കാരണാജ് ജായതേ കാര്യമ് അഹമ്ഭാവാത്മകം തതഃ । ഇതികാരണമ് അന്വിഷ്യ കഥയാശു മമാത്മനാ
ഏതെങ്കിലും കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിൽ നിന്നാണ് 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ആ കാരണമെന്താണെന്ന് അന്വേഷിച്ച് എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറയൂ, മഹർഷേ.
മുനേ ഽഹമ് ഇതി ദോഷസ്യ വേദനം വേദ്മി കാരണമ് । തദ് യഥോപശമം യാതി തന് മേ വദ മുനീശ്വര
മഹർഷേ, 'ഞാൻ' എന്ന ദോഷത്തിന്റെ കാരണം എനിക്ക് അറിയാം. അതു എങ്ങനെ ശാന്തമാകുന്നു എന്ന് ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ചിതശ് ചേത്യോന്മുഖത്വേന ദുഃഖായാഹമ് ഇതി സ്ഥിതഃ । ചേത്യോപശമനം ബ്രൂഹി മുനേ തദുപശാന്തയേ
ചൈതന്യം അതിന്റെ വിഷയങ്ങളിലേക്കാണ് തിരിയുന്നത്, അതിനാൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു. വിഷയം എങ്ങനെ ശമിപ്പിക്കാം എന്ന് എനിക്ക് പറയൂ, മഹർഷേ, അതിനാൽ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിക്കുമല്ലോ.
കാരണം കാരണജ്ഞോ ഽസി വേദനസ്യ വദാശു മേ । തതസ് ത്വാം ബോധയിഷ്യാമി കാരണാകാരണക്രമമ്
നിനക്ക് കാരണമെന്തെന്നു അറിയാം, അതിനാൽ ഈ ബോധത്തിന്റെ കാരണം എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പറയൂ. പിന്നെ ഞാൻ നിനക്കു കാരണവും കാരണമല്ലാത്തതും എങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ വരുന്നു എന്ന് പഠിപ്പിക്കാം.
വേദ്യവേദനരൂപസ്യ ചേത്യസഞ്ചേതനസ്യ ച । അകാരണം കാരണതാം യദ് ഗതം തവ തദ് വദ
നിനക്ക് അറിയാവുന്നതും അറിയുന്നതുമായതും, ചൈതന്യവും ജഡത്വവും ഉള്ളതുമായതും, സ്വയം കാരണമില്ലാതെ എങ്ങനെ കാരണമാകുന്നു എന്ന് പറയൂ.
ചേത്യചേതനരൂപസ്യ വേദ്യസംവേദനാകൃതേഃ । ഇയം പദാര്ഥസത്തേഹ ദേഹാദ്യാ കാരണം മുനേ
മഹർഷേ, ശരീരം മുതലായ വസ്തുക്കളുടെ സത്തയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ അന്വേഷണത്തിൽ, അറിയുന്നതിന്റെയും അറിയപ്പെടുന്നതിന്റെയും, ചൈതന്യത്തിന്റെയും ജഡത്വത്തിന്റെയും രൂപമാണ് കാരണമെന്നു പറയുന്നു.
ശരീരാദിതയോദേതി വേദനം വസ്തുസത്തയാ । അസത്യാഭാസയാ സ്പന്ദോ യഥാ പവനലേഖയാ
വസ്തുവിന്റെ സത്തയാൽ, ശരീരം മുതലായവയായി അനുഭവം ഉദിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ചലനം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത ഒരു പ്രത്യക്ഷമാണ്, കാറ്റ് വരച്ച ഒരു രേഖപോലെ.
അസത്താം വസ്തുസത്തായാ നാവഗച്ഛാമ്യ് അഹം യയാ । അഹന്ത്വവേദനം ചിത്തബീജം സമുപശാമ്യതി
വസ്തുവിന്റെ സത്ത എങ്ങനെയാണ് അസത്യത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല; മനസ്സിന്റെ വിത്ത് ശാന്തമായാൽ, 'ഞാൻ' എന്ന ബോധവും അനുഭവവും അങ്ങേയറ്റം ശമിക്കുന്നു.
വിദ്യതേ യദി ദേഹാദിവസ്തുസത്താ തദ് അസ്തി തേ । അഭാവാദ് ദേഹസത്താദേഃ കിംനിഷ്ഠം തവ വേദനമ്
ശരീരവും മറ്റും യാഥാർത്ഥ്യമായി ഉണ്ടെങ്കിൽ, അത് നിനക്കുണ്ട്. എന്നാൽ ശരീരത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം ഇല്ലെങ്കിൽ, നിന്റെ അനുഭവം എവിടെയാണ് അധിഷ്ഠിതമാവുന്നത്?
യസ്യോപലഭ്യതേ കിഞ്ചിത് സ്വരൂപം കലനാത്മകമ് । അസദ്രൂപം കഥം തത് സ്യാത് പ്രകാശസ് സ്യാത് കഥം തമഃ
ഏതെങ്കിലും വസ്തുവിന്റെ സ്വരൂപം ചിന്തയുടെ ഫലമായി അറിയപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അതെങ്ങനെ അസത്യം ആകും? പ്രകാശമുള്ളിടത്ത് ഇരുണ്ടിരിക്കാൻ കഴിയുമോ?
ഹസ്തപാദാദിസംയുക്തഃ ക്രിയാഫലവിലാസവാന് । സദാനുഭൂയമാനോ ഽപി ദേഹോ നാസ്തി കഥം മുനേ
കൈയും കാലും മുതലായവയോടെ, പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ പ്രകടമാക്കുന്ന ശരീരം എല്ലായ്പ്പോഴും അനുഭവപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, അതില്ലെന്നു എങ്ങനെ പറയാം, മഹർഷേ?
കാരണം യസ്യ കാര്യസ്യ ഭൂമിപാല ന വിദ്യതേ । വിദ്യതേ നേഹ തത് കാര്യം തത്സംവിത്തിസ് തു വിഭ്രമഃ
ഭൂമിപാല, ഏതെങ്കിലും ഫലത്തിന് കാരണം ഇല്ലെങ്കിൽ, ആ ഫലം ഇവിടെ ഇല്ല. അതിന്റെ ബോധം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
കാരണേന വിനാ കാര്യം വിദ്യതേ ന കദാചന । വിദ്യതേ യസ്യ നോ ബീജം തദ് ദ്രവ്യം ക്വേവ ജായതേ
കാരണം ഇല്ലാതെ ഒരിക്കലും ഫലം ഉണ്ടാവില്ല. ഒരു വസ്തുവിന് വിത്ത് ഇല്ലെങ്കില് അതെവിടെ നിന്ന് ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയാം?
അകാരനം തു യത് കാര്യം സദ് ഇവാഗ്രേ ഽനുഭൂയതേ । തദ് ദ്രഷ്ടുര് വിഭ്രമം വിദ്ധി മൃഗതൃഷ്ണാജലോപമമ്
കാരണമില്ലാതെ ഫലമെന്നു ആദ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കില് അതു കാണുന്നവന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്; മൃഗതൃഷ്ണയില് വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
അവിദ്യമാനമ് ഏവ ത്വം വിദ്ധി മിഥ്യാഭ്രമോദിതമ് । നാതിയത്നവതാപ്യ് ഏതന് മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബു ലഭ്യതേ
ഭ്രമത്തില് നിന്ന് ഉദിക്കുന്നതെല്ലാം യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; എത്ര ശ്രമിച്ചാലും മൃഗതൃഷ്ണയില് നിന്ന് വെള്ളം കിട്ടാനാവില്ല.
അസതോ ദ്വീന്ദുബിമ്ബാദേര് ന യുക്തം കാരണേക്ഷണമ് । വന്ധ്യാതനയസര്വാങ്ഗമണ്ഡനം കസ്യ രാജതേ
അസ്തിത്വം ഇല്ലാത്ത വസ്തുക്കള്ക്ക്, ഉദാഹരണത്തിന് ചന്ദ്രനിന്റെ പ്രതിബിംബത്തിന്, കാരണം അന്വേഷിക്കുന്നത് യുക്തിയില്ലാത്തതാണ്. വന്ധ്യയുടെ മകന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് ആരെ അലങ്കരിക്കും?
കാരണേന വിനാ കാര്യം ശരീരാദ്യ് അസ്ഥിപഞ്ജരമ് । അവിദ്യമാനമ് ഏവേദം വിദ്ധ്യ് അസമ്ഭവതോ നൃപ
രാജാവേ, ശരീരവും അതിന്റെ അസ്ഥിപഞ്ചരവും കാരണം ഇല്ലാതെ ഉണ്ടായതാണെന്ന് കരുതരുത്. അതൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും, അസാധ്യവും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഹസ്തപാദാദിയുക്തസ്യ ശരീരസ്യ മുനീശ്വര । നിത്യമ് ആലക്ഷ്യമാണസ്യ പിതാ കസ്മാന് ന കാരണമ്
മഹാമുനിവരേ, കൈകളും കാലുകളും ഉള്ള ശരീരം എല്ലായ്പ്പോഴും കാണപ്പെടുന്നുവല്ലോ. അങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ അച്ഛൻ അതിന്റെ കാരണം ആണെന്ന് എന്തുകൊണ്ട് പറയുന്നില്ല?
കാരണാഭാവതോ രാജന് പിതാ നാമ ന വിദ്യതേ । അസതോ യത് തു സഞ്ജാതമ് അസദ് ഏവ തദ് ഉച്യതേ
രാജാവേ, കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അച്ഛൻ എന്നൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല. അസത്യം നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നതെന്തും അതു തന്നെയാണ് അസത്യം.
പദാര്ഥാനാം ച കാര്യാണാം കാരണം ബീജമ് ഉച്യതേ । സമ്ഭവത്യ് അങ്ഗ ജഗതി ന ബീജേന വിനാങ്കുരഃ
പദാർത്ഥങ്ങൾക്കും ഫലങ്ങൾക്കും കാരണം വിത്ത് തന്നെയാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് വിത്ത് ഇല്ലാതെ മുള വളരാറില്ല.
തസ്മാന് ന കാരണം യസ്യ കാര്യസ്യേഹോപപദ്യതേ । ബീജാഭാവേ ഹി തന് നാസ്തി തത്സംവിത്തിസ് തു വിഭ്രമഃ
അതിനാൽ കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല; വിത്ത് ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ആ വസ്തുവും ഉണ്ടാകില്ല, അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അവശ്യമ് ഏവ യന് നാസ്തി നിര്ബീജം തന് മതിഭ്രമഃ । ദ്വീന്ദുത്വമരുഭൂമ്യമ്ബുവന്ധ്യാപുത്രദൃശാ സമഃ
ഉണ്ടാകാനാകാത്തതും വിത്തില്ലാത്തതും മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അതു രണ്ടുചന്ദ്രൻമാർ കാണുന്നത് പോലെയും, മരുഭൂമിയിൽ വെള്ളം കാണുന്നത് പോലെയും, സന്താനമില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ മകനെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയുപോലെയും ആണ്.
പിതാമഹാനാം പുത്രാണാം പിതൄണാം ച ജഗത്ത്രയേ । ആദ്യഃ പിതാമഹഃ കസ്മാത് പൂര്വോത്പന്നോ ന കാരണമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ പിതാമഹന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരുടെയും പിതാക്കന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ആദ്യം ഉണ്ടായ പിതാമഹൻ എന്തുകൊണ്ട് കാരണം അല്ലെന്ന് ചോദിക്കുന്നു.
ആദ്യഃ പിതാമഹോ യസ് സ്യാത് സോ ഽപി നാസ്ത്യ് ഏവ ഭൂപതേ । കാരണാഭാവതോ നിത്യം യദാ കാര്യം ന കസ്യചിത്
രാജാവേ, ആദ്യം ഉണ്ടായ പിതാമഹൻ എന്ന പേരിൽ പറയുന്നവനും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല; കാരണം എപ്പോഴും ഇല്ലെങ്കിൽ ആര്ക്കും ഫലവും ഉണ്ടാവില്ല.
കാരണസ്യ സ്വബീജസ്യ നിത്യാഭാവാത് പിതാമഹഃ । ആദ്യസ് സന് ദൃശ്യമാനോ ഽപി ഭ്രമാദ് അന്യോ ന വിദ്യതേ
കാരണമായ അതിന്റെ തനത് വിത്ത് എന്നത് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു, ആദിപിതാവ് എന്നത് കാണുന്ന പോലെ തോന്നിയാലും, ഭ്രമം ഒഴികെ വേറൊന്നുമില്ല.
മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവദ് ഭ്രാന്തിരൂപ ഏവാവഭാസതേ । പിതാമഹോ ഽര്ഥകാരിത്വമ് അപി ത്വ് അസ്യ ഭ്രമാത്മകമ്
മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളം പോലെയാണ് ഈ ഭ്രമത്തിന്റെ രൂപം; പിതാമഹന് സൃഷ്ടിയുടെ കര്ത്തൃത്വം നല്കുന്നതും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
പിതാമഹാദേര് ഏതസ്യ മിഥ്യാപ്രത്യയതസ് ത്വ് ഇതി । ഘനതാ തു നിവൃത്തൈവ മാര്ജയിഷ്യാമ്യ് അഥേതരത്
പിതാമഹനും മറ്റുള്ളവരും സംബന്ധിച്ചുള്ള ഈ തെറ്റായ ധാരണ കാരണം അവര്ക്ക് യാഥാര്ത്ഥ്യമില്ല; ഇനി ശേഷിക്കുന്ന സംശയങ്ങളും ഞാന് നീക്കാം.
തസ്മാച് ചിദാത്മകതയാത്മനി ചിന്നഭോ യന് നിത്യം സ്വയം കചതി ചാരു തദ് ഏഷ ദേവഃ । തേനൈവ പദ്മജ ഇതി സ്വയമ് ആത്മനാത്മാ പ്രോക്തഃ ഖരൂപ ഇതി ശാന്തമ് ഇദം സമസ്തമ്
അതുകൊണ്ട്, ആത്മാവായ ചൈതന്യാകാശത്തില് സദാ പ്രകാശിക്കുന്നതും മനോഹരമായതുമായത് ഈ ദൈവസ്വരൂപമാണ്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ, പദ്മജനാണ് ആത്മാവെന്ന് പറയുന്നു, എല്ലാം ശാന്തവും ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം യദ്യ് അയം ഭാസതേ ഭ്രമഃ । അര്ഥക്രിയാസമര്ഥശ് ച തത് സ്ഥിതം ദുഃഖകാരണമ്
ബ്രഹ്മാവിന് നിന്നും ഒരു പുല്ല് വരെ ഈ ഭ്രമം പ്രകടമാകുമ്പോഴും, അതിന് ഫലങ്ങള് ഉണ്ടാക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടെങ്കില്, അതാണ് ദുഃഖത്തിന് കാരണമെന്നു പറയാം.
ഏവം ജഗദ്ഭ്രമസ്യാസ്യ താനവം താവദ് ആഗതമ് । ശിലീഭൂതസ്യ ശീതേന സലിലസ്യേവ സൂഷ്മണാ
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകഭ്രമത്തിന്റെ ശക്തി കുറയുന്നു; തണുപ്പില് കട്ടിയാകുന്ന വെള്ളം ചൂടോടെ ഉരുകുന്നതുപോലെ.