പദാര്ഥാഭാവസംസിദ്ധൌ വേദനം നോപപദ്യതേ । കാരണാഭാവതോ നിത്യമ് അഹമ്ഭാവസ്യ നോദയഃ
വസ്തുക്കളുടെ അഭാവം ഉറപ്പായാല് അറിയല് ഉണ്ടാകില്ല; കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാല് 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഒരിക്കലും ഉദയിക്കില്ല.
അഹമ്ഭാവാനുദയതസ് സംസാരഃ കസ്യ കീദൃശഃ । സംസാരാഭാവതസ് സര്വം പരമ് ഏവാവശിഷ്യതേ
'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഇല്ലാത്തപോള് ആര്ക്കാണ്, എങ്ങനെയാണ് സംസാരം? സംസാരമില്ലാത്തപ്പോള് എല്ലാം പരമാവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് മാത്രം നിലനില്ക്കുന്നു.
യച് ചേദം ഭാസതേ തത് സത് പരമ് ഏവാത്മനി സ്ഥിതമ് । പരം പരേ പരാപൂര്ണം സമമ് ഏവ വിജൃമ്ഭതേ
ഇവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നതെല്ലാം അത്യുന്നതമായ സത്യം തന്നെയാണ്, അത് ആത്മാവിനകത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. അതു പരമമായതും പരമാതീതമായതും പൂർണ്ണമായതുമാണ്, എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെ വെളിച്ചം പകരുന്നു.
തേന നിസ്തിമിതം സര്വം ശൈലോത്കീര്ണമ് ഇവാചലമ് । വിദ്ധി രശ്മിമയാകാരമ് ഇവ ബ്രഹ്മ ജഗത് സ്ഥിതമ്
അത് കൊണ്ടാണ് എല്ലാം അതിരില്ലാതെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നത്, പാറയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ പർവതംപോലെ. ഈ ലോകം പ്രകാശരശ്മികളാൽ നെയ്തതുപോലെയാണ് ബ്രഹ്മം എന്നത് മനസ്സിലാക്കണം.
പുരസങ്കല്പകേ നഷ്ടേ സങ്കല്പനഗരസ്യ യത് । രൂപം തദ് വിദ്ധി ജഗതഃ ഖാദ് അച്ഛം സദസന്മയമ്
ചിന്തകളുടെ സ്രഷ്ടാവ് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ആ ചിന്താനഗരത്തിന്റെ രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ലോകം. ആ രൂപം ആകാശംപോലെ ശുദ്ധവും, സത്തും അസത്തും ചേർന്നതുമാണ് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ഛായാപുരുഷവത് സ്പന്ദി ശാന്തം നിര്മനനം ജഗത് । ജഗച്ഛബ്ദാര്ഥരഹിതം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
നിഴൽപോലുള്ള മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഈ ലോകം ചലനം കാണിച്ചാലും, അതിൽ സമാധാനവും സൃഷ്ടിയില്ലായ്മയും ഉണ്ട്. 'ലോകം' എന്ന ശബ്ദത്തിന്റെയും അർത്ഥത്തിന്റെയും അഭാവത്തിൽ ലോകത്തെ കാണുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
രൂപാലോകമനസ്കാരാ നീരസാ ഗതഭാവനാഃ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനവതോ യസ്യ നിര്വാണം തം വിദുര് ബുധാഃ
രൂപങ്ങളും പ്രകാശങ്ങളും മനസ്സിലെ ധാരണകളും രുചിയില്ലാത്തതും, ആശയങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും ആകുന്നു. സത്യമായ അറിവുള്ളവന് നിർവാണം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
യഥാസ്തി വാതോ നിസ്സ്പന്ദോ യഥാസ്തി ഖമ് അനീലിമ । യഥാ ഹേമാസന്നിവേശമ് അസ്തി ബ്രഹ്മാജഗത് തഥാ
എങ്ങിനെ കാറ്റ് ചലനമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു, ആകാശം നീല നിറമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു, പൊന്നിന് അതിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ ബ്രഹ്മവും ലോകമായിട്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
നീരസാ അസദാഭാസാ ജഗത്പ്രത്യയകാരിണഃ । രൂപാലോകമനസ്കാരാസ് സന്തീമേ ബ്രഹ്മരൂപിണഃ
രുചിയില്ലാത്തതും, സത്യമായില്ലെന്ന് തോന്നുന്നതും, ലോകബോധം ഉണ്ടാക്കുന്നതുമായ രൂപങ്ങൾ, പ്രകാശങ്ങൾ, മനസ്സിലെ ധാരണകൾ—allാം ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായിട്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഊര്മിശബ്ദാര്ഥരഹിതം യാദൃഗ് അമ്ബു ബഹൂര്മ്യ് അപി । സര്ഗശബ്ദാര്ഥരഹിതം താദൃഗ് ബ്രഹ്മാപി സര്ഗവത്
ജലത്തിൽ എത്ര തരംഗങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിന് തരംഗശബ്ദത്തിന്റെ അർത്ഥമില്ലാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മവും സൃഷ്ടിയായി കാണപ്പെടുമ്പോഴും സൃഷ്ടിയുടെ അർത്ഥമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
സര്ഗ ഏവ പരം ബ്രഹ്മ പരം ബ്രഹ്മൈവ സര്ഗദൃക് । സര്ഗശബ്ദാര്ഥരഹിതോ വാക്യാര്ഥസ് ത്വ് ഏഷ ശാശ്വതഃ
സൃഷ്ടി തന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മവും, പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിയെ കാണുന്നതും. അല്ലെങ്കിൽ, 'സൃഷ്ടി' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഈ വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം എന്നേക്കുമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മശബ്ദാര്ഥസമ്പത്തൌ സര്ഗശബ്ദാര്ഥധീഃ കുതഃ । സര്ഗശബ്ദാര്ഥസമ്പത്തൌ ബ്രഹ്മശബ്ദാര്ഥധീഃ കുതഃ
'ബ്രഹ്മം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലായാൽ, 'സൃഷ്ടി' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിൽ വരാൻ എങ്ങനെയാകും? അതുപോലെ, 'സൃഷ്ടി'യുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലായാൽ, 'ബ്രഹ്മം' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിൽ വരാൻ എങ്ങനെയാകും?
സമസ്തശബ്ദശബ്ദാര്ഥഭാവനാഭാവനോദയേ । ശുദ്ധം കിമ് അപി ചിദ്വ്യോമ ബ്രഹ്മശബ്ദേന കഥ്യതേ
എല്ലാ വാക്കുകളും അവയുടെ അർത്ഥങ്ങളും അവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളും ഒടുക്കം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, അവ്യക്തമായ ശുദ്ധമായ ഒരു ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രം ശേഷിക്കും; അതാണ് 'ബ്രഹ്മം' എന്ന വാക്കിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
സമ്യഗ്ദര്ശനസംസിദ്ധാവ് ഉഭയോര് അപ്യ് അവേദനേ । യച് ഛിഷ്ടമ് അജരം ശാന്തം തതോ വാഗ് വിനിവര്തതേ
സമ്യക്ദർശനം പൂർണ്ണമായി ലഭിച്ചപ്പോൾ, ഇരുവിധവും വേർതിരിക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ, അവശേഷിക്കുന്നത് വൃദ്ധിയില്ലാത്ത, ശാന്തമായതായിരിക്കും; അതിൽനിന്ന് വാക്കുകൾ പിന്മാറുന്നു.
സംശാന്തസര്വാത്മകവേദനൌഘമ് അസ്തീദമ് ഏകാത്മകമ് അച്ഛരൂപമ് । യഥാസ്ഥിതം സര്വജഗത് ഖരൂപം പാഷാണരൂപം ച പരം ജ്ഞരൂപമ്
എല്ലാ അറിവിന്റെ തരംഗങ്ങളും ശമിച്ച ശേഷം, ഒരൊറ്റ ശുദ്ധമായ സത്ത മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു. ഈ ലോകം നിലകൊള്ളുന്നത്, ആകാശം പോലെയും കല്ല് പോലെയും, അത്യുന്നതമായ അറിവിന്റെ രൂപത്തിലും തന്നെയാണ്.
ഏവം ചൈതന് മഹാബുദ്ധേ യാദൃശം കാരണം പരമ് । താദൃശം കാര്യമ് ഏവേദം ജഗദ് ഇത്യ് ഏവ വേദ്മ്യ് അഹമ്
മഹാസ്മാരകനായവനേ, പരമകാരണം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെയാണ് ഫലവും. ഈ ലോകം അങ്ങനെ തന്നെയാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
യത്ര കാരണതാ തത്ര കാര്യം സമുപപദ്യതേ । യന് ന കാരണമ് ഏവാദൌ തസ്മാത് കാര്യം കുതോ ഭവേത്
എവിടെയാണോ കാരണം, അവിടെയാണ് ഫലവും ഉണ്ടാകുന്നത്. ആദിയിൽ കാരണം ഇല്ലാത്തിടത്ത് ഫലം എങ്ങനെയുണ്ടാകാം?
നേഹാസ്തി കാരണം കിഞ്ചിന് ന ച കാര്യം കദാചന । വിദ്യമാനമ് ഇദം സര്വം ശിവം ശാന്തമ് അജം ജഗത്
ഇവിടെ യാതൊരു കാരണവും ഇല്ല, ഒരിക്കലും ഫലവും ഇല്ല. കാണപ്പെടുന്നത് എല്ലാം ശാന്തവും ജനനം ഇല്ലാത്തതുമായ, മംഗളകരമായ ലോകം മാത്രമാണ്.
ജായതേ കാരണാത് കാര്യം യത് തത് കാരണവദ് ഭവേത് । യന് ന ജായത ഏവേഹ തസ്മിന് സദൃശതാ കുതഃ
ഏതെങ്കിലും കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഫലം ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ ഫലവും കാരണത്തെപ്പോലെ തന്നെയാകും. എന്നാൽ ഇവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടാകാത്തതിന് മറ്റൊന്നിനോട് സാമ്യം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ബീജമ് ഏവ ന യസ്യാസ്തി തത് കഥം വദ ജായതേ । അപ്രതര്ക്യമ് അനാഖ്യം ച യന് ന തസ്യേഹ ബീജതാ
ബീജം ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ, എന്തെങ്കിലും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും എന്നു പറയൂ. മനസ്സിൽ പിടിക്കാനോ വിവരണം നൽകാനോ കഴിയാത്തതിന് ബീജത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇല്ല.
ദേശകാലവശാത് സര്വാ ഹേതുമത്യഃ പ്രമോപമാഃ । അകര്തൃ ബ്രഹ്മ വിഷയഃ പ്രമാകാരണയോഃ കഥമ്
എല്ലാ ഉപമകളും കാരണത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അവ സ്ഥലം, കാലം എന്നിവയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നാൽ, ചെയ്യുന്നവനും ചെയ്യലും ഇല്ലാത്ത ബ്രഹ്മത്തിൽ ഉപമയോ കാരണബന്ധമോ എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
അകര്തൃകര്മകരണേ നാസ്തി കാരണതാ ശിവേ । തസ്മാദ് അകാരണം നാസ്തി ജഗച്ഛബ്ദാര്ഥവേദനമ്
ചെയ്യുന്നവനും ചെയ്യലും ഉപകരണവും ഇല്ലാത്തിടത്ത് കാരണബന്ധം ഇല്ല, അതാണ് ശിവം. അതിനാൽ, 'ലോകം' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നതിന് കാരണമൊന്നുമില്ല.
ബ്രഹ്മൈവ സ്വം സ്വരൂപം സദ് യത് സ്ഥിതം ധാരയത് തതമ് । അസമ്യഗ്ദര്ശിവിഷയം തദ് ഏവ ജഗദ് ആചിതമ്
ബ്രഹ്മം തന്നേ, സത്യം എന്നതായും സ്വരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നതും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുമായത്, അതിന്റെ സത്യസ്വഭാവം തന്നെയാണ്. അതിനെ പൂർണ്ണമായി കാണാൻ കഴിയാത്തവർക്ക്, അതേ സത്യം ലോകം എന്ന രൂപത്തിൽ തോന്നുന്നു.
ചിന്മാത്രമ് അജരം ശാന്തം യദ് ഏകം തത് പ്രഗീയതേ । തേനൈവാജം ജഗദ്ബ്രഹ്മ സച് ഛാന്തം ബുധ്യതേ വപുഃ
അജരവും ശാന്തവുമായ ശുദ്ധചൈതന്യം ഒരൊറ്റതായാണ് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നത്. ജനനം ഇല്ലാത്ത ആ ബ്രഹ്മം കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം, സത്യം എന്നും ശാന്തം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്.
അസ്യ സ്വ ഏവ യോ ഭാവശ് ചേതസഃ പൃഥിവീപതേ । സ ഏവ നാശഃ കഥിതശ് ചാനുഭൂതശ് ച പണ്ഡിതൈഃ
ഭൂമിയുടെ അധിപാ, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ അതിന്റെ ലയമാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, അതു നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവരും ഉണ്ട്.
ചിത്തം നാശസ്വഭാവം ത്വം വിദ്ധി നാശാത്മകം നൃപ । ക്ഷണനാശായ സങ്കല്പശ് ചിത്തശബ്ദേന കഥ്യതേ
രാജാവേ, മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നതാണെന്ന് നീ അറിയണം; അതിന്റെ അത്മാവു തന്നെ നാശമാണ്. ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ആ ഭാവം 'മനസ്സ്' എന്ന പേരിലാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
അസങ്കല്പനമാത്രേണ സമ്യഗ്ജ്ഞാനോദയം വിനാ । സങ്കല്പഃ ക്ഷീയതേ സിദ്ധ്യൈ സ്വയമ് ഏവാസദാത്മകഃ
മനസ്സിലെ സങ്കല്പങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഉദിക്കാതിരുന്നാലും, അവ സ്വയം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. കാരണം, അവ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അസത്യം ആണല്ലോ.
നാമ്നൈവാങ്ഗീകൃതാഭാവം യദ് അവിദ്യേതി കഥ്യതേ । വിദ്യമാനം കഥം തത് സ്യാച് ചിത്തം താമരസേക്ഷണ
‘അജ്ഞാനം’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്, ഇല്ലാത്തതിനെ പേരിൽ മാത്രം അംഗീകരിക്കുന്നതാണ്. കമലനയനാ, ഇല്ലാത്തത് മനസ്സിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
ഹസ്താവ് ഉത്ക്ഷിപ്യ യോ ബ്രൂതേ ശൂദ്രോ ഽസ്മീതി ഭൃശം ഗിരാ । കഥം സ വിപ്രോ ഭവതി വിപ്രത്വം തസ്യ കീദൃശമ്
ആർക്കെങ്കിലും കൈ ഉയർത്തി, ‘ഞാൻ ശൂദ്രൻ’ എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ പറയുമ്പോൾ, അങ്ങനെ പറഞ്ഞാൽ അവൻ ബ്രാഹ്മണനാകുമോ? അങ്ങനെ കിട്ടുന്ന ബ്രാഹ്മണത്വം എന്തായിരിക്കും?
വിവൃത്തധാതുര് അത്യുച്ചൈര് മൃതോ ഽസ്മീതി വിരൌതി യഃ । മൃതമ് ഏവാങ്ഗ തം വിദ്ധി ജീവിതം തസ്യ തു ഭ്രമഃ
ദേഹത്തിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിൽക്കുകയും, ‘ഞാൻ മരിച്ചുവോ’ എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെ, പ്രിയനേ, നീ മരിച്ചവനായി തന്നെ അറിയണം; അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന ധാരണ വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.