യഥാ ശിഖിധ്വജോ രാജ്യം കൃതവാന് ഏവമ് ഈദൃശഃ । രാമ വ്യവഹരന് രാജ്യേ ഭോഗമോക്ഷമയോ ഭവ
ശിഖിധ്വജൻ തന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചതു പോലെ, രാമ, നീയും നിന്റെ രാജ്യത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച്, ആനന്ദവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നവനാകണം.
ശിഖിധ്വജക്രമേണൈവ യഥാ ബോധമ് അവാപ്തവാന് । കചോ ബൃഹസ്പതേഃ പുത്രസ് തഥാ ബുധ്യസ്വ രാഘവ
ശിഖിധ്വജന്റെ വഴിപോലെ തന്നെ ബൃഹസ്പതിയുടെ മകൻ കചൻ ജ്ഞാനം നേടിയത് പോലെ, രാഘവ, നീയും അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
ബൃഹസ്പതേര് ഭഗവതഃ പുത്രോ ഽസൌ ഭഗവാന് കചഃ । യഥാ പ്രബുദ്ധോ ഭഗവന് സമാസേന തഥാ വദ
ഭഗവാൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനായ കചൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു. ഭഗവാനേ, അവൻ എങ്ങനെ ഈ ഉണർവ് നേടി എന്നത് സംക്ഷിപ്തമായി പറയാമോ?
ശൃണു രാജന് കഥം ശ്രീമാഞ് ശിഖിധ്വജവദ് ഏവ സഃ । പ്രബോധം പരമം യാതോ ദേവദൈശികജഃ കചഃ
രാജാവേ, ദൈവഗുരുവിന്റെ പുത്രനായ ആ ഭാഗ്യവാൻ കചൻ എങ്ങനെ ശിഖിധ്വജനെപ്പോലെ പരമമായ ഉണർവിലേക്ക് എത്തി എന്നത് കേൾക്കൂ.
ബാലഭാവാത് സമുത്തീര്ണസ് സംസാരോത്തരണോന്മുഖഃ । കചഃ പദപദാര്ഥജ്ഞോ ബൃഹസ്പതിമ് അഭാഷത
ബാല്യാവസ്ഥ കടന്ന്, സാംസാരിക സാഗരം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച കചൻ, പദങ്ങളുടെയും അർത്ഥങ്ങളുടെയും അറിവുള്ളവനായ അവൻ, ബൃഹസ്പതിയെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ കഥം സംസൃതിപഞ്ജരാത് । അസ്മാന് നിര്ഗമ്യതേ ബ്രൂഹി ജന്തുനാ ജീവതന്തുനാ
ഭഗവാനേ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, ഈ ജന്മമരണ ചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവൻ എങ്ങനെ മോചിതനാകാം എന്നത് ദയവായി പറയൂ.
അനര്ഥമകരാഗാരാദ് അസ്മാത് സംസാരസാഗരാത് । ഉത്തീര്യതേ നിരുദ്വേഗം സര്വത്യാഗേന പുത്രക
മകനേ, ഈ ദുരിതം നിറഞ്ഞ ലോകസമുദ്രം മുഴുവനും വിട്ടുവിടുന്നതിലൂടെ ഒരുവൻ ആശങ്കയില്ലാതെ അതിനെ കടന്ന് പോകുന്നു.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യ കചോ വാക്യം പിതുഃ പരമപാവനമ് । സര്വമ് ഏവ പരിത്യജ്യ ജഗാമൈകാന്തകാനനമ്
അപ്പന്റെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കചൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഏകാന്തമായ കാടിലേക്ക് പോയി.
ബൃഹസ്പതേസ് തദ്ഗമനം നോദ്വേഗായ ബഭൂവ ഹ । സംയോഗേ ച വിയോഗേ ച മഹാന്തോ ഹി സമാശയാഃ
കചൻ പോയതിൽ ബൃഹസ്പതി വിഷമിച്ചില്ല; കാരണം, മഹാത്മാക്കൾക്ക് ചേർന്നാലും വേർപിരിയാലും മനസ്സിൽ സമത്വം തന്നെ.
അഥ വര്ഷേഷു യാതേഷു ത്രിഷു പഞ്ചസു ചാനഘ । പുനഃ പ്രാപ മഹാരണ്യേ കസ്മിംശ്ചിത് പിതരം കചഃ
മൂന്നും അഞ്ചും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പാപരഹിതനേ, കചൻ വീണ്ടും ഒരു വലിയ കാട്ടിൽ അച്ഛനെയും കണ്ടുമുട്ടി.
പരിപൂജ്യാഭിവന്ദ്യൈനം സമാലിങ്ഗിതപുത്രകമ് । അപൃച്ഛദ് വാക്പതിം ഭൂയസ് സ കചഃ ക്ലാന്തയാ ഗിരാ
ആയാളെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, തന്റെ മകനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, കചൻ ക്ഷീണിച്ച ശബ്ദത്തിൽ വാക്കിന്റെ അധിപനോടു വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
അദ്യേദമ് അഷ്ടമം വര്ഷം സര്വത്യാഗഃ കൃതോ മയാ । തഥാപി താത വിശ്രാന്തിം നാധിഗച്ഛാമ്യ് അനിന്ദിതാമ്
ഇന്ന് എട്ടാം വർഷം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു, ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്. എന്നിരുന്നാലും, അച്ഛാ, ഞാൻ കുറ്റമില്ലാത്ത സമാധാനം ഇതുവരെ നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഏവമ് ആര്തമനസ്യ് അസ്മിന് കചേ വദതി കാനനേ । സര്വമ് ഏവ ത്യജേത്യ് ഉക്ത്വാ വാക്പതിര് ദിവമ് ഉദ്യയൌ
ഇങ്ങനെ കചൻ വിഷാദഭരിതനായ മനസ്സോടെ കാട്ടിൽ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വാക്കിന്റെ അധിപൻ 'എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കു' എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
ഗതേ തസ്മിന് കചോ ദേഹാദ് വല്കലാദ്യ് അപ്യ് അശേഷതഃ । തത്യാജാമ്ബുദവര്ഷാദി ശരദീവ നഭസ്തലമ്
അവൻ പോയതോടെ, കചൻ തന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം autumn കാലത്തെ ആകാശം മേഘവും മഴയും മിന്നലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഉവാസൈകോ ദിഗന്തേഷു ശാന്തശ് ശൂന്യവപുശ് ശ്വസന് । ഗതേന്ദ്വഭ്രാര്കതാരേണ ശരദ്വ്യോമ്നാ സമോപമഃ
അവൻ ഏകാന്തമായി ദിശകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ വസിച്ചു; മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ, ശരീരം ശൂന്യമായതുപോലെ, ശ്വാസം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നവനായി. ചന്ദ്രനും മേഘങ്ങളും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഇല്ലാത്ത ശരദ്കാല ആകാശംപോലെ അവൻ സമമായിരുന്നു.
പുനര് വര്ഷത്രയേണൈഷ കസ്മിംശ്ചിത് കാനനാന്തരേ । ദൂയമാനമനാഃ പ്രാപ തമ് ഏവ പിതരം ഗുരുമ്
മൂന്നു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മറ്റൊരു കാടിന്റെ അകത്തളത്തിൽ, മനസ്സ് ഇനിയും വിഷമത്തോടെ, അവൻ വീണ്ടും അച്ഛനും ഗുരുവുമായ ആzelfdeയാളുടെ അടുക്കൽ എത്തി.
കൃതപൂജാക്രമോ ഭക്ത്യാ സമാലിങ്ഗിതപുത്രകമ് । അപൃച്ഛത് തമ് അസൌ ഭൂയഃ ഖേദഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
ആശയത്തോടെ വേണ്ട എല്ലാ ആരാധനകളും നിർവഹിച്ചു, ഭക്തിയോടെ മകനെ അണച്ചു പിടിച്ചു, ക്ഷീണത്തിൽ നിന്ന് വാക്ക് തളർന്നവനായി വീണ്ടും അവനെ ചോദിച്ചു.
താത സര്വം പരിത്യക്തം കന്ഥാവേണുലതാദ്യ് അപി । തഥാപി നാസ്തി വിശ്രാന്തിസ് സ്വപദേ കിം കരോമ്യ് അഹമ്
അച്ഛാ, ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു; തുണിയായ കന്തയും വള്ളിയും പോലും. എന്നിരുന്നാലും എന്റെ ഉള്ളിൽ വിശ്രമം ഒന്നും അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല. ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?
ചിത്തം സര്വമ് ഇതി പ്രാഹുസ് തത് ത്യക്ത്വാ പുത്ര രാജസേ । ചിത്തത്യാഗം വിദുസ് സര്വത്യാഗം ത്യാഗവിദോ ജനാഃ
മനസ്സാണ് എല്ലാം എന്നു പറയുന്നു; അതു വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, മകനേ, നീ മഹാരാജാവാകും. മനസ്സിനെ വിട്ടുകളയുന്നവരാണ് എല്ലാം വിട്ടുകളയുന്നത് അറിയുന്നവർ; അങ്ങനെയുള്ളവരാണ് സത്യത്തിൽ ഉപേക്ഷകന്മാർ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വാക്പതിഃ പുത്രം പുപ്ലുവേ തരസാ നഭഃ । അന്വിയേഷ കചശ് ചിത്തം പരിത്യക്തുമ് അഖിന്നധീഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം വാക്കിന്റെ അധിപൻ മകനോട് വേഗത്തിൽ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. കചൻ, മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ, മനസ്സിനെ വിട്ടുകളയാൻ ശ്രമിച്ചു.
ചിന്തയന്ന് അപ്യ് അസൌ ചിത്തം യദാ വേദ ന കാനനേ । തദാ സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ ധിയേദമ് അവിഷണ്ണയാ
അവൻ മനസ്സിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചിട്ടും, കാടിൽ അതിനെ കാണാനായില്ല. അപ്പോൾ മനസ്സിൽ ആശങ്കയില്ലാതെ ഇങ്ങനെ ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പദാര്ഥവൃന്ദം ദേഹാദി ന സര്വമ് ഇതി കഥ്യതേ । തദ് ഏതത് കിം ക്വ വാ വ്യര്ഥം നിരാഗസ്കം ത്യജാമ്യ് അഹമ്
ദേഹം മുതലായവയുളള വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടം എല്ലാം തന്നെയല്ലെന്ന് പറയുന്നു. എന്നാൽ, ഇതെന്താണ്, എവിടെയാണ്? ആസ്വാദനമില്ലാത്തതും ഉപയോഗമില്ലാത്തതുമായ ഒന്നെന്തിന് ഞാൻ വിട്ടുകളയണം?
പിതുസ് സകാശം ഗച്ഛാമി ജ്ഞാതും ചിത്തമഹാരിപുമ് । ജ്ഞാത്വാ ച തത് ത്യജാമ്യ് ആശു തതസ് തിഷ്ഠാമി വിജ്വരമ്
എന്റെ അച്ഛനോടു പോയി, മനസ്സെന്ന മഹാശത്രുവിനെ അറിയാം; അതു മനസ്സിലാക്കി, ഉടൻ അതിനെ വിട്ടുകളയും, പിന്നെ ഞാൻ ദു:ഖമില്ലാതെ നില്ക്കും.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ സ കച ഉത്തതാര ത്രിവിഷ്ടപമ് । വാക്പതിം പ്രാപ്യ സസ്നേഹം വവന്ദേ പ്രണനാമ ച
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം കചൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; വാക്പതിയെ എത്തി, സ്നേഹത്തോടെ അഞ്ജലികൂർത്തു വന്ദിച്ചു, നമസ്കരിച്ചു.
പപ്രച്ഛ ചൈനമ് ഏകാന്തേ കിം ചിത്തം ഭഗവന് മമ । സ്വരൂപം ബ്രൂഹി ചിത്തസ്യ യേനൈതത് സന്ത്യജാമ്യ് അഹമ്
അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് അച്ഛനോടു ചോദിച്ചു: 'ഭഗവനെ, എന്റെ മനസ്സ് എന്താണ്? മനസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം പറയൂ, അതു ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കാനായി.'
ചിത്തം നിജമ് അഹങ്കാരം വിദുശ് ചിത്തവിദോ ജനാഃ । അന്തര് യോ ഽയമ് അഹമ്ഭാവോ ജന്തോസ് തച് ചിത്തമ് ഉച്യതേ
മനസ്സിനെ അറിയുന്നവർ പറയുന്നു: സ്വന്തം മനസ്സാണ് അഹങ്കാരം; ജീവിയിൽ ഉള്ള 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം തന്നെയാണ് മനസ്സെന്ന് പറയുന്നത്.
മന്യേ ഽസ്യ ദുഷ്കരസ് ത്യാഗോ ന സിദ്ധിമ് ഉപഗച്ഛതി । കഥമ് ഏഷ കില ത്യക്തും യുജ്യതേ യോഗിനാം വര
ഇത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് വളരെ പ്രയാസകരമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു, അതിനാൽ അതിലൂടെ സിദ്ധി ലഭിക്കില്ല. യോഗികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനും ഇതിനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാനാകും എന്നു ഞാൻ സംശയിക്കുന്നു.
അപി പുഷ്പാവദലനാദ് അപി ലോചനമീലനാത് । സുകരോ ഽഹങ്കൃതിത്യാഗോ ന ക്ലേശോ ഽത്ര മനാഗ് അപി
അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് പൂവ് പറിക്കുകയോ കണ്ണ് അടയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതുപോലെ എളുപ്പമാണ്; ഇതിൽ ഒരു ചെറിയ ബുദ്ധിമുട്ടും ഇല്ല.
ത്രയസ്ത്രിംശന്മഹാകോടീപ്രമാണസ്യ മഹാമതേ । ഗുരോ ഗീര്വാണവൃന്ദസ്യ കഥമ് ഏതദ് വദാശു മേ
മൂവത്തി മൂന്നു കോടിയോളം ദേവതകളുടെ ഗുരുവായ മഹാനായവനേ, ഇത് എങ്ങനെ സാധ്യമാണ് എന്നു ദയവായി എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞുതരൂ.
യഥൈതദ് ഏവ തനയ തഥാ ശൃണു വദാമി തേ । അജ്ഞാനമാത്രസംസിദ്ധം വസ്തു ജ്ഞാനേന നശ്യതി
മകനേ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു: അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തു ജ്ഞാനത്താൽ നശിക്കും.