ചിദ്വ്യോമ്നോ നഭസോ ഽപ്യ് അച്ഛാത് സര്വേ ഭാവാസ് സമുത്ഥിതാഃ । തത്രൈവ ച ലയം യാന്തി തത്രൈവാസ്സ്വ രമസ്വ ച
ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശുദ്ധമായ ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ ഭാവങ്ങളും ഉദയിക്കുന്നത്, ആകാശത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ. അവയൊക്കെയും അവിടെ തന്നെ ലയിക്കുന്നു; അതിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളൂ, അതിൽ സന്തോഷിക്കൂ.
ഇദം കാര്യമ് ഇദം നേതി സങ്കല്പാ ബ്രഹ്മബിന്ദവഃ । ബിന്ദൂഞ് ശിഖിധ്വജ ത്യക്ത്വാ പൂര്ണമേഘം സമാശ്രയ
‘ഇത് ചെയ്യണം, ഇത് വേണ്ട’ എന്നുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ തുള്ളികളാണ്. ശിഖിധ്വജ, ആ തുള്ളികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പൂർണ്ണമായ മേഘത്തിൽ ആശ്രയിക്കൂ.
ഇഷ്ടം മേ പ്രാര്ഥയസ്വേതി യഥൈവ പ്രാര്ഥ്യതേ സഖീ । സ്ത്രിയാ തഥൈവ ന കഥം ദയിതഃ പ്രാര്ഥ്യതേ സ്വയമ്
സുഹൃത്ത് ഒരുപാട് ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന കാര്യം ചോദിക്കുമ്പോലെ, ഒരു സ്ത്രീയോട് അങ്ങനെ ചോദിക്കാറുണ്ട്. പക്ഷേ, പ്രിയപ്പെട്ടവളെ അവളുടെ പ്രിയനു അങ്ങനെ നേരിട്ട് ചോദിക്കാനാവില്ല.
സങ്കല്പരചിതാന് ഏതാന് ഭാവാന് ആപാതഭാസുരാന് । ന ഗൃഹ്ണന്തി മഹാത്മാനഃ പ്രാജ്ഞാ ജലരവീന് ഇവ
ചിന്തയാൽ ഉണ്ടാക്കിയ, പുറത്തുനോക്കുമ്പോൾ തെളിഞ്ഞു കാണുന്ന ഈ ഭാവങ്ങളെ മഹാന്മാരും ജ്ഞാനികളും എങ്ങനെ ജലധ്വനി പിടിക്കാനാവില്ലയോ അതുപോലെ പിടിക്കാറില്ല.
സ്വര്ഗമോക്ഷാദിഫലദം യത് കിഞ്ചിത് സമമ് ഏവ തത് । ത്യക്ത്വാ സമസമാഭാസോ യോ ഽസ്യ് അസാവ് ഏവ വൈ ഭവ
സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം തുടങ്ങിയ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതെന്താണെങ്കിലും എല്ലാം ഒരുപോലെയാണ്. അവയെ വിട്ട്, എല്ലാറ്റിനോടും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനായി നീ നിലകൊൾ.
സന്തം സത്ത്വേന നാശേന നശ്യന്തം വിഗതസ്പൃഹഃ । പദാര്ഥൌഘമ് ഇമം ഗൃഹ്ണംസ് തിഷ്ഠാസ്പന്ദിതചിത്തഭൂഃ
ആത്മാവിൽ നിന്ന് നിലനിൽക്കുന്നതും നശിക്കുന്നതും തിരിച്ചറിയുന്നവനും, ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, ഈ ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളെ സ്വീകരിച്ച്, മനസ്സ് അശാന്തമാകാതെ ഉറപ്പോടെ നിലകൊൾ.
അപരിസ്പന്ദചിത്തസ്യ സംസൃതിര് നേഹ ബാധതേ । പൌരുഷപ്രഭവാ സാധോ വിപന് നീതിമതോ യഥാ
അശാന്തമല്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനു ഈ ലോകജീവിതം ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കുന്നില്ല; മഹാനേ, എല്ലാം സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്, നല്ലവഴി പിന്തുടരുന്നവനോടു പോലെ.
യാനി യാനീഹ ദുഃഖാനി പ്രസ്ഫുരന്തി ജഗത്ത്രയേ । ചേതശ്ചാപലജാന്യ് ഏവ താനി താനി മഹീപതേ
മഹാരാജാവേ, ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും മനസ്സിന്റെ അശാന്തിയാലാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
സ്ഥിരം ശാന്തം ഗതസ്പന്ദം യസ്യ ചിത്തമ് അചാപലമ് । സ വിഭുസ് സ മഹാനന്ദീ സാമ്രാജ്യസ്യ സ ഭാജനമ്
ആ മനസ്സ് സ്ഥിരവും ശാന്തവും ചലനമില്ലാത്തതും അശാന്തിയില്ലാത്തതുമായവനാണ് യഥാർത്ഥ ഭരതാവും പരമാനന്ദിയും രാജസാമ്രാജ്യത്തിന് അർഹനുമാകുന്നത്.
അഥ ചേതസി തത്ത്വജ്ഞ സ്പന്ദാസ്പന്ദൌ തദ് ഏകതാമ് । നീത്വാ തിഷ്ഠ യഥാകാമമ് ഐക്യമ് ആഗത്യ ശാശ്വതമ്
സത്യത്തെ അറിയുന്നവനേ, മനസ്സിലെ ചലനവും അചലതയും ഒന്നായി ചേർത്ത്, ശാശ്വതമായ ഐക്യം നേടുകയും, ഇഷ്ടം പോലെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുക.
കഥമ് ഐക്യവിധിം യാതസ് സ്പന്ദാസ്പന്ദാവ് ഇമൌ വിഭോ । സര്വസംശയവിച്ഛേദകാരിന്ന് ഏതദ് വദാശു മേ
സ്വാമീ, ഈ ചലനവും അചലതയും എങ്ങനെ ഒന്നായി ഒന്നാകുന്നു എന്ന് എനിക്ക് ദയവായി വേഗത്തിൽ പറയൂ. എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കുന്നവനേ, ഈ ഐക്യത്തിന്റെ മാർഗം എങ്ങനെ നേടാം എന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏകം വസ്തു ജഗത് സര്വം ചിന്മാത്രം വാര് ഇവാമ്ബുധിഃ । തദ് ഏവ സ്പന്ദതേ നോ വാ ശുദ്ധം വാരീവ വീചിഭിഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഒരേ വസ്തുവാണ്, അതായത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം, സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളംപോലെ. അതാണ് ചലിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ ചലിക്കാതിരിക്കുന്നു; അതു തന്നെ ശുദ്ധമായ വെള്ളംപോലെ തിരകളോടോ തിരകളില്ലാതെയോ നിലകൊള്ളുന്നു.
ബ്രഹ്മ ചിന്മാത്രമ് അമലം സത്യമ് ഇത്യാദിനാമഭിഃ । യദ് ഗീതം തദ് ഇദം മൂഢഃ പശ്യത്യ് അങ്ഗ ജഗത്തയാ
ബ്രഹ്മം, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം, മക്കളില്ലാത്തത്, സത്യം എന്നിങ്ങനെ പല പേരുകളിൽ പാടപ്പെടുന്നത്, സ്നേഹിതാ, അതാണ് അജ്ഞാനികൾ ലോകമായി കാണുന്നത്.
നിസ്സ്പന്ദ ഏവ സര്വസ്മിന് സര്ഗേ തസ്മാദ് ധി സംസൃതിഃ । പരിസ്പന്ദോ ഹി വീച്യാദിസ് തദ് അസ്പന്ദം സമം പരമ്
സൃഷ്ടിയിലെ എല്ലായിടത്തും അചലത മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് സാംസാരികജീവിതം ചലനത്തിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നത്. ചലനം തിരകളെപ്പോലെയാണ്, അചലതയോ സമമായ പരമാവസ്ഥയാണ്.
ചിതസ് സ ഏവ ചേത് സ്പന്ദസ് തഥാസ്പന്ദശ് ച ഭാവിതഃ । ഏകരൂപതയാ നാമ തത് തദ് അപ്യ് അചലം ശിവമ്
ചൈതന്യം തന്നെയാണ് അതെല്ലാം. ചൈതന്യത്തിന്റെ ചലനവും അതിന്റെ അഭാവവും ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളതായാണ് മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുന്നത്. അതും അചഞ്ചലവും ശുഭവുമായ സത്യമാണ്.
സര്ഗശ് ചിത്സ്പന്ദമാത്രാത്മാ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടോ വിലീയതേ । ഉദേത്യ് അസമ്യഗ്ദൃഷ്ടാത്മാ രജ്ജ്വാം സര്പഭ്രമോ യഥാ
സൃഷ്ടി എന്നത് ചൈതന്യത്തിന്റെ ചലനമാണ്. അതിനെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അതു ലയിക്കുന്നു; തെറ്റിദ്ധരിക്കുമ്പോൾ, കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്നതുപോലെ, അതു ഉദിക്കുന്നു.
സസ്പന്ദാ ചിച് ചിദഭിധാ നിസ്സ്പന്ദാ ത്വ് ഇയമ് ആതതാ । തുര്യാതീതപദാരൂഢാ വാചാ വക്തും ന പാര്യതേ
ചലനമുള്ള ചൈതന്യത്തെ 'ചിത്' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഈ അചഞ്ചലമായ ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതു നാലാം അവസ്ഥയെക്കാൾ മുകളിലുള്ളതിൽ എത്തുമ്പോൾ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസമ്പര്കസന്തതാഭ്യാസയോഗതഃ । കാലേനാമലതാം യാതേ ചേതസീന്ദാവ് ഇവോദിതേ
ശാസ്ത്രങ്ങളോടും സജ്ജനരോടും ഇടപഴകി, സ്ഥിരമായ അഭ്യാസവും സമയത്തിന്റെ കെടുതിയും കൊണ്ട് മനസ്സ് പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ ഉയരുന്നതുപോലെ ശുദ്ധമാകുന്നു.
ഏതത് കേവലമ് ആഭാതം സ്വാനുഭൂതിഗിരാതതമ് । കഥ്യതേ സ്വാനുഭൂതേസ് തു സ്വയം സ്വം രൂപമ് ആത്മനാ
ഇത് മാത്രം വ്യക്തമായി അനുഭവംകൊണ്ടു പറഞ്ഞതാണ്. നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചാൽ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം സ്വയം അറിയുന്നു.
പ്രാപ്തോ ഽസി ഭാവം സ്വമ് അനാദിമധ്യമ് അത്രൈവ തിഷ്ഠേഷ്ടപദേ നിവിഷ്ടഃ । നീരൂപനിര്ഭേദമഹാചിദാത്മാ ജാതോ ഽസി സാധോ ഖലു വീതശോകഃ
നീ ആരംഭവുമില്ലാതെ നടുവുമില്ലാത്ത നിന്റെ സ്വസ്ഥിതിയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇഷ്ടമായ ഈ നിലയിൽ ഉറപ്പോടെ നില്ക്കൂ, മഹാനായവനേ, നീ വേർതിരിവുകളില്ലാത്ത മഹാചൈതന്യമായി, ദു:ഖമില്ലാതെ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇതി തേ കഥിതം സര്വം ശിഖിധ്വജ മഹീപതേ । യഥേദമ് ഉത്ഥിതം സര്വം യഥാ ച പ്രവിലീയതേ
രാജാവേ ശിഖിധ്വജ, എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. എല്ലാം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു വരുന്നു, എങ്ങനെ ലയിക്കുന്നു എന്നതും വിശദമാക്കി.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ ച ബുദ്ധ്വാ ച മത്വാ ച മുനിനായക । യഥേച്ഛസി തഥാ തിഷ്ഠ ദൃഷ്ടസ്പഷ്ടപദഃ പദേ
മഹാമുനിയേ, ഇത് കേട്ട് മനസ്സിലാക്കി ആലോചിച്ചശേഷം, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വിധത്തിൽ, വ്യക്തമായി കാണുന്ന ആ നിലയിൽ നില്ക്കൂ.
സ്വര്ഗം ഗച്ഛാമ്യ് അഹം തത്ര കാലേ ഽസ്മിന് നാരദോ മുനിഃ । ബ്രഹ്മലോകാത് സമായാതോ ഭവത്യ് അമരസംസദമ്
ഞാൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഈ സമയത്ത് ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് വന്ന നാരദമുനി അമരന്മാരുടെ സഭയിൽ ഉണ്ടാകും.
ന മാം പശ്യതി ചേത് തത്ര തത് കോപമ് ഉപഗച്ഛതി । നോദ്വേജനീയാ ഭവ്യേന ഗുരവോ ഹി കദാചന
അവിടെ അവൻ എന്നെ കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ കോപം വരും; പക്ഷേ മഹാന്മാരായ ഗുരുക്കന്മാരെ ഇത്തരത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും വല്ലാതെ ബാധിക്കേണ്ടതില്ല.
ത്യക്തസങ്കല്പലേഖേന ന കിഞ്ചിദ് അഭിവാഞ്ഛതാ । ത്വയാത്മന്യ് ഏവ വസ്തവ്യം ദൃഷ്ടിര് ഏഷൈവ പാവനീ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഒന്നും മോഹിക്കാതെ, നീ നിന്റെ ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കണം; ഈ ദർശനം മാത്രമേ ശുദ്ധിയുള്ളതാകൂ.
ഇതി യാവത് പ്രതിവചഃ പുഷ്പഹസ്തശ് ശിഖിധ്വജഃ । പ്രണാമായ ദദാത്യ് ഏഷ താവദ് അന്തര്ധിമ് ആയയൌ
ഇങ്ങനെ പുഷ്പം കൈയിൽ പിടിച്ച് ശിഖിധ്വജൻ മറുപടി പറയുകയും നമസ്കാരത്തിനായി മുന്നോട്ട് വരികയും ചെയ്തപ്പോൾ, അപ്പോൾതന്നെ അവൻ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
പ്രതിഭാസഗതം വസ്തു യഥൈവാഗ്രേ ന ദൃശ്യതേ । ന ദൃഷ്ടവാംസ് തഥാ കുമ്ഭമ് അഗ്രേ രാജാ ശിഖിധ്വജഃ
ദർശനത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായിരുന്ന ഒരു വസ്തു പിന്നീട് കാണാനാവാത്തതുപോലെ, രാജാവ് ശിഖിധ്വജനും മുമ്പ് കുംഭനെ കണ്ടില്ല.
ഗതേ കുമ്ഭേ മഹീപാലഃ പരം വിസ്മയമ് ആയയൌ । തദ് ഏവ ചിന്തയംശ് ചിത്രം ചിത്രാര്പിത ഇവാഭവത്
കംഭൻ പോയതോടെ രാജാവിന് അതിയായ അത്ഭുതം തോന്നി; ആ അത്ഭുതം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, നിറങ്ങളാൽ പകർത്തിയ ഒരു ചിത്രത്തിൽ ലയിച്ചുപോയതുപോലെ അവൻ ആയി.
ഇതി സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ ചിത്രം വിലസിതം വിധേഃ । യത് കുമ്ഭവ്യപദേശേന ബോധിതോ ഽസ്മി ചിരാദ് അയമ്
ഇതെല്ലാം ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, 'വിധിയുടെ കളി എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്! കുംഭ എന്ന പേരിൽ എനിക്ക് ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ് ഉപദേശം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു,' എന്ന് രാജാവ് വിചാരിച്ചു.
ക്വ നാരദസുതഃ കുമ്ഭഃ ക്വാഹം നാമ ശിഖിധ്വജഃ । കേവലം കാലയുക്ത്യൈവമ് അഹം സമ്പ്രതിബോധിതഃ
നാരദന്റെ മകൻ കുംഭ എവിടെയാണ്? ഞാൻ ശിഖിധ്വജൻ എവിടെയാണ്? എല്ലാം സമയത്തിന്റെ ക്രമീകരണത്താൽ തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഇങ്ങനെ ബോധം ലഭിച്ചത്.