ശിഖിധ്വജദൃശാമ് അന്തേ വ്യോമ്നി കുമ്ഭവപുര് ജഹൌ । സാനാവര്തേവ വാരിശ്രീര് മുഗ്ധാ സ്വം രൂപമ് ആയയൌ
ശിഖിധ്വജന്റെ ദൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം, കുംഭന്റെ രൂപം ആകാശത്ത് അപ്രത്യക്ഷമായി. മലയുടെ ചരിവിൽ നിന്നു വെള്ളത്തിന്റെ ഭംഗി ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ, അവന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പ്രാപ മഞ്ജരിതാകാരകല്പവൃക്ഷോപമം പുരമ് । സ്ഫുരത്പതാകമ് ആത്മീയം സ്വര്ഗരമ്യം ദിവഃ പഥാ
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച കൽപ്പവൃക്ഷംപോലെയുള്ള, പതാകകൾ കിളിരിപ്പിക്കുന്ന, സ്വർഗ്ഗംപോലെ മനോഹരമായ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക്, ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി അവൻ എത്തി.
അന്തഃപുരമ് അദൃശ്യൈവ വിവേശ ലലനാകുലമ് । മധുമാസമഹാലക്ഷ്മീര് ലസല്ലതമ് ഇവ ദ്രുമമ്
അവൻ ആരും കാണാതെ, സ്ത്രീകളാൽ നിറഞ്ഞ അന്തഃപുരത്തിൽ കടന്നു. വസന്തകാലത്തിലെ മഹാലക്ഷ്മി പുഷ്പിതമായ ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.
രാജകാര്യാണ്യ് അശേഷാണി തത്ര സമ്പാദ്യ സത്വരമ് । ശിഖിധ്വജവനം ഗന്തും പുനര് ആപുപ്ലുവേ നഭഃ
അവിടെ, രാജകാര്യങ്ങൾ എല്ലാം വേഗത്തിൽ പൂർത്തിയാക്കി, പിന്നെ വീണ്ടും ശിഖിധ്വജന്റെ വനത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
ഉല്ലങ്ഘ്യ ഗഗനാധ്വാനം സമം ദിനകരാംശുഭിഃ । ശിഖിധ്വജവനം ശൈലേ ദദര്ശ ഗഗനേ സ്ഥിതാ
ആകാശപഥം കടന്ന്, സൂര്യനിന്റെ കിരണങ്ങളോടൊപ്പം, അവൾ ആകാശത്ത് നിന്നു നിന്നുകൊണ്ട്, പർവതത്തിലെ മയിൽകൊടി ഉയർത്തിയ ആശ്രമം കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ കുമ്ഭരൂപം തത് പുനര് ജഗ്രാഹ സത്വരമ് । ശിഖിധ്വജസ്യ പുരതഃ പപാത ച ഖപുഷ്പവത്
അവൾ കുംഭന്റെ ആ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ, അതിനെ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും ഏറ്റെടുത്തു; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പുഷ്പം വീഴുന്നതുപോലെ, ശിഖിധ്വജന്റെ മുന്നിൽ അവൾ ഇറങ്ങി.
തത്ര മ്ലാനദ്യുതി മുഖം ചകാരാഖിന്നമാനസമ് । ഇന്ദും സനീഹാരമ് ഇവ യാമാ ഖിന്നമ് ഇവാമ്ബുജമ്
അവിടെ, അവളുടെ മുഖം മങ്ങിപ്പോയി, പ്രകാശം കെടുത്തുപോയി, മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചു; അതു ആകാശഹാരമില്ലാത്ത ചന്ദ്രനെപ്പോലും, രാത്രിയിൽ തളർന്ന താമരയെപ്പോലും ആയിരുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ താദൃഗാകാരം സമുത്തസ്ഥൌ ശിഖിധ്വജഃ । ബഭൂവ ഖിന്നചേതാശ് ച സമുവാചേദമ് ആദൃതഃ
അവനെ അങ്ങനെ ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, ശിഖിധ്വജൻ എഴുന്നേറ്റു, മനസ്സ് ദുഃഖത്തോടെ, ആദരവോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ദേവപുത്ര നമസ് തേ ഽസ്തു വിമനാ ഇവ ലക്ഷ്യസേ । കുമ്ഭസ് ത്വം ത്യജ സംരമ്ഭമ് ഇദമ് ആസനമ് ആസ്യതാമ്
ദൈവകുമാരനേ, നമസ്കാരം. നീ നിരാശനായി കാണപ്പെടുന്നു. കുംബ, ഈ ഉന്മാദം വിട്ട്, ദയവായി ഈ ഇരിപ്പിടത്ത് ഇരിക്കൂ.
സന്തോ വിദിതവേദ്യാ യേ തേ ഹി ഹര്ഷവിഷാദജാമ് । നാശ്രയന്തി സ്ഥിതിം സ്വസ്ഥാഃ പദ്മാ ഇവ ജലാര്ദ്രതാമ്
എന്താണ് അറിയേണ്ടത് എന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവർ സന്തോഷത്താലോ ദുഃഖത്താലോ ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവർ വെള്ളത്തിൽ തൊടപ്പെടാത്ത താമരപ്പൂവുപോലെ ശാന്തരായിരിക്കുന്നു.
തേന സ്മോപവിശേത്യ് ഉക്തേ കുമ്ഭ ആഹാസനേ വിശന് । ഗിരാ വിഷണ്ണയാ ശീര്ണവംശസ്വനസമാനയാ
‘ദയവായി ഇരിക്കൂ’ എന്നത് കേട്ടപ്പോൾ, കുംബ നിരാശയോടെ, ഒടിഞ്ഞുള്ളി പോലെ ശബ്ദിക്കുന്ന ശബ്ദത്തിൽ, ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
യാവദ്ദേഹമ് അവസ്ഥാസു സമചിത്തതയൈവ യേ । കര്മേന്ദ്രിയൈര് ന തിഷ്ഠന്തി ന തേ തത്ത്വധിയശ് ശഠാഃ
ഏതു അവസ്ഥയിലും മനസ്സ് സമത്വത്തിൽ നിലനിർത്തി, കർമേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവർ, അത്തരം സത്യജ്ഞാനികൾ കപടന്മാർ അല്ല.
യേ ഹ്യ് അതത്ത്വവിദോ മൂഢാ രാജന് ബാലതയൈവ തേ । അവസ്ഥാഭ്യഃ പലായന്തേ ഗൃഹീതാഭ്യസ് സ്വഭാവതഃ
രാജാവേ, സത്യം അറിയാത്ത മണ്ടന്മാർ, കുട്ടികളുപോലെ ഭ്രമിച്ചവരായി, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അവർക്കു ബന്ധമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
യാവത്തിലം യഥാ തൈലം യാവദ്ദേഹം ദശാ തഥാ । യോ ന ദേഹദശാമ് ഏതി സ ച്ഛിനത്ത്യ് അസിനാമ്ബരമ്
എന്തുപോലെ എള്ളിൽ എണ്ണ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ ഈ ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അവസ്ഥ തുടരുന്നു. ആരെങ്കിലും ശരീരാവസ്ഥയ്ക്ക് അതീതമായ അവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവൻ വാൾകൊണ്ട് വസ്ത്രം മുറിക്കുന്നതുപോലെ പുറംതോലാണ് മുറിക്കുന്നത്.
ഏഷ ദേഹദശാദുഃഖപരിഹാരോ ഹ്യ് അനുത്തമഃ । യത് സാമ്യം ചേതസോ യോഗാന് ന തു കര്മേന്ദ്രിയസ്ഥിതേഃ
ശരീരാവസ്ഥകളിൽനിന്നുള്ള ദു:ഖത്തിൽനിന്ന് ഏറ്റവും നല്ല മോചനം മനസ്സിന്റെ സമത്വം കൊണ്ടാണ്, അതായത് യോഗം വഴി; പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രമല്ല.
യാവദ്ദേഹം യഥാചാരം ദശാസ്വ് അങ്ഗ വിജാനതാ । കര്മേന്ദ്രിയൈര് ഹി സ്ഥാതവ്യം ന തു ബുദ്ധീന്ദ്രിയൈഃ ക്വചിത്
പ്രിയനേ, ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് ജീവിക്കേണ്ടത്; ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്.
പരമേഷ്ഠിപ്രഭൃതയസ് സര്വ ഏവോദിതാശയാഃ । ദേഹാവസ്ഥാസു തിഷ്ഠന്തി നിയതേര് ഏഷ നിശ്ചയഃ
ബ്രഹ്മാവു മുതൽ മറ്റെല്ലാവരും തങ്ങളുടെ വിധിയിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതാണ് വിധിയുടെ ഉറപ്പായ സത്യം.
അജ്ഞതത്ത്വജ്ഞഭൂതാദി ദൃശ്യജാതമ് ഇദം ഹി യത് । തത് സര്വമ് ഏവ നിയതിം ധാവത്യ് അമ്ബു യഥാമ്ബുധിമ്
അജ്ഞാനികളും ജ്ഞാനികളും, ജീവികളും ജഡങ്ങളുമൊക്കെ, ഈ ലോകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാം, ജലധിയിലേക്കു വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ, വിധിക്കനുസരിച്ചാണ് നീങ്ങുന്നത്.
തജ്ജ്ഞാ ബുദ്ധ്യാദിസാമ്യേന പാണ്യാദിചലനേന ച । നിയതിം യാപയന്തീമാം യാവദ്ദേഹമ് അഖണ്ഡിതാഃ
ആ സത്യം അറിയുന്നവർ, ബുദ്ധിയുടെ സമത്വത്താലും കൈകളുടെ ചലനത്താലും, ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവരെക്കാൾ വിധിയെ അക്ഷതമായി തുടരുന്നു.
അജ്ഞാസ് തു സര്വക്ഷോഭേണ സുഖദുഃഖദശാഹതാഃ । നിയതിം യാപയന്ത്യ് അങ്ഗ ദേഹലക്ഷൈര് വിഖണ്ഡിതാഃ
പക്ഷേ, അജ്ഞാനികൾ എല്ലാ കലഹത്താലും സന്തോഷവും ദുഃഖവും കൊണ്ടുള്ള ബാധകളാൽ, പ്രിയമേ, അനേകം ദേഹവ്യാധികളാൽ തകർന്ന ശരീരത്തിൽ വിധിയെ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്ഥം സുഖേഷു നനു ദുഃഖദശാസു ചേത്ഥം സ്ഥാതവ്യമ് ഇത്യ് അധിഗതം യദ് ഇഹാങ്ഗ ജീവൈഃ । തജ്ജ്ഞാജ്ഞഭൂതനിചയസ് സ്ഫുരിതസ് തദ് ഏവ ദുര്ലങ്ഘ്യ ഏഷ നിയതോ നിയതേര് വിലാസഃ
സുഖത്തിൽ ആണോ ദു:ഖത്തിൽ ആണോ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളണമെന്ന് ജീവികൾക്ക് ഇവിടെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്ന ബോധം—അത് അറിവും അജ്ഞാനവും ഒരുമിച്ചുള്ള പ്രകടനമാണ്. ഇതാണ് കടക്കാൻ കഴിയാത്ത വിധിയുടെ കളി, അതിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ ആരും കഴിയില്ല.
ഏവം സ്ഥിതേ മഹാഭാഗ കഥമ് ഉദ്വേഗമ് ഈദൃശമ് । ലബ്ധവാന് അസി ദേവോ ഽപി സ്വര്ഗാദ് അപി സുഖാസ്പദാത്
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മഹാനേ, സ്വർഗത്തിലും കൂടുതലായ സന്തോഷം ലഭിച്ച ദേവൻ ആയിട്ടും നിങ്ങൾക്ക് ഇങ്ങനെ വലിയ ഉത്കണ്ഠ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?
ശൃണു കാര്യമ് ഇദം ചിത്രം മദീയം വസുധാധിപ । കഥയാമി തവാശേഷം സ്വര്ഗേ യദ് വൃത്തമ് അദ്യ മേ
ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, എന്റെ ഈ അതിശയകരമായ അനുഭവം നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ. ഇന്നെൻ സ്വർഗത്തിൽ സംഭവിച്ച എല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയും.
സുഹൃദ്യ് ആവേദിതം ദുഃഖം പരമ് ആയാതി താനവമ് । ഘനം ജഡം കൃഷ്ണമ് അപി മുക്തവൃഷ്ടിര് ഇവാമ്ബുദഃ
സുഹൃത്ത് തന്റെ ദു:ഖം തുറന്ന് പറഞ്ഞാൽ അതിന്റെ ഭാരം കുറയുന്നു; കനത്ത ഇരുണ്ട മേഘം മഴ പെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭാരമില്ലാതാകുന്നതുപോലെ.
സുഹൃദാ പൃച്ഛതാ സാധു ചേതോ യാതി പ്രസന്നതാമ് । സ്നിഹ്യതോപഗതേനാശു കതകേന ജലം യഥാ
ഒരു സ്നേഹിതൻ സ്നേഹത്തോടെ ചോദിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് ഉടൻ ശാന്തിയും സുതാര്യതയും നേടുന്നു. കറ്റകപ്പരിപ്പ് വെള്ളത്തിൽ ഇട്ടാൽ അതുപോലെ വെള്ളം വേഗത്തിൽ ശുദ്ധമാകുന്നതുപോലെ.
അഹം താവദ് ഇതോ യാതോ ഭവതേ പുഷ്പമഞ്ജരീമ് । ദത്ത്വാ ഗഗനമ് ഉല്ലങ്ഘ്യ സമ്പ്രാപ്തശ് ച ത്രിവിഷ്ടപമ്
ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു, നിനക്കൊരു പൂക്കുല നൽകി, ആകാശം കടന്ന് സ്വർഗത്തിലേക്ക് എത്തി.
തത്ര പിത്രാ സഹേന്ദ്രസ്യ സഭാസ്ഥാനേ യഥാക്രമമ് । സ്ഥിത്വോത്ഥായ തഥോത്ഥാനകാലേ പിത്രാ വിസര്ജിതഃ
അവിടെ, ഇന്ദ്രന്റെ സഭയിൽ, അച്ഛനോടൊപ്പം ക്രമാനുസരണം ഞാൻ നിന്നു. ശേഷം എഴുന്നേൽക്കേണ്ട സമയത്ത് അച്ഛൻ എന്നെ വിടവാങ്ങിച്ചു.
ഇഹാഗന്തുമ് അഹം സ്വര്ഗം ത്യക്ത്വാ സമ്പ്രാപ്തവാന് നഭഃ । ദിവാകരഹയൈസ് സാര്ധം വഹാമ്യ് അനിലവര്ത്മനി
സ്വർഗം വിട്ട്, ഞാൻ ഇവിടെ എത്താൻ ആകാശം വഴി, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളോടൊപ്പം, കാറ്റിന്റെ പാതയിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തു.
അഥൈകത്ര ഗതോ ഭാനുര് ഏകേനാന്യേന വര്ത്മനാ । ആഗച്ഛാമ്യ് അഹമ് ആകാശസാഗരാത് പതിതാകൃതിഃ
അപ്പോൾ, ഞാനും സൂര്യനും ഓരോ വഴിയിലൂടെ ഒരു സ്ഥലത്ത് എത്തി. ഞാൻ ആകാശസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണതുപോലെയാണ് വന്നത്.
അഥാഗ്രേ വാരിപൂര്ണാനാം മേഘാനാം മധ്യവര്ത്മനാ । അപശ്യം മുനിമ് ആയാന്തമ് അഹം ദുര്വാസസം ജവാത്
ശേഷം, വെള്ളം നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങളുടെ നടുവിലൂടെ പോകുമ്പോൾ, ഞാൻ ദുർവാസസെന്ന മഹർഷിയെ വേഗത്തിൽ സമീപിച്ചുവരുന്നത് കണ്ടു.