്നു പറയുന്നത്.
സ്വഭാവേനൈവ യസ്യാന്തസ് സമതാം ന ജഹാതി ധീഃ । ശുഭാശുഭം ഹ്യ് ആചരതോ മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
യാരുടെ ബുദ്ധി സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ഉള്ളിൽ സമത്വം ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയുന്നില്ല, നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്യുന്നിടത്തിലും, അവനെയാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ജന്മസ്ഥിതിവിനാശേഷു സോദയാസ്തമയേഷ്വ് അലമ് । സമമ് ഏവ മനോ യസ്യ മഹാകര്താ സ ഉച്യതേ
ജനനം, നിലനിൽപ്പ്, നാശം, ഉദയം, അസ്തമയം ഇവയൊക്കെയിലും മനസ്സ് ഒരുപോലെ സമത്വത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് മഹത്തായ പ്രവർത്തകൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ന കിഞ്ചന ദ്വേഷ്ടി ച യോ ന കിം ച സ്തൌതി യസ് സ്വയമ് । ഭുങ്ക്തേ ച പ്രകൃതം സര്വം മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
യാരും ഒന്നും വെറുക്കുന്നില്ല, ഒന്നും സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നതുമില്ല, എന്ത് ലഭിച്ചാലും അതെല്ലാം സ്വാഭാവികമായി സ്വീകരിക്കുന്നവനെയാണ് മഹത്തായ അനുഭവകൻ എന്നു പറയുന്നത്.
നാദത്തേ ഽപ്യ് ആദദാനസ് സന് നാചരത്യ് ആചരന്ന് അപി । ഭുഞ്ജാനോ ഽപി ന യോ ഭുങ്ക്തേ മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
എടുക്കുമ്പോഴും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും എടുക്കാത്തതുപോലെയും, പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും ഒന്നും ചെയ്യാത്തതുപോലെയും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും അനുഭവിക്കാത്തതുപോലെയും ആകുന്നവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സാക്ഷിവത് സകലം ലോകവ്യവഹാരമ് അഖിന്നധീഃ । യഃ പശ്യത്യ് അപയാതേച്ഛം മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാക്ഷിപോലെ നിരീക്ഷിച്ച്, മനസിൽ ഒരു വിഷമവും ആഗ്രഹവും ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്നു പറയുന്നത്.
സുഖൈര് ദുഃഖൈഃ ക്രിയായോഗൈര് ഭാവാഭാവൈര് ഭ്രമപ്രദൈഃ । യസ്യ നോത്ക്രാമതി മതിര് മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
സുഖം, ദുഃഖം, പ്രവർത്തികൾ, ഐക്യം, നില, ഇല്ലായ്മ, ഭ്രമം എന്നിവയാൽ മനസ്സ് ഒരിക്കലും ചലിക്കാത്തവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ജരാമരണമ് ആപച് ച രാജ്യം ദാരിദ്ര്യമ് ഏവ ച । രമ്യമ് ഏവേതി യോ വേത്തി മഹാഭോക്താ സ ഉച്യതേ
വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം, രാജ്യം, ദാരിദ്ര്യം, ആനന്ദം എന്നിവ എല്ലാം ഒരുപോലെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നവനെയാണ് മഹാഭോക്താവ് എന്നു പറയുന്നത്.