അകാരണം കാരണിഭിര് ബോധാര്ഥമ് ഉപമീയതേ । ഉപമാനൈസ് തൂപമേയസദൃശൈര് ഏകദേശതഃ
കാരണമില്ലാത്തത് മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ കാരണം ഉള്ളവയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാറുണ്ട്. ഉപമകൾകൊണ്ട്, അതിനോട് ഒറ്റപ്പെട്ട സാദൃശ്യമേ കാണിക്കാനാവൂ.
സ്ഥാതവ്യം നേഹ ഭോഗേഷു വിവേകവികലാത്മനാ । ഉപലോദരസഞ്ജാതപരിപീനാന്ധഭേകവത്
വിവേകം ഇല്ലാത്ത മനസ്സോടെ ഇഹലോക സുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം തേടി തുടരാൻ പാടില്ല; കിണറ്റിലെ വെള്ളം കുടിച്ച് വീർപ്പുമുട്ടുന്ന കുരുവിയുടെ പോലെ അജ്ഞതയിൽ അകപ്പെട്ടുപോകും.
ദൃഷ്ടാന്തൈര് യുക്തിഭിര് യത്നാദ് വാഞ്ഛിതം ത്യജതേതരത് । വിചാരണവതാ ഭാവ്യം ശാന്തിശാസ്ത്രാര്ഥശാലിനാ
ഉദാഹരണങ്ങളാലും യുക്തിയാലും പരിശ്രമപൂർവ്വം അനാവശ്യമായത് ഉപേക്ഷിക്കണം; ആലോചനശീലമുള്ളവൻ ശാന്തി പഠിപ്പിക്കുന്ന ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി ആചരിക്കണം.
ശാസ്ത്രോപശമസൌജന്യപ്രജ്ഞാതജ്ജ്ഞസമാഗമൈഃ । അന്തരാന്തരസമ്പന്നധര്മ്യാര്ഥോപാര്ജനക്രിയഃ
ശാസ്ത്രപഠനം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, സൗമ്യത, ജ്ഞാനം, സത്യം spഹിതരായവരോടുള്ള സങ്കൽപ്പം എന്നിവയിലൂടെ അകത്തും പുറത്തും ധർമ്മാർഥങ്ങൾ നേടാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ ലഭിക്കും.
താവദ് വിചാരയേത് പ്രാജ്ഞോ യാവദ് വിശ്രാന്തിമ് ആത്മനി । സമ്പ്രയാത്യ് അപുനര്നാശാം ശാന്തിം തുര്യപദാഭിധാമ്
ബുദ്ധിമാനായവൻ ആത്മാവിൽ വിശ്രമം പ്രാപിക്കുന്നതുവരെ അന്വേഷിക്കണം. ഒരിക്കലും നശിക്കാത്ത ശാന്തിയും, നാലാമത്തെ അവസ്ഥ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ സമാധാനവും ലഭിക്കുന്നതുവരെ ഈ അന്വേഷനം തുടരണം.
തുര്യവിശ്രാന്തിയുക്തസ്യ പ്രതീര്ണസ്യ ഭവാര്ണവാത് । ജീവതോ ഽജീവതശ് ചൈവ ഗൃഹസ്ഥസ്യാഥ വാ യതേഃ
നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തി, ജന്മമരണത്തിന്റെ സമുദ്രം കടന്നവനായി, ജീവിച്ചിരിക്കുകയോ മരിച്ചിരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവനായി, ഗൃഹസ്ഥനോ സന്യാസിയോ ആകട്ടെ,
ന കൃതേനാകൃതേനാര്ഥോ ന ശ്രുതിസ്മൃതിവിഭ്രമൈഃ । നിര്മന്ദര ഇവാമ്ഭോധിസ് സ തിഷ്ഠതി യഥാസ്ഥിതമ്
അവനു ചെയ്തതിലോ ചെയ്യാത്തതിലോ, ശാസ്ത്രങ്ങളിലോ ചാരിത്രങ്ങളിലോ ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന ആശയക്കുഴപ്പത്തിലോ യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. മന്ദരപർവതം കടന്നുവന്നാലും അകലത്തായാലും സമുദ്രം എങ്ങനെയോ അതുപോലെ അവൻ സ്വഭാവത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏകാംശേനോപമാനാനാമ് ഉപമേയസധര്മതാ । ബോദ്ധവ്യാ ബോധ്യബോധായ ന സ്ഥേയം ചോദ്യചഞ്ചുനാ
ഏതൊരു ഉപമയിലും, മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി ഒരു ഭാഗം മാത്രം സാമ്യം ഗ്രഹിക്കണം. അതിന്റെ എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളിലും സംശയത്തോടെ ചിന്തിച്ച് കുടിയിരിക്കേണ്ടതില്ല.
യയാ കയാചിദ് യുക്ത്യാശു ബോദ്ധവ്യം ബോധ്യമ് ഏവ തേ । മുക്തയേ തന് ന പശ്യന്തി വ്യാകുലാശ് ചോദ്യചഞ്ചവഃ
എന്തെങ്കിലും യുക്തി ഉപയോഗിച്ച് നീ വേഗത്തിൽ അറിവ് നേടണം. എന്നാൽ നിരന്തരം സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവർ അതു കാണുന്നില്ല, അവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ തന്നെ അകപ്പെടുന്നു.
ഹൃദയേ സംവിദാകാശേ വിശ്രാന്തേ ഽനുഭവാത്മനി । വസ്തുന്യ് അനര്ഥം യഃ പ്രഷ്ടാ ചോദ്യചഞ്ചുസ് സ ഉച്യതേ
ഹൃദയത്തിലെ ബോധത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ വിശ്രമിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും യാഥാർത്ഥ്യവും മിഥ്യയും കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നവനെയാണ് സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ച് തലകറക്കുന്നത് എന്നു പറയുന്നത്.
അഭിമാനവികല്പാംശൈര് അജ്ഞോ ജ്ഞപ്തിം വികല്പയന് । ബോധം മലിനയത്യ് അന്തര് മുഖം സര്പ ഇവാമലമ്
അജ്ഞാനി അഹങ്കാരവും വ്യത്യാസങ്ങളും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച് ഉള്ളിലെ അറിവിനെ മലിനമാക്കുന്നു, അതുപോലെ ഒരു പാമ്പ് ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്തെ മലിനമാക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
സര്വപ്രമാണസത്താനാം പദമ് അബ്ധിര് അപാമ് ഇവ । പ്രമാണമ് ഏകമ് ഏവേഹ പ്രത്യക്ഷം രാമ തച് ഛൃണു
എല്ലാ ജലങ്ങൾക്കും സമുദ്രം ആധാരമായിരിക്കുന്നു പോലെ, രാമാ, ഇവിടെ സാക്ഷാത്കാരമാണ് ഒരേ ഒരു യഥാർത്ഥ അറിവിന്റെ മാർഗം. ഇതു നീ കേൾക്കണം.
സര്വാര്ഥസാരമ് അധ്യക്ഷം വേദനം വിദുര് ഉത്തമാഃ । നൂനം തത് പ്രതി യത് സിദ്ധം പ്രത്യക്ഷം തദ് ഉദാഹൃതമ്
സകല വസ്തുക്കളുടെയും സാരം എന്നതും, അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും അനുഭവം തന്നെയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു ഉറപ്പുള്ളതെന്തും സാക്ഷാൽ അനുഭവം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അനുഭൂതേര് വേദനസ്യ പ്രതിപത്തേര് യഥാസ്ഥിതമ് । പ്രത്യക്ഷമ് ഇതി നാമേഹ കൃതം ജീവസ് സ ഏവ ച
അനുഭവത്തിന്റെ അറിവ് അതുപോലെയുണ്ടാകുമ്പോൾ അതിനെയാണ് ഇവിടെ സാക്ഷാൽ അനുഭവം എന്നു പറയുന്നത്; അതു തന്നെയാണ് ജീവൻ.
സ ഏവ സംവിത് സ പുനര് അഹന്താപ്രത്യയാത്മകഃ । സ യയോദേതി സംവിത്ത്യാ സാ പദാര്ഥ ഇതി സ്മൃതാ
അതു തന്നെയാണ് ബോധം; അതു തന്നെയാണ് 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം. ബോധം കൊണ്ടു ഉദിക്കുന്നതെല്ലാം വസ്തുവായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.
സ സങ്കല്പവികല്പാദ്യൈഃ കൃതനാനാക്രമോ ഭ്രമൈഃ । ജഗത്തയാ സ്ഫുരത്യ് അമ്ബു തരങ്ഗാദിതയാ യഥാ
സങ്കൽപ്പം, സംശയം തുടങ്ങിയ പലവിധ ഭ്രമങ്ങൾ കൊണ്ടു ഈ ലോകം ഉദിക്കുന്നു; വെള്ളം തരംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രാഗ് അകാരണമ് ഏവാശു സര്ഗാദൌ സര്ഗലീലയാ । സ്ഫുരിത്വാ കാരണീഭൂതം പ്രത്യക്ഷം സ്വയമ് ആത്മനി
സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് അതിന് യാതൊരു കാരണവും ഇല്ലായിരുന്നു; പക്ഷേ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അതിന്റെ സ്വന്തം ലീലയിൽ അതു തിളങ്ങി, കാരണമായി മാറി, ആത്മാവിൽ നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
കാരണത്വം വിചാരോ ഽസ്യ ജീവസ്യാസദ് അപി സ്ഥിതമ് । സദ് ഇവാസ്യാം ജഗദ്രൂപസമ്പത്തൌ വ്യക്തിമ് ആഗതമ്
ഈ ജീവന്റെ കാരണത്വം അന്വേഷിച്ചാൽ മാത്രമേ സ്ഥാപിക്കപ്പെടൂ, അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും; എന്നിരുന്നാലും ലോകം പ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ അതു യഥാർത്ഥംപോലെ തോന്നുന്നു.
സ്വയമ് ഏവ വിചാരസ് തു സനഞര്ഥം സ്വകം വപുഃ । നാശയിത്വാ കരോത്യ് ആശു പ്രത്യക്ഷം പരമം പദമ്
അന്വേഷണം തന്നെ, അതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യവും രൂപവും അകറ്റി, അതിവേഗം പരമാവസ്ഥയായ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
വിചാരയന് വിചാരോ ഽപി നാത്മാനമ് അധിഗച്ഛതി । യദാ തദാ നിരുല്ലേഖം പരമ് ഏവാവശിഷ്യതേ
അന്വേഷണം അന്വേഷിച്ചാലും അതിന് തന്നെ എത്താൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ, യാതൊരു ഓർമ്മയുമില്ലാത്ത പരമാവസ്ഥ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
മനസ്യ് അനീഹിതേ ശാന്തേ തൈര് ബുദ്ധീന്ദ്രിയകര്മഭിഃ । നേഹ കൈശ്ചിത് കൃതൈര് അര്ഥോ നാകൃതൈര് അപ്യ് അഭാവനാത്
മനസ്സ് നിർജ്ജീവവും ശാന്തവുമാകുമ്പോൾ, ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശരീരവും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളാൽ ഇവിടെ യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഒന്നും ചെയ്യാതിരുന്നതുകൊണ്ടും ഫലം ഉണ്ടാകില്ല, കാരണം ചെയ്യുന്നതെന്ന ബോധം അവിടെ ഇല്ല.
മനസ്യ് അനീഹിതേ ശാന്തേ ന പ്രവര്തന്ത ഏവ തേ । കര്മേന്ദ്രിയാണി കര്മാദാവ് അസഞ്ചാരിതയന്ത്രവത്
മനസ്സ് നിർജ്ജീവവും ശാന്തവുമാകുമ്പോൾ, കർമേന്ദ്രിയങ്ങൾ യാതൊരു പ്രവർത്തനത്തിലും ഏർപ്പെടുന്നില്ല; അവ ചലിപ്പിക്കപ്പെടാത്ത യന്ത്രങ്ങൾ പോലെ അപ്രവർത്തികളായി ഇരിക്കുന്നു.
മനോയന്ത്രസ്യ ചലനേ കാരണം വേദനം വിദുഃ । പ്രാണാലീ ദാരുമേഷസ്യ രജ്ജുര് അന്തര്ഗതാ യഥാ
മനസ്സെന്ന യന്ത്രം ചലിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം അനുഭവം തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു; മരത്താൽ 만든 ഒരു ബൊമ്മയുടെ ചലനം അതിനുള്ളിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന കയറിനാൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
രൂപാലോകമനസ്കാരപദാര്ഥാദ്യാകുലം ജഗത് । വിദ്യതേ വേദനസ്യാന്തര് വാതേ ഽന്തസ് സ്പന്ദനം യഥാ
രൂപങ്ങൾ, പ്രകാശം, ചിന്തകൾ, വസ്തുക്കൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ലോകം അനുഭവത്തിനുള്ളിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; അതുപോലെ തന്നെ, ആന്തരിക സ്പന്ദനം കാറ്റിനുള്ളിലുണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
സര്വാത്മവേദനം ശുദ്ധം യഥോദേതി തദാത്മകമ് । ഭാതി പ്രസൃതദിക്കാലബാഹ്യാന്താരൂപദേഹകമ്
ശുദ്ധമായ, എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അനുഭവം സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു; അതു ശരീരത്തിന്റെ ഉള്ളിലും പുറത്തുമായി, ദിക്കുകളിലും കാലത്തിലും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചു, വിവിധ രൂപങ്ങളായി തെളിയുന്നു.
ദ്രഷ്ടൈവ ദൃശ്യതാഭാസം സ്വം രൂപം ധാരയന് സ്ഥിതഃ । സ്വം യഥാ തത്ര യദ് രൂപം പ്രവിഭാതി തഥൈവ തത്
കാണുന്നവൻ തന്നെയാണ് കാണുന്നതിന്റെ രൂപം നിലനിർത്തുന്നത്; അവിടെ അവന്റെ സ്വരൂപമായി എന്ത് തെളിയുന്നുവോ, അതാണ് അവിടെ സത്യമാകുന്നത്.
സര്വമ് ആത്മാ യഥാ തത്ര സങ്കല്പത്വമ് ഇവാഗതഃ । തിഷ്ഠത്യ് ആശു തഥാ തത്ര തദ്രൂപ ഇവ രാജതേ
അവിടെ എല്ലാം ആത്മാവാണ്, മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹംപോലെ അതു മാറിയതുപോലെയാണ്; അതു അതിവേഗത്തിൽ അവിടെയുണ്ട്, അതേ രൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സര്വാത്മകതയാ ദ്രഷ്ടുര് ദൃശ്യത്വമ് ഇവ യുജ്യതേ । ദ്രഷ്ടൃത്വം ദ്രഷ്ട്രസദ്ഭാവേ ദൃശ്യസ്യ ത്വ് അസ്തി നാസതഃ
എല്ലാം ആത്മാവായതിനാൽ, കാണുന്നവന് കാണുന്നതുണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു; കാണുന്നവൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രം കാണുന്നവൻ എന്ന നിലയുണ്ട്, കാണുന്നതു കാണുന്നവൻ ഇല്ലെങ്കിൽ ഇല്ലാതാണ്.
അകാരണകമ് ഏവാതോ ബ്രഹ്മകല്പമ് ഇദം സ്ഥിതമ് । പ്രത്യക്ഷമ് ഏവ നിര്മാതൃ തസ്യാംശാസ് ത്വ് അനുപാധയഃ
അതിനാൽ ഈ സൃഷ്ടി യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാവനപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. സൃഷ്ടാവിനെ നേരിട്ട് കാണാം, അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾക്കോ പ്രത്യേക ഗുണങ്ങളോ ഇല്ല.
സ്വയത്നമാത്രേതരരൂപകോ യസ് തദ്ദൈവശബ്ദാര്ഥമ് അപാസ്യ ദൂരേ । ശൂരേണ സാധോ പദമ് ഉത്തമം തത് സ്വപൌരുഷേണൈവ ഹി ലഭ്യതേ ഽന്തഃ
സ്വന്തം ശ്രമം മാത്രമാണ് ആരുടേയും യഥാർത്ഥ രൂപം. ഭാഗ്യത്തെ ദൂരെയാക്കി, ധൈര്യശാലിയായ സജ്ജനേ, പരമാവസ്ഥ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മാത്രം അകത്തുതന്നെ ലഭിക്കാവുന്നതാണ്.