ഹസ്തപാദാദിസംയുക്തഃ ക്രിയാഫലവിലാസവാന് । സദാനുഭൂയമാനോ ഽപി ദേഹോ നാസ്തി കഥം മുനേ
കൈയും കാലും മുതലായവയോടെ, പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ പ്രകടമാക്കുന്ന ശരീരം എല്ലായ്പ്പോഴും അനുഭവപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, അതില്ലെന്നു എങ്ങനെ പറയാം, മഹർഷേ?
കാരണം യസ്യ കാര്യസ്യ ഭൂമിപാല ന വിദ്യതേ । വിദ്യതേ നേഹ തത് കാര്യം തത്സംവിത്തിസ് തു വിഭ്രമഃ
ഭൂമിപാല, ഏതെങ്കിലും ഫലത്തിന് കാരണം ഇല്ലെങ്കിൽ, ആ ഫലം ഇവിടെ ഇല്ല. അതിന്റെ ബോധം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
കാരണേന വിനാ കാര്യം വിദ്യതേ ന കദാചന । വിദ്യതേ യസ്യ നോ ബീജം തദ് ദ്രവ്യം ക്വേവ ജായതേ
കാരണം ഇല്ലാതെ ഒരിക്കലും ഫലം ഉണ്ടാവില്ല. ഒരു വസ്തുവിന് വിത്ത് ഇല്ലെങ്കില് അതെവിടെ നിന്ന് ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയാം?
അകാരനം തു യത് കാര്യം സദ് ഇവാഗ്രേ ഽനുഭൂയതേ । തദ് ദ്രഷ്ടുര് വിഭ്രമം വിദ്ധി മൃഗതൃഷ്ണാജലോപമമ്
കാരണമില്ലാതെ ഫലമെന്നു ആദ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കില് അതു കാണുന്നവന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്; മൃഗതൃഷ്ണയില് വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
അവിദ്യമാനമ് ഏവ ത്വം വിദ്ധി മിഥ്യാഭ്രമോദിതമ് । നാതിയത്നവതാപ്യ് ഏതന് മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബു ലഭ്യതേ
ഭ്രമത്തില് നിന്ന് ഉദിക്കുന്നതെല്ലാം യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; എത്ര ശ്രമിച്ചാലും മൃഗതൃഷ്ണയില് നിന്ന് വെള്ളം കിട്ടാനാവില്ല.
അസതോ ദ്വീന്ദുബിമ്ബാദേര് ന യുക്തം കാരണേക്ഷണമ് । വന്ധ്യാതനയസര്വാങ്ഗമണ്ഡനം കസ്യ രാജതേ
അസ്തിത്വം ഇല്ലാത്ത വസ്തുക്കള്ക്ക്, ഉദാഹരണത്തിന് ചന്ദ്രനിന്റെ പ്രതിബിംബത്തിന്, കാരണം അന്വേഷിക്കുന്നത് യുക്തിയില്ലാത്തതാണ്. വന്ധ്യയുടെ മകന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് ആരെ അലങ്കരിക്കും?
കാരണേന വിനാ കാര്യം ശരീരാദ്യ് അസ്ഥിപഞ്ജരമ് । അവിദ്യമാനമ് ഏവേദം വിദ്ധ്യ് അസമ്ഭവതോ നൃപ
രാജാവേ, ശരീരവും അതിന്റെ അസ്ഥിപഞ്ചരവും കാരണം ഇല്ലാതെ ഉണ്ടായതാണെന്ന് കരുതരുത്. അതൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും, അസാധ്യവും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഹസ്തപാദാദിയുക്തസ്യ ശരീരസ്യ മുനീശ്വര । നിത്യമ് ആലക്ഷ്യമാണസ്യ പിതാ കസ്മാന് ന കാരണമ്
മഹാമുനിവരേ, കൈകളും കാലുകളും ഉള്ള ശരീരം എല്ലായ്പ്പോഴും കാണപ്പെടുന്നുവല്ലോ. അങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ അച്ഛൻ അതിന്റെ കാരണം ആണെന്ന് എന്തുകൊണ്ട് പറയുന്നില്ല?
കാരണാഭാവതോ രാജന് പിതാ നാമ ന വിദ്യതേ । അസതോ യത് തു സഞ്ജാതമ് അസദ് ഏവ തദ് ഉച്യതേ
രാജാവേ, കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അച്ഛൻ എന്നൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല. അസത്യം നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നതെന്തും അതു തന്നെയാണ് അസത്യം.
പദാര്ഥാനാം ച കാര്യാണാം കാരണം ബീജമ് ഉച്യതേ । സമ്ഭവത്യ് അങ്ഗ ജഗതി ന ബീജേന വിനാങ്കുരഃ
പദാർത്ഥങ്ങൾക്കും ഫലങ്ങൾക്കും കാരണം വിത്ത് തന്നെയാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് വിത്ത് ഇല്ലാതെ മുള വളരാറില്ല.
തസ്മാന് ന കാരണം യസ്യ കാര്യസ്യേഹോപപദ്യതേ । ബീജാഭാവേ ഹി തന് നാസ്തി തത്സംവിത്തിസ് തു വിഭ്രമഃ
അതിനാൽ കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല; വിത്ത് ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ആ വസ്തുവും ഉണ്ടാകില്ല, അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അവശ്യമ് ഏവ യന് നാസ്തി നിര്ബീജം തന് മതിഭ്രമഃ । ദ്വീന്ദുത്വമരുഭൂമ്യമ്ബുവന്ധ്യാപുത്രദൃശാ സമഃ
ഉണ്ടാകാനാകാത്തതും വിത്തില്ലാത്തതും മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അതു രണ്ടുചന്ദ്രൻമാർ കാണുന്നത് പോലെയും, മരുഭൂമിയിൽ വെള്ളം കാണുന്നത് പോലെയും, സന്താനമില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ മകനെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയുപോലെയും ആണ്.
പിതാമഹാനാം പുത്രാണാം പിതൄണാം ച ജഗത്ത്രയേ । ആദ്യഃ പിതാമഹഃ കസ്മാത് പൂര്വോത്പന്നോ ന കാരണമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ പിതാമഹന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരുടെയും പിതാക്കന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ആദ്യം ഉണ്ടായ പിതാമഹൻ എന്തുകൊണ്ട് കാരണം അല്ലെന്ന് ചോദിക്കുന്നു.
ആദ്യഃ പിതാമഹോ യസ് സ്യാത് സോ ഽപി നാസ്ത്യ് ഏവ ഭൂപതേ । കാരണാഭാവതോ നിത്യം യദാ കാര്യം ന കസ്യചിത്
രാജാവേ, ആദ്യം ഉണ്ടായ പിതാമഹൻ എന്ന പേരിൽ പറയുന്നവനും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല; കാരണം എപ്പോഴും ഇല്ലെങ്കിൽ ആര്ക്കും ഫലവും ഉണ്ടാവില്ല.
കാരണസ്യ സ്വബീജസ്യ നിത്യാഭാവാത് പിതാമഹഃ । ആദ്യസ് സന് ദൃശ്യമാനോ ഽപി ഭ്രമാദ് അന്യോ ന വിദ്യതേ
കാരണമായ അതിന്റെ തനത് വിത്ത് എന്നത് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു, ആദിപിതാവ് എന്നത് കാണുന്ന പോലെ തോന്നിയാലും, ഭ്രമം ഒഴികെ വേറൊന്നുമില്ല.
മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവദ് ഭ്രാന്തിരൂപ ഏവാവഭാസതേ । പിതാമഹോ ഽര്ഥകാരിത്വമ് അപി ത്വ് അസ്യ ഭ്രമാത്മകമ്
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളം പോലെയാണ് ഈ ഭ്രമത്തിന്റെ രൂപം; പിതാമഹന് സൃഷ്ടിയുടെ കര്ത്തൃത്വം നല്കുന്നതും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
പിതാമഹാദേര് ഏതസ്യ മിഥ്യാപ്രത്യയതസ് ത്വ് ഇതി । ഘനതാ തു നിവൃത്തൈവ മാര്ജയിഷ്യാമ്യ് അഥേതരത്
പിതാമഹനും മറ്റുള്ളവരും സംബന്ധിച്ചുള്ള ഈ തെറ്റായ ധാരണ കാരണം അവര്ക്ക് യാഥാര്ത്ഥ്യമില്ല; ഇനി ശേഷിക്കുന്ന സംശയങ്ങളും ഞാന് നീക്കാം.
തസ്മാച് ചിദാത്മകതയാത്മനി ചിന്നഭോ യന് നിത്യം സ്വയം കചതി ചാരു തദ് ഏഷ ദേവഃ । തേനൈവ പദ്മജ ഇതി സ്വയമ് ആത്മനാത്മാ പ്രോക്തഃ ഖരൂപ ഇതി ശാന്തമ് ഇദം സമസ്തമ്
അതുകൊണ്ട്, ആത്മാവായ ചൈതന്യാകാശത്തില് സദാ പ്രകാശിക്കുന്നതും മനോഹരമായതുമായത് ഈ ദൈവസ്വരൂപമാണ്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ, പദ്മജനാണ് ആത്മാവെന്ന് പറയുന്നു, എല്ലാം ശാന്തവും ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം യദ്യ് അയം ഭാസതേ ഭ്രമഃ । അര്ഥക്രിയാസമര്ഥശ് ച തത് സ്ഥിതം ദുഃഖകാരണമ്
ബ്രഹ്മാവിന് നിന്നും ഒരു പുല്ല് വരെ ഈ ഭ്രമം പ്രകടമാകുമ്പോഴും, അതിന് ഫലങ്ങള് ഉണ്ടാക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടെങ്കില്, അതാണ് ദുഃഖത്തിന് കാരണമെന്നു പറയാം.
ഏവം ജഗദ്ഭ്രമസ്യാസ്യ താനവം താവദ് ആഗതമ് । ശിലീഭൂതസ്യ ശീതേന സലിലസ്യേവ സൂഷ്മണാ
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകഭ്രമത്തിന്റെ ശക്തി കുറയുന്നു; തണുപ്പില് കട്ടിയാകുന്ന വെള്ളം ചൂടോടെ ഉരുകുന്നതുപോലെ.
അജ്ഞാനം ശിഥിലീഭൂതമ് ഏവ നഷ്ടം വിദുര് ബുധാഃ । ന നാശേന വിനോദേതി പൂര്വസംസ്ഥാനവിച്യുതിഃ
അജ്ഞാനം ദുർബലമായാൽ അതു നശിച്ചതുപോലെയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു; കാരണം, അതിന്റെ അപ്രത്യക്ഷത കൊണ്ട് പഴയ അവസ്ഥ വീണ്ടും വരികയില്ല.
തനുത്വം സര്ഗബോധസ്യ യത് തദ് ഏവ ഹി കാരണമ് । സര്ഗോപശമസമ്പത്തേഃ പ്രതിപത്തേഃ പരേ പദേ
സൃഷ്ടിയുടെ ബോധം ക്ഷയിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് സൃഷ്ടി ശമിക്കുകയും പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള കാരണം.
താനവം ദൃശ്യതേ യസ്യ തസ്യാനുക്രമതസ് സ്വയമ് । പൂര്വസംസ്ഥാനവിഗമാത് പ്രശമോ ഽപ്യ് ഉപപദ്യതേ
ആ വ്യക്തിയില് ഈ ക്ഷയമുണ്ടാകുന്നത് കാണുമ്പോള്, പഴയ അവസ്ഥ ക്രമേണ മാറുമ്പോള് സ്വാഭാവികമായി മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കുന്നു.
അനേനൈവ ക്രമേണൈനം ത്വമ് ആദിപുരുഷം നൃപ । ഭ്രമാകാരോദയം വിദ്ധി മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബ്വ് ഇവോദിതമ്
രാജാവേ, ഈ വഴിയിലൂടെയാണ് ആദിപുരുഷന് എന്നത് മനസ്സിലെ ഭ്രമംപോലെയും മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് എന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ഏഷാ പിതാമഹാഭാവേ ഽപ്യ് അസതീ ഭൂതസന്തതിഃ । ന കദാചന തത് സിദ്ധം യദ് അസിദ്ധേന സാധ്യതേ
പിതാമഹന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കും ഈ ജീവികളുടെ പരമ്പര യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല; യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തതുകൊണ്ട് നേടുന്നതൊന്നും ഒരിക്കലും സത്യമായിരിക്കില്ല.
അയം ഭൂതോപലമ്ഭോ ഹി മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബ്വ് ഇവോദിതഃ । വിചാരാദ് വിലയം യാതി ശുക്തൌ രജതധീര് ഇവ
ഈ ജീവികളുടെ അനുഭവം മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയാണ്; ആലോചനയിലൂടെ അത് അകറ്റപ്പെടുന്നു, ശുക്തിയില് വെള്ളി കാണുന്നതുപോലെ.
കാരണാഭാവതഃ കാര്യമ് അഭൂത്വാ ഭവതീതി യത് । മിഥ്യാജ്ഞാനാദ് ഋതേ തസ്യ ന രൂപമ് ഉപപദ്യതേ
കാരണം ഇല്ലാതെ ഒരു ഫലം ഉണ്ടാകുന്നതു സത്യത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നില്ല; തെറ്റായ അറിവ് ഒഴികെ അതിന് യഥാർത്ഥ സ്വഭാവമൊന്നുമില്ല.
മിഥ്യാദൃഷ്ടിഃ പ്രേക്ഷിതാ ച ന കദാചന വിദ്യതേ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ഭസാ കേന ഘടകാഃ പരിപൂരിതാഃ
തെറ്റായ ദൃഷ്ടി കാണുന്നുവെന്നു തോന്നിയാലും അതു യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല; മൃഗതൃഷ്ണയിൽ കാണുന്ന വെള്ളം കൊണ്ട് പാത്രങ്ങൾ ഒരിക്കലും നിറയുമോ?
സ്രഷ്ടുര് ആദ്യസ്യ പരമം ബ്രഹ്മ കസ്മാന് ന കാരണമ് । അനന്തമ് അജമ് അവ്യക്തമ് ഈശ്വരം ശാന്തമ് അച്യുതമ്
അവസാനമില്ലാത്തതും ജനനമില്ലാത്തതും പ്രകടമല്ലാത്തതും ശാന്തവും അച്യുതനും ആയ പരമ ബ്രഹ്മം, ആദി സ്രഷ്ടാവ് എന്ന നിലയിൽ, എന്തുകൊണ്ട് കാരണം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നില്ല?
ഹേതുത്വാഭാവതോ ബ്രഹ്മ കാര്യത്വാഭാവതസ് തതഃ । അദ്വൈതൈക്യാവികാരാത്മ ന കാര്യം ന ച കാരണമ്
കാരണമെന്ന സ്വഭാവം ബ്രഹ്മത്തിന് ഇല്ല; അതുപോലെ ഫലമെന്ന നിലയും ഇല്ല. അതിന്റെ അദ്വൈതവും മാറ്റമില്ലായ്മയും കാരണം, അതു ഫലവും കാരണവും ഒന്നുമല്ല.