യഥാ കടകശബ്ദാര്ഥഃ പൃഥക്ത്വാര്ഹോ ഽസ്തി കാനകേ । ന നാമ കടകേ തദ്വജ് ജഗച്ഛബ്ദാര്ഥതാ പരേ
പൊന്നിൽ 'കങ്കണം' എന്ന പേരിന് ഒരു വ്യത്യസ്ത അർത്ഥമുണ്ടെങ്കിലും, സ്വർണ്ണത്തിൽ അത്തരം ഒരു 'കങ്കണം' ഇല്ലാത്തതുപോലെ, പരമസത്യത്തിൽ 'ലോകം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഇല്ല.
ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവാസ്ത്യ് അനന്യാത്മ യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം ജഗത് । ന ജഗച്ഛബ്ദകാര്ഥോ ഽസ്തി ഹേമ്നീവ കടകാദിതാ
ഈ ലോകം പരബ്രഹ്മത്തിൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ, വേറൊരു സ്വഭാവമില്ലാതെ അതുപോലെ തന്നെ. സ്വർണ്ണത്തിൽ കങ്കണത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ലോകത്തിന് യാഥാർത്ഥ്യം ഇല്ല.
അസതൈവാസതീ താപനദ്യേവ ലഹരീ ചലാ । മനസൈവേന്ദ്രജാലശ്രീര് ജാഗതീ പ്രവിതന്യതേ
ദുഃഖത്തിന്റെ നദിയിൽ ഒഴുകുന്ന തിരമാലപോലെ ഈ ലോകം വാസ്തവത്തിൽ അസത്യം തന്നെയാണ്; ഒരു മായാജാലത്തിന്റെ ഭംഗിപോലെ മനസ്സിൽ മാത്രം ഇത് വിരിയുന്നു.
അവിദ്യാ സംസൃതിര് ബന്ധോ മായാ മോഹോ മഹത് തമഃ । കല്പിതാനീതി നാമാനി യസ്യാസ് സകലവേദിഭിഃ
അജ്ഞാനം, ജന്മമരണചക്രം, ബന്ധനം, മായ, ഭ്രമം, അത്യന്തം ഇരുണ്ടതായ അവസ്ഥ—ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനികൾ വെറും കൽപ്പിതം എന്നറിയുന്ന പേരുകളാണ്.
ബന്ധസ്യ താവദ് രൂപം ത്വം കഥ്യമാനമ് ഇദം ശൃണു । തതസ് സ്വരൂപം മോക്ഷസ്യ ജ്ഞാസ്യസീന്ദുസമാനന
ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം, നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു. അതിനുശേഷം മോക്ഷത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം നീ അറിയും, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ളവളേ.
ദ്രഷ്ടുര് ദൃശ്യത്വസത്താങ്ഗ ബന്ധ ഇത്യ് അഭിധീയതേ । ദ്രഷ്ടാ ദൃശ്യവശാദ് ബദ്ധോ ദൃശ്യാഭാവാദ് വിമുച്യതേ
കാണുന്നവനും കാണുന്നതും അതിന്റെ നിലയും ഉണ്ടെങ്കിൽ അതാണ് ബന്ധം. കാണുന്നവൻ കാണുന്നതിന്റെ അധീനനാകുമ്പോൾ ബന്ധിതനാകും; കാണുന്നതു ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അവൻ മോചിതനാകും.
ജഗത് ത്വമ് അഹമ് ഇത്യാദിസര്ഗാത്മാ ദൃശ്യമ് ഉച്യതേ । യാവദ് ഏതത് സമ്ഭവതി താവന് മോക്ഷോ ന വിദ്യതേ
ലോകവും, ഞാൻ, നീ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭാവങ്ങളും സൃഷ്ടിയുടെ ഭാഗമായുള്ളതാണ് കാണുന്നത്. ഇതെല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം മോക്ഷം ഉണ്ടാവില്ല.
നേദം നേദമ് ഇതി വ്യര്ഥൈഃ പ്രലാപൈര് നോപശാമ്യതി । സങ്കല്പജനകൈര് ദൃശ്യവ്യാധിഃ പ്രത്യുത വര്ധതേ
ഇത് അല്ല, അത് അല്ല എന്നൊക്കെ വെറുതെ പറയുന്നതിലൂടെ ഈ കാണുന്നതിന്റെ രോഗം ശമിക്കില്ല; മറിച്ച്, അതിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചിന്തകളാൽ ഈ രോഗം കൂടുതൽ വളരും.
ന ച തര്കഭരക്ഷോദൈര് ന തീര്ഥനിയമാദിഭിഃ । സതോ ദൃശ്യസ്യ ജഗതോ യസ്മാദ് ഏതേ വിചാരകാഃ
ലോകരൂപമായ ഈ സത്യത്തെ, വാദപ്രതിവാദങ്ങളാലോ തീർത്ഥയാത്രകളോ പോലുള്ള ആചാരങ്ങളാലോ കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല. ഇവയെല്ലാം അന്വേഷിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള മാർഗങ്ങൾ മാത്രം ആണല്ലോ.
ജഗദ് ദൃശ്യം തു യദ്യ് അസ്തി ന ശാമ്യത്യ് ഏവ തത് ക്വചിത് । നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ
ലോകം നമുക്ക് കാണുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന് എവിടെയും അവസാനമില്ല. ഇല്ലാത്തത് ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല, സത്യം ഒരിക്കലും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യില്ല.
അചേത്യചിത്സ്വരൂപാത്മാ യത്ര യത്രൈഷ തിഷ്ഠതി । തത്ര തത്രാസ്യ ദൃശ്യശ്രീസ് സമുദേത്യ് അപ്യ് അണൂദരേ
ചൈതന്യവും അചൈതന്യവും ഉള്ള ഈ സാരഭാവം എവിടെയാണെങ്കിലും നിലകൊള്ളുന്നത്, അവിടെ അവിടെ തന്നെ ലോകത്തിന്റെ ഭംഗി ഉദിക്കുന്നു—even ഏറ്റവും ചെറുതായിട്ടുള്ള അണുവിലും.
തസ്മാദ് അസ്തി ജഗദ് ദൃശ്യം തത് പ്രമൃഷ്ടമ് ഇദം മയാ । ത്യക്തം തപോധ്യാനജപൈര് ഇതി കാഞ്ചികതൃപ്തിവത്
അതിനാൽ, ലോകം ഉണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ അതിനെ തപസ്സും ധ്യാനവും ജപവും കൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിച്ചു വിട്ടുകളഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കണ്ണാടി തിളങ്ങുന്നതുപോലെ മനസ്സു തൃപ്തിയായിരിക്കുന്നു.
യദി നാമ ജഗദ് ദൃശ്യമ് അസ്തി തത് പ്രതിബിമ്ബതി । പരമാണൂദരേ ഽപ്യ് അസ്മിംശ് ചിദാദര്ശേ ന സംശയഃ
ഈ ദൃശ്യമായ ലോകം ഉണ്ടെന്നു കരുതിയാലും, അതിന്റെ പ്രതിഫലനം സംശയമില്ലാതെ അത്യന്തം ചെറുതായിരിക്കുന്ന ഒരു അണുവിനകിലും, ഈ ബോധത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ കാണാം.
യത്ര തത്ര സ്ഥിതം രാമ യഥാദര്ശേ പ്രബിമ്ബതി । അദ്രിദ്യൂര്വീനദീശാദി ചിദാദര്ശേ തഥൈവ ഹി
രാമാ, ലോകം എവിടെയായാലും, അതു കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ, പർവതങ്ങൾ, ഭൂമി, നദികൾ തുടങ്ങിയവയും ഈ ബോധത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിൽ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
തതസ് തത്ര പുനര് ദുഃഖം ജരാ മരണജന്മനീ । ഭാവാഭാവഗ്രഹോത്സര്ഗാസ് സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മചലാചലാഃ
അതിനുശേഷം അവിടെ വീണ്ടും ദു:ഖം, വയസ്സാകൽ, മരണം, ജനനം, ഉണ്ട്-ഇല്ല എന്നുള്ളത് പിടിച്ചു വിടൽ, സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമായ, ചലനവും അചലവുമായ അവസ്ഥകളും ഉണ്ടാകുന്നു.
ഇദം പ്രമാര്ജിതം ദൃശ്യം മയാ നാത്രാഹമ് ആസ്ഥിതഃ । ഏതദ് ഏവാക്ഷയം ബീജം സമാധൌ സംസൃതിസ്മൃതേഃ
ഈ ദൃശ്യലോകം ഞാൻ ശുദ്ധീകരിച്ചു; അതിൽ ഞാൻ ഇനി വസിക്കുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഈ ലോകം തന്നെ സമാധിയിൽ സഞ്ചാരസ്മരണയ്ക്ക് അക്ഷയമായ വിത്താണ്.
സതി ത്വ് അസ്മിഞ് ജഗദ്ദൃശ്യേ നിര്വികല്പസമാധിനാ । ന ചാക്ഷയസുഷുപ്തത്വം തുര്യം വാപ്യ് ഉപപദ്യതേ
ഈ ലോകദൃശ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നപ്പോൾ, നിർവികല്പ സമാധിയിലോ, അക്ഷയമായ സുഷുപ്തിയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിലോ പ്രവേശനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
വ്യുത്ഥാനേ ഹി സമാധീനാം സുഷുപ്താന്ത ഇവാഖിലമ് । ജഗദ്ദുഃഖമ് ഇദം ഭാതി യഥാസ്ഥിതമ് അഖണ്ഡിതമ്
സമാധിയിൽ നിന്നു മനസ്സ് പുറത്ത് വരുമ്പോൾ, സുഷുപ്തിയുടെ അവസാനം പോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ അക്ഷയമായ ദുഃഖമായി, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ തന്നെ, കാണപ്പെടുന്നു.
പ്രാപ്തം ഭവതി ഹേ രാമ തത് കിം നാമ സമാധിഭിഃ । ഭൂയോ ഽനര്ഥനിപാതേ ഹി ക്ഷണസാമ്യേ ഽപി കിം സുഖമ്
ഹേ രാമ, ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, സമാധികൾക്ക് പിന്നെ എന്ത് പ്രയോജനം? വീണ്ടും അനർത്ഥങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ഒരു നിമിഷം പോലും സമത്വം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെയെങ്കിലും സുഖം ഉണ്ടാകുമോ?
യദി വാപി സമാധാനേ നിര്വികല്പേ സ്ഥിതിം വ്രജേത് । തദ് അക്ഷയസുഷുപ്താഭം തന് മന്യേ നാമലം പദമ്
അല്ലെങ്കിൽ, നിർവികല്പ സമാധിയിൽ ഒരാൾ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ ഞാൻ അക്ഷയമായ സുഷുപ്തിയോടു സമാനമായ, കളങ്കമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെന്ന് കരുതുന്നു.
പ്രാപ്യതേ സതി ദൃശ്യേ ഽസ്മിന് ന ച തന് നാമ കേനചിത് । യത്ര തത്ര കിലായാതി ചിത്തഭ്രാന്ത്യാ ജഗദ്ഭ്രമഃ
ഈ ദർശനം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ആ നിലയിലേക്കു ആരും എത്തുന്നില്ല. മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മൂലം എവിടെയും ലോകഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു.
ദ്രഷ്ടാഥ യദി പാഷാണരൂപതാം ഭാവയന് ബലാത് । കിലാസ്തേ തത് തദന്തേ ഽപി ഭൂയോ ഽസ്യോദേതി ദൃശ്യതാ
ദർശകൻ ബലമായി മനസ്സിനെ കല്ലുപോലെയാക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, അതിന്റെ അവസാനം പോലും വീണ്ടും ഈ ലോകദർശനം ഉയരുന്നു.
ന ച പാഷാണതാതുല്യാ നിര്വികല്പസമാധയഃ । കേഷാഞ്ചിത് സ്ഥിതിമ് ആയാന്തി സര്വൈര് ഇത്യ് അനുഭൂയതേ
ചിന്തകളില്ലാത്ത സമാധികൾക്ക് ചിലർക്കും കല്ലുപോലെയുള്ള അവസ്ഥയിലേക്കു എത്താൻ കഴിയില്ല; ഇത് എല്ലാവർക്കും അനുഭവപ്പെടുന്ന കാര്യമാണ്.
ന ച പാഷാണതാതുല്യാ രൂഢിം യാതാസ് സമാധയഃ । ഭവന്ത്യ് അഗ്ര്യം പദം ശാന്തം ചിദ്രൂപമ് അജമ് അവ്യയമ്
കല്ലുപോലെയായ സമാധികൾക്ക് പൂർണ്ണതയിലേക്കു എത്താൻ കഴിയില്ല; അവ പരമമായ ശാന്തമായ അവസ്ഥയാകും—അത് തന്നെ ചൈതന്യമാണ്, ജനനം ഇല്ലാത്തതും ക്ഷയം ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
തസ്മാദ് യദീദം സദ് ദൃശ്യം തന് ന ശാമ്യേത് കദാചന । ശാമ്യേത് തപോജപധ്യാനൈര് ദൃഢമ് ഇത്യ് അജ്ഞകല്പനാ
അതിനാല് ഈ ദൃശ്യലോകം യഥാര്ത്ഥത്തില് സത്യമാണെങ്കില്, അതിന് ഒരിക്കലും അവസാനമുണ്ടാകില്ലായിരുന്നു. തപസ്സ്, ജപം, ധ്യാനം എന്നിവകൊണ്ട് അതിനെ പൂര്ണമായി അവസാനിപ്പിക്കാമെന്നു കരുതുന്നത് അജ്ഞതയാലുള്ള ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ആലീനവല്ലരീരൂപം യഥാ പദ്മാക്ഷകോടരേ । ആസ്തേ കമലിനീബീജം തഥാ ദ്രഷ്ടരി ദൃശ്യധീഃ
പൂവിന്റെ തണ്ടിനുള്ളിലെ കുരുവിനുപോലെ, ദൃശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയും ദര്ശകനില് തന്നെ വിശ്രമിക്കുന്നു.
യഥാ രസഃ പദാര്ഥേഷു യഥാ തൈലം തിലാദിഷു । കുസുമേഷു യഥാമോദസ് തഥാ ദ്രഷ്ടരി ദൃശ്യധീഃ
ഏതെങ്കിലും വസ്തുവില് രുചി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, എള്ളിലും മറ്റ് വിത്തുകളിലും എണ്ണ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, പൂവുകളില് സുഗന്ധം നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയും, ദൃശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ ദര്ശകനില് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
യത്ര യത്ര സ്ഥിതസ്യാപി കര്പൂരാദേസ് സുഗന്ധതാ । യഥോദേതി തഥാ ദൃശ്യം ചിദ്ധാതോര് ഉദരേ ജഗത്
കപൂര് പോലെയുള്ള വസ്തുക്കള് എവിടെയാണെങ്കിലും സൂക്ഷിച്ചാല്, അവയുടെ സുഗന്ധം അവിടെയുണ്ടാകും. അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആന്തരത്തില് ഉദിക്കുന്നു.
യഥാ ചാത്ര തവ സ്വപ്നസങ്കല്പശ് ചിത്തരാജ്യധീഃ । സ്വാനുഭൂത്യൈവ ദൃഷ്ടാന്തസ് തസ്മാദ് ധൃദ്യ് അസ്തി ദൃശ്യഭൂഃ
നിന്റെ സ്വപ്നവും, മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭാവനകളും, മനസ്സിന്റെ രാജ്യം എന്ന ധാരണയും എല്ലാം നിന്റെ സ്വന്തം അനുഭവത്തിലൂടെ മാത്രമേ അറിയാൻ കഴിയൂ. അതുപോലെ, ഈ ലോകം എന്നതും ഹൃദയത്തിനുള്ളിലാണു് നിലനിൽക്കുന്നത്.
തസ്മാച് ചിത്തവികല്പസ്ഥഃ പിശാചോ ബാലകം യഥാ । വിനിഹന്ത്യ് ഏവമ് ഏഷാന്തര് ദ്രഷ്ടാരം ദൃശ്യരൂപികാ
മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭ്രമത്തിൽ ഒരു ഭൂതം ഒരു കുട്ടിയെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെയുള്ള ദൃശ്യരൂപം ഉള്ളിൽ കാണുന്നവനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.