ചേതസഃ കിം മുനേ മൂലം കോ ഽങ്കുരഃ കശ് ച സമ്ഭവഃ । കാശ് ശാഖാഃ കേ ച വാ സ്കന്ധാഃ കഥമ് ഉന്മൂല്യതേ ച തത്
മഹർഷേ, മനസ്സിന്റെ വേരെന്താണ്? അതിന്റെ മുള എന്താണ്? അതിന്റെ ഉത്ഭവം എവിടെയാണ്? അതിന്റെ ശാഖകളും തണ്ടുകളും എന്തൊക്കെയാണ്? അതിനെ എങ്ങനെ വേരോടെ നീക്കംചെയ്യാം?
അഹമര്ഥോദയോ യോ ഽയം ചിദാത്മാ വേദനാത്മകഃ । ഏതച് ചിത്തദ്രുമസ്യാസ്യ വിദ്ധി ബീജം ജഗദ്ഗതമ്
ചൈതന്യവും അനുഭവസ്വഭാവവും ഉള്ള 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം ഉദയിക്കുന്നത് ഈ ലോകമാകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ബീജമാണെന്ന് നീ അറിയണം.
അഹമ്ഭാവാത്മകം വിത്ത്വം ചിത്തബീജമ് ഉദാഹൃതമ് । പരമാത്മപദക്ഷേത്രം നേത്രം മായാമയസ്യ തത്
സ്വയം എന്ന ബോധം തന്നെയാണ് മനസ്സിന്റെ വിത്ത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. അതാണ് പരമാത്മാവിന്റെ നിലം, മായയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന അതിന്റെ കണ്ണ്.
ഏതസ്മാത് പ്രഥമോദ്ഭിന്നാദ് യോ ഽങ്കുരോ ഽനുഭവാകൃതിഃ । നിശ്ചയാത്മാ നിരാകാരോ ബുദ്ധിര് ഇത്യ് ഏവ സോച്യതേ
ഇതിൽ നിന്നു ആദ്യം മുളപ്പുള്ളത്, അനുഭവത്തിന്റെ രൂപം dharikkunna, ഉറപ്പിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള, ആകൃതിയില്ലാത്തത്, ബുദ്ധി എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അസ്യ ബുദ്ധ്യഭിധാനസ്യ യാങ്കുരസ്യ പ്രപീനതാ । സങ്കല്പരൂപിണീ തസ്യാശ് ചിത്തം നാമ മനോ ഽഭിധാ
ഈ ബുദ്ധി എന്ന മുളയുടെ പുഷ്ടി ആലോചനയുടെ രൂപമാണ്. അതിന് ചിത്തം എന്ന പേരും മനസ്സും എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
ജീവോ മിഥ്യോപലമ്ഭാത്മാ ശൂന്യാത്മാപ്യ് ഉപലോപമഃ । സ്തമ്ഭഃ കായോ ഽയമ് ഏതസ്യ സ്നായ്വസ്ഥിരസരഞ്ജിതഃ
ജീവൻ എന്നത് തെറ്റായ ബോധവും ശൂന്യമായ സ്വഭാവവുമുള്ള ഒരു നിഴലുപോലെയാണ്. ഈ ശരീരം അതിന്റെ തൂണാണ്, സ്നായു, അസ്ഥി, രക്തം എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരേ ദൂരേ ദേശകാലവിദോ ഽസ്യ യാഃ । ശാഖാസ് താശ് ചിത്തവൃക്ഷസ്യ ദീര്ഘാ ദൂരതരാസ് തതാഃ
ഈ മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകള് ദേശം വിട്ട് ദേശങ്ങളിലേക്കും ദൂരത്തേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ഇവയാണ് സ്ഥലവും സമയവും അറിയാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവ്, അവ ഇനിയും ദൂരത്തേക്കും നീണ്ടുപോകുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണ്യ് അഥ ഭോഗാശ് ച ഭാവാഭാവമയോര്മയഃ । വിടപൌഘാ മഹാന്തോ ഽസ്യ ശുഭാശുഭഫലാകുലാഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, അനുഭവങ്ങള്, ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതുമായ ഭാവങ്ങള് — ഇവയാണ് ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ വലിയ ഇലക്കൂട്ടങ്ങള്. ഇവയില് നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള ഫലങ്ങള് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഈദൃശസ്യാസ്യ ചിത്തസ്യ ദുര്വൃക്ഷസ്യ പ്രതിക്ഷണമ് । ശാഖാവിലവനം കുര്വന് മൂലകാഷേ ഭരം കുരു
ഇങ്ങനെ ദോഷകരമായ ഈ മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകള് ഓരോ നിമിഷവും വെട്ടിക്കളയണം; അതിന്റെ വേരില് തന്നെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് അതിനെ മുറിച്ചുനശിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
ചിത്തദ്രുമസ്യ ശാഖാദേഃ കുര്വാണോ ഽഹം വികര്തനമ് । കഥം കരോമി മൂലസ്യ നിശ്ശേഷം കഷണം മുനേ
മഹർഷേ, ഈ മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകള് ഞാന് വെട്ടിക്കളയുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതിന്റെ വേരെ പൂര്ണമായി മുറിച്ചുനശിപ്പിക്കാന് എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നു ഞാന് അറിയുന്നില്ല.
വാസനാ വിവിധാശ് ശാഖാഃ ഫലസ്കന്ധാദിനാന്വിതാഃ । അഭാവിതാ ഭവന്ത്യ് അന്തര് ലൂനാസ് സംവിദ്ബലേന തേ
വാസനകൾ പലതരത്തിലുള്ള ശാഖകളെപ്പോലെയാണ്, പലവിധ ഫലങ്ങളും മറ്റും അവയിൽ ഉണ്ടാകും. അവയെ വളർത്താതെ, അകത്തുള്ള ബോധത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവ മുറിച്ചുകളയപ്പെടും.
അസംസക്തമനാ മൌനീ ശാന്തവാദവിചാരണഃ । സമ്പ്രാപ്തകാരീ യസ് സോ ഽന്തര് ലൂനചിത്തലതോ ഭവേത്
മനസ്സ് ആകർഷണമില്ലാതെ, മിണ്ടാതെയും വാദങ്ങൾ അവസാനിപ്പിച്ചവനും, ആവശ്യമായതെല്ലാം ചെയ്യുന്നതും ആയാൽ, അങ്ങനെയുള്ളവൻ അകത്തുനിന്ന് മനസ്സിന്റെ കലഹത്തിന്റെ വേരുകൾ മുറിച്ചവനാകുന്നു.
ചിത്തദ്രുമലതാജാലം പൌരുഷേണ വികര്തയന് । യസ് തിഷ്ഠതി സ മൂലസ്യ യോഗ്യോ നികഷണേ ഭവേത്
മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിൽ വളരുന്ന വള്ളികൾ പരിശ്രമത്തോടെ മുറിച്ചുകളയുന്നവൻ, അതിന്റെ വേരുകൾ തന്നെ പൂർണ്ണമായി നീക്കം ചെയ്യാൻ യോഗ്യനാണ്.
ഗൌണം ശാഖാവിലവനം മുഖ്യം മൂലവികര്തനമ് । ചിത്തവൃക്ഷസ്യ തേന ത്വം മൂലകാഷപരോ ഭവ
ശാഖകൾ മുറിക്കുന്നത് രണ്ടാമതാണ്; പ്രധാനമായത് വേരുകൾ മുറിക്കുകയാണ്. അതിനാൽ, മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരുകൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിൽ നീ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കണം.
മുഖ്യത്വേന മഹാബുദ്ധേ മൂലദാഹമ് അലം കുരു । ചിത്തകണ്ടകഷണ്ഡസ്യ ഭവത്യ് ഏവമ് അചിത്തതാ
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, പ്രധാനമായും മനസ്സിന്റെ വേരുകൾ പൂർണ്ണമായി കത്തിച്ചേരണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, മനസ്സിന്റെ കട്ടക്കാടായ കുരുക്കുകൾ ഇല്ലാതായി മനസ്സില്ലാത്ത അവസ്ഥയാകും.
അഹമ്ഭാവാത്മനശ് ചിത്തദ്രുമബീജസ്യ ഹേ മുനേ । കോ ഽനലോ ദാഹ്യദഹനസമര്ഥോ ഽര്ഥകരോ ഭവേത്
മഹർഷേ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉള്ള മനസ്സിന്റെ വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്ത് കത്തിക്കാൻ യോജിച്ചും ഫലപ്രദവുമായ തീയെന്നാൽ ഏതാണ്?
രാജന് സ്വാത്മവിചാരോ ഽയം കോ ഽഹം സ്യാമ് ഇതി രൂപധൃത് । ചിത്തദുര്ദ്രുമബീജസ്യ ദഹനേ ദഹനസ് സ്മൃതഃ
രാജാവേ, 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന സ്വാത്മവിചാരം തന്നെയാണ് മനസ്സെന്ന കഠിനമായ വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്ത് കത്തിക്കുന്ന തീയെന്ന് പറയുന്നു.
മുനേ മയാ മഹാബുദ്ധ്യാ ബഹുശഃ പ്രവിചാരിതമ് । യാവന് നാഹം ജഗന് നോര്വീ ന ച മണ്ഡലമണ്ഡലമ്
മഹർഷേ, ഞാൻ വലിയ ബുദ്ധിയോടെ പലതവണ ആലോചിച്ചു: ഞാൻ ലോകവും അല്ല, ഭൂമിയും അല്ല, അനേകം ലോകങ്ങളിലൊന്നും അല്ല.
നാദ്രേസ് തടം ന വിപിനം ന പര്ണസദനാദി വാ । ജഡത്വാന് ന ച ദേഹാദി ന മാംസാസ്ഥ്യസൃഗാദി ച
അവിടെ ഒരു നദീതടമില്ല, കാടുമില്ല, ഇലകൊട്ടാരമോ മറ്റേതെങ്കിലും ഇല്ല; ജഡത്വം കൊണ്ടു ശരീരമോ, മാംസം, അസ്ഥി, രക്തം എന്നിവയോ ഒന്നും ഇല്ല.
കര്മേന്ദ്രിയാണ്യ് അപി ന ച ന ച ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച । ന മനോ നാപി ച മതിര് നാഹമ്ഭാവശ് ച ജാഡ്യതഃ
അവിടെ കര്മ്മേന്ദ്രിയങ്ങളോ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളോ ഇല്ല; മനസ്സോ ബുദ്ധിയോ 'ഞാന്' എന്ന ഭാവമോ ഒന്നും ജഡത്വം കൊണ്ടു ഇല്ല.
കടകത്വം യഥാ ഹേമ്നി തഥാഹന്ത്വം ചിദാത്മനി । ജഡം ത്വ് അസദ്രൂപതയാ തേന തന് നാസ്മി ഹേ മുനേ
പൊന്നിന് കഠിനത എന്ന ഗുണം ഉള്ളതുപോലെ, ചൈതന്യത്തില് 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഉണ്ട്; പക്ഷേ ജഡത്വം അസത്തായതിനാല്, അതല്ല ഞാന്, മഹാമുനിയേ.
സന്നിവേശവിശേഷാത്മശബ്ദാര്ഥാദി പരേ പദേ । വിദ്യതേ നാത്യനന്തത്വാന് നഭസീവ മഹാദ്രുമഃ
പരമാവസ്ഥയില് പ്രത്യേകമായ ക്രമമില്ലാത്തതിനാല് 'ആത്മാവ്' എന്ന വാക്കോ അതിന്റെ അര്ത്ഥമോ ഇല്ല; അതു അനന്തമായതിനാല് ആകാശത്ത് വലിയ വൃക്ഷം ഇല്ലാത്തതുപോലെ അവിടെ അതൊന്നും ഇല്ല.
ജാനന്ന് അപീതി ഭഗവന്ന് അഹന്ത്വമലമാര്ജനമ് । അന്തര് യദാ ന ജാനാമി തേന തപ്യേ മഹാമുനേ
ഭഗവന്, ഈ 'ഞാന്' എന്ന അഹംഭാവത്തിന്റെ മലിനത്വം നീക്കേണ്ടതാണെന്ന് അറിയുമ്പോഴും, അതിനെ ഉള്ളിൽ തിരിച്ചറിയാതെ പോകുമ്പോള് അതുകൊണ്ട് ഞാന് വേദനിക്കുന്നു, മഹാമുനീ.
ഏതാവന്മാത്രകം വൃന്ദം യദി ന ത്വം മഹീപതേ । ജഡത്വാത് തന് മഹാബുദ്ധേ യോ ഽസി തം വദ മേ നവമ്
രാജാവേ, നീ ഈ ചെറിയ കൂട്ടം മാത്രമല്ലെങ്കില്, അജ്ഞത്വം കൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്. മഹാബുദ്ധിമാനേ, നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആര് എന്ന് വീണ്ടും എനിക്കു പറയൂ.
ചിന്മാത്രമ് അഹമ് അച്ഛാത്മവേദനം വിദുഷാം വര । യത്ര ഭാവാസ് സ്വദന്ത്യ് ഏതേ നിര്മീയന്തേ ച യേന വാ
ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാന് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യവും, വ്യക്തമായ ആത്മാനുഭവവുമാണ്. ഈ നിലകൾക്ക് സന്തോഷം അനുഭവപ്പെടുന്നതും അവയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും അതിലൂടെയാണ്.
ഏവംരൂപസ്യ മേ ലഗ്നം നൂനം മലമ് അകാരണമ് । സകാരണം ചാഹമ് ഇതി യത് തത് ത്യക്തും ന വേദ്മ്യ് അഹമ്
ഇങ്ങനെ ഉള്ള എനിക്ക് ചേർന്ന മലിനത്വം കാരണം ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് ഉറപ്പാണ്. പക്ഷേ, കാരണം ഉള്ള 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാമെന്ന് എനിക്കറിയില്ല.
അസദ് ഏതദ് അനാത്മീയം പ്രമാര്ഷ്ടും മലമ് ആത്മനഃ । മുനേ യദാ ന ശക്തോ ഽസ്മി തേന തപ്യേ സുദാരുണമ്
മഹർഷേ, സത്യമായതുമല്ല, എനിക്ക് സ്വന്തമായതുമല്ലാത്ത ഈ മല ഞാൻ എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അതിയായി ദുഃഖിക്കുന്നു.
ബ്രൂഹി കിം തന് മഹാബാഹോ ലഗ്നം തവ മലം മഹത് । സ്ഥിതോ ഽസി യേന സംസാരീ സതാ വാപ്യ് അസതാഥ വാ
മഹാബാഹുവേ, നിന്റെ മേൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ആ വലിയ മല എന്താണ്? അതിനാൽ നീ സത്യമായോ അസത്യമായോ ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങി നിൽക്കുന്നു എന്ന് പറയൂ.
ചിത്തദ്രുമസ്യ യദ് ബീജമ് അഹമ്ഭാവസ് സ മേ മലമ് । തച് ച ത്യക്തും ന ജാനാമി ത്യക്തം ത്യക്തമ് ഉപൈതി മാമ്
മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്ത് എന്നതുപോലെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവമാണ് എന്റെ മല. അതെങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല; ഉപേക്ഷിച്ചാലും അത് വീണ്ടും എന്നിൽ വരുന്നു.
കാരണാജ് ജായതേ കാര്യം യത് തത് സര്വത്ര സദ് ഭവേത് । അന്യത് ത്വ് അസദ് ദ്വിചന്ദ്രാഭം ദൃഷ്ടമ് ഏവ ന വിദ്യതേ
ഏതൊക്കെ കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഫലം ഉണ്ടാകുന്നത്, അതൊക്കെയും എല്ലായിടത്തും സത്യമാണ്. അതിന് പുറമേയുള്ളത്, രണ്ടുചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നതുപോലെ, വെറും ദൃശ്യമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.