പതാകാധ്വജസമ്ബാധം മുക്താജാലമനോരമമ് । നൃത്തഗീതപരസ്ത്രീകം സ്വര്ഗം ഭൂമാവ് ഇവ ച്യുതമ്
പതാകകളും കൊടികളും നിറഞ്ഞു, മുത്തുകളുടെ മാലകളാൽ മനോഹരമായതും, നൃത്തവും പാട്ടും നർത്തകികളും നിറഞ്ഞതുമായ ആ നഗരം, സ്വർഗം ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഇറങ്ങിയതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
പ്രവിശ്യാഥ ഗൃഹം തൈസ് തൈസ് സംയുതം നൃപമങ്ഗലൈഃ । സമ്യക് സമ്മാനയാമ് ആസ പ്രണതം പ്രകൃതിവ്രജമ്
അവൻ രാജസൗഭാഗ്യങ്ങളുടെ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭസുരമായ തന്റെ ഭവനത്തിൽ കയറി, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച ജനസമൂഹത്തെ യഥായോഗ്യം ആദരിച്ചു.
പുരോത്സവം ഭൃശം കൃത്വാ ദിനസപ്തകമ് ഉത്തമമ് । അകരോദ് രാജകാര്യാണി മാനിതാന്തഃപുരോ നൃപഃ
ഏഴുദിവസം വലിയ ഉത്സവം നടത്തി, അകത്തളത്തിലെ അംഗങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് രാജകാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി രാജ്യം കൃത്വാ മഹീതലേ । സഹ ചൂഡാലയാ രാജാ വിരതോ ദേഹധാരണാത്
പത്ത് ആയിരം വർഷം ചൂഡാലയോടൊപ്പം ഭൂമിയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ച ശേഷം, രാജാവ് ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ദേഹമ് ഉത്സൃജ്യ നിര്വാണമ് അസ്നേഹ ഇവ ദീപകഃ । അപുനര്ജന്മനേ രാമ ജഗാമേതി മഹാമതിഃ
ശരീരം വെടിഞ്ഞ്, വലിയ മനസ്സുള്ളവൻ എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു, രാമാ, പിന്നെ ജന്മത്തിലേക്ക് തിരികെ വരികയില്ല.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി സമദൃഷ്ടിതയാ തയാ । രാജ്യം തഥാനുശിഷ്യാസൌ നിര്വാണപദമ് ആപ്തവാന്
അവൻ ആ സമതദൃഷ്ടിയോടെ പത്ത് ആയിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ച്, പിന്നീട് മോക്ഷപദം നേടി.
വിഗതഭയവിഷാദോ മാനമാത്സര്യമുക്തഃ പ്രകൃതസഹജകര്മാ സക്തനീരാഗബുദ്ധിഃ । ഇതി സ സുസമദൃഷ്ടിര് മൃത്യുമ് ആര്യോ ഽഥ ജിത്വാ ദശശിശിരസഹസ്രാണ്യ് ഏകരാജ്യം ചകാര
ഭയം, ദു:ഖം, അഹങ്കാരം, അസൂയ എന്നിവ ഇല്ലാതെ, സ്വഭാവപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച്, ആസക്തിയും രാഗവും വിട്ട മനസ്സോടെ, സമദൃഷ്ടിയോടെ, ആ മഹാത്മാവ് മരണത്തെ ജയിച്ച്, പത്ത് ആയിരം വർഷം ഏകരാജ്യത്തിൽ ഭരിച്ചു.
ഭുക്ത്വാ ഭോഗാന് അനന്താന് ഭുവി സകലമഹീ പാലചൂഡാമണിത്വേ സ്ഥിത്വാ വൈ ദീര്ഘകാലം പരമ് അമൃതപദം പ്രാപ്തവാംസ് തദ് യഥൈഷഃ । ഏവം രാമാഗതം ത്വം പ്രകൃതമ് അനുസരന് കാര്യജാതം വിശോകസ് തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ സ്വയത്നാത് പ്രസഭമ് അനുഭവന് ഭോഗമോക്ഷാഗ്ര്യലക്ഷ്മീമ്
ഭൂമിയിൽ അനന്തമായ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ദീർഘകാലം സർവ്വഭൂമിയിലെ രാജാധിരാജത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, പിന്നെ പരമമായ അമൃതപദം നേടി. അതുപോലെ, രാമാ, നീയും ഈ മാതൃക പിന്തുടർന്ന്, നിർഭാരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്തു, ഉണർന്നു, സ്വയം പരിശ്രമിച്ച്, സുഖവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ഉത്തമമായ ഭാഗ്യം നേടുക.
ഏതത് തേ സര്വമ് ആഖ്യാതം ശിഖിധ്വജകഥാനകമ് । അനേന ഗച്ഛ മാര്ഗേണ ന കദാചന ഖിദ്യസേ
ശിഖിധ്വജന്റെ കഥ മുഴുവനും ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ വഴിയാണ് നീ പോകേണ്ടത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഒരിക്കലും വിഷമം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ രാഘവാഘവിഘാതിനീമ് । നിത്യം നീരാഗയാ ബുദ്ധ്യാ തിഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധതത്പദഃ
പാപങ്ങളുടെ കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്ന ഈ ദർശനം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചു വച്ച്, രാഘവ, എപ്പോഴും ആ നിലയിൽ ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളണം.
യഥാ ശിഖിധ്വജോ രാജ്യം കൃതവാന് ഏവമ് ഈദൃശഃ । രാമ വ്യവഹരന് രാജ്യേ ഭോഗമോക്ഷമയോ ഭവ
ശിഖിധ്വജൻ തന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചതു പോലെ, രാമ, നീയും നിന്റെ രാജ്യത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച്, ആനന്ദവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നവനാകണം.
ശിഖിധ്വജക്രമേണൈവ യഥാ ബോധമ് അവാപ്തവാന് । കചോ ബൃഹസ്പതേഃ പുത്രസ് തഥാ ബുധ്യസ്വ രാഘവ
ശിഖിധ്വജന്റെ വഴിപോലെ തന്നെ ബൃഹസ്പതിയുടെ മകൻ കചൻ ജ്ഞാനം നേടിയത് പോലെ, രാഘവ, നീയും അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
ബൃഹസ്പതേര് ഭഗവതഃ പുത്രോ ഽസൌ ഭഗവാന് കചഃ । യഥാ പ്രബുദ്ധോ ഭഗവന് സമാസേന തഥാ വദ
ഭഗവാൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനായ കചൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു. ഭഗവാനേ, അവൻ എങ്ങനെ ഈ ഉണർവ് നേടി എന്നത് സംക്ഷിപ്തമായി പറയാമോ?
ശൃണു രാജന് കഥം ശ്രീമാഞ് ശിഖിധ്വജവദ് ഏവ സഃ । പ്രബോധം പരമം യാതോ ദേവദൈശികജഃ കചഃ
രാജാവേ, ദൈവഗുരുവിന്റെ പുത്രനായ ആ ഭാഗ്യവാൻ കചൻ എങ്ങനെ ശിഖിധ്വജനെപ്പോലെ പരമമായ ഉണർവിലേക്ക് എത്തി എന്നത് കേൾക്കൂ.
ബാലഭാവാത് സമുത്തീര്ണസ് സംസാരോത്തരണോന്മുഖഃ । കചഃ പദപദാര്ഥജ്ഞോ ബൃഹസ്പതിമ് അഭാഷത
ബാല്യാവസ്ഥ കടന്ന്, സാംസാരിക സാഗരം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച കചൻ, പദങ്ങളുടെയും അർത്ഥങ്ങളുടെയും അറിവുള്ളവനായ അവൻ, ബൃഹസ്പതിയെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ കഥം സംസൃതിപഞ്ജരാത് । അസ്മാന് നിര്ഗമ്യതേ ബ്രൂഹി ജന്തുനാ ജീവതന്തുനാ
ഭഗവാനേ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, ഈ ജന്മമരണ ചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവൻ എങ്ങനെ മോചിതനാകാം എന്നത് ദയവായി പറയൂ.
അനര്ഥമകരാഗാരാദ് അസ്മാത് സംസാരസാഗരാത് । ഉത്തീര്യതേ നിരുദ്വേഗം സര്വത്യാഗേന പുത്രക
മകനേ, ഈ ദുരിതം നിറഞ്ഞ ലോകസമുദ്രം മുഴുവനും വിട്ടുവിടുന്നതിലൂടെ ഒരുവൻ ആശങ്കയില്ലാതെ അതിനെ കടന്ന് പോകുന്നു.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യ കചോ വാക്യം പിതുഃ പരമപാവനമ് । സര്വമ് ഏവ പരിത്യജ്യ ജഗാമൈകാന്തകാനനമ്
അപ്പന്റെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കചൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഏകാന്തമായ കാടിലേക്ക് പോയി.
ബൃഹസ്പതേസ് തദ്ഗമനം നോദ്വേഗായ ബഭൂവ ഹ । സംയോഗേ ച വിയോഗേ ച മഹാന്തോ ഹി സമാശയാഃ
കചൻ പോയതിൽ ബൃഹസ്പതി വിഷമിച്ചില്ല; കാരണം, മഹാത്മാക്കൾക്ക് ചേർന്നാലും വേർപിരിയാലും മനസ്സിൽ സമത്വം തന്നെ.
അഥ വര്ഷേഷു യാതേഷു ത്രിഷു പഞ്ചസു ചാനഘ । പുനഃ പ്രാപ മഹാരണ്യേ കസ്മിംശ്ചിത് പിതരം കചഃ
മൂന്നും അഞ്ചും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പാപരഹിതനേ, കചൻ വീണ്ടും ഒരു വലിയ കാട്ടിൽ അച്ഛനെയും കണ്ടുമുട്ടി.
പരിപൂജ്യാഭിവന്ദ്യൈനം സമാലിങ്ഗിതപുത്രകമ് । അപൃച്ഛദ് വാക്പതിം ഭൂയസ് സ കചഃ ക്ലാന്തയാ ഗിരാ
ആയാളെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, തന്റെ മകനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, കചൻ ക്ഷീണിച്ച ശബ്ദത്തിൽ വാക്കിന്റെ അധിപനോടു വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
അദ്യേദമ് അഷ്ടമം വര്ഷം സര്വത്യാഗഃ കൃതോ മയാ । തഥാപി താത വിശ്രാന്തിം നാധിഗച്ഛാമ്യ് അനിന്ദിതാമ്
ഇന്ന് എട്ടാം വർഷം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു, ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്. എന്നിരുന്നാലും, അച്ഛാ, ഞാൻ കുറ്റമില്ലാത്ത സമാധാനം ഇതുവരെ നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഏവമ് ആര്തമനസ്യ് അസ്മിന് കചേ വദതി കാനനേ । സര്വമ് ഏവ ത്യജേത്യ് ഉക്ത്വാ വാക്പതിര് ദിവമ് ഉദ്യയൌ
ഇങ്ങനെ കചൻ വിഷാദഭരിതനായ മനസ്സോടെ കാട്ടിൽ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വാക്കിന്റെ അധിപൻ 'എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കു' എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
ഗതേ തസ്മിന് കചോ ദേഹാദ് വല്കലാദ്യ് അപ്യ് അശേഷതഃ । തത്യാജാമ്ബുദവര്ഷാദി ശരദീവ നഭസ്തലമ്
അവൻ പോയതോടെ, കചൻ തന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം autumn കാലത്തെ ആകാശം മേഘവും മഴയും മിന്നലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഉവാസൈകോ ദിഗന്തേഷു ശാന്തശ് ശൂന്യവപുശ് ശ്വസന് । ഗതേന്ദ്വഭ്രാര്കതാരേണ ശരദ്വ്യോമ്നാ സമോപമഃ
അവൻ ഏകാന്തമായി ദിശകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ വസിച്ചു; മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ, ശരീരം ശൂന്യമായതുപോലെ, ശ്വാസം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നവനായി. ചന്ദ്രനും മേഘങ്ങളും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഇല്ലാത്ത ശരദ്കാല ആകാശംപോലെ അവൻ സമമായിരുന്നു.
പുനര് വര്ഷത്രയേണൈഷ കസ്മിംശ്ചിത് കാനനാന്തരേ । ദൂയമാനമനാഃ പ്രാപ തമ് ഏവ പിതരം ഗുരുമ്
മൂന്നു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മറ്റൊരു കാടിന്റെ അകത്തളത്തിൽ, മനസ്സ് ഇനിയും വിഷമത്തോടെ, അവൻ വീണ്ടും അച്ഛനും ഗുരുവുമായ ആzelfdeയാളുടെ അടുക്കൽ എത്തി.
കൃതപൂജാക്രമോ ഭക്ത്യാ സമാലിങ്ഗിതപുത്രകമ് । അപൃച്ഛത് തമ് അസൌ ഭൂയഃ ഖേദഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
ആശയത്തോടെ വേണ്ട എല്ലാ ആരാധനകളും നിർവഹിച്ചു, ഭക്തിയോടെ മകനെ അണച്ചു പിടിച്ചു, ക്ഷീണത്തിൽ നിന്ന് വാക്ക് തളർന്നവനായി വീണ്ടും അവനെ ചോദിച്ചു.
താത സര്വം പരിത്യക്തം കന്ഥാവേണുലതാദ്യ് അപി । തഥാപി നാസ്തി വിശ്രാന്തിസ് സ്വപദേ കിം കരോമ്യ് അഹമ്
അച്ഛാ, ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു; തുണിയായ കന്തയും വള്ളിയും പോലും. എന്നിരുന്നാലും എന്റെ ഉള്ളിൽ വിശ്രമം ഒന്നും അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല. ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?
ചിത്തം സര്വമ് ഇതി പ്രാഹുസ് തത് ത്യക്ത്വാ പുത്ര രാജസേ । ചിത്തത്യാഗം വിദുസ് സര്വത്യാഗം ത്യാഗവിദോ ജനാഃ
മനസ്സാണ് എല്ലാം എന്നു പറയുന്നു; അതു വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, മകനേ, നീ മഹാരാജാവാകും. മനസ്സിനെ വിട്ടുകളയുന്നവരാണ് എല്ലാം വിട്ടുകളയുന്നത് അറിയുന്നവർ; അങ്ങനെയുള്ളവരാണ് സത്യത്തിൽ ഉപേക്ഷകന്മാർ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വാക്പതിഃ പുത്രം പുപ്ലുവേ തരസാ നഭഃ । അന്വിയേഷ കചശ് ചിത്തം പരിത്യക്തുമ് അഖിന്നധീഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം വാക്കിന്റെ അധിപൻ മകനോട് വേഗത്തിൽ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. കചൻ, മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ, മനസ്സിനെ വിട്ടുകളയാൻ ശ്രമിച്ചു.