സര്വത്യാഗഃ പരാനന്ദോ ദുഃഖമ് അന്യത് സുദാരുണമ് । ഇത്യ് ഓം ഇത്യ് ഉരരീകൃത്യ യദ് ഇച്ഛസി തദ് ആചര
സർവ്വം ഉപേക്ഷിക്കൽ പരമാനന്ദമാണ്; മറ്റെല്ലാം കഠിനമായ ദു:ഖം മാത്രമാണ്. അതിനാൽ 'ഓം' എന്നത് ഹൃദയത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും ചെയ്യുക.
സര്വം ത്യജതി യസ് തസ്യ സര്വമ് ഏവോപതിഷ്ഠതേ । യഥൈവാമ്ബു വിശത്യ് അഗ്നൌ തഥൈവായാതി വാരിധൌ
എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനോടാണ് എല്ലാം എത്തിച്ചേരുന്നത്; വെള്ളം അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെയും പിന്നെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് തിരികെയെത്തുന്നതുപോലെയും.
സര്വത്യാഗാന്തര് ഏവാസ്തി ജ്ഞാനമ് ആത്മപ്രസാദകമ് । യച് ഛൂന്യം കില ഭാണ്ഡസ്യ തത്ര രത്നാദി തിഷ്ഠതി
സകലവും വിട്ടൊഴിയുമ്പോഴാണ് ആത്മാവിന് തെളിച്ചം നൽകുന്ന ജ്ഞാനം ഉദയിക്കുന്നത്. ഒരു പാത്രം ശൂന്യമാകുമ്പോൾ അതിൽ രത്നങ്ങൾ പോലുള്ള വിലപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ ഇടാൻ കഴിയുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
സര്വത്യാഗവശാദ് ഏവ ഹതകാലേ കലാവ് അപി । ശാക്യേന വിഗതാശങ്കം മുനിനാ മേരുവത് സ്ഥിതമ്
സകലവും വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ശക്തിയാൽ മാത്രമാണ് കാലം അവസാനിച്ചപ്പോഴും ശാക്യമുനി ഭയമില്ലാതെ, മെരു പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടത്.
സര്വത്യാഗോ മഹാരാജ സര്വസമ്പത്സമാശ്രയഃ । ന ഗൃഹ്ണാതി ഹി യഃ കശ്ചിത് സര്വം തസ്മൈ പ്രദീയതേ
മഹാരാജാവേ, എല്ലാം വിട്ടൊഴിയൽ എല്ലാ ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആധാരമാണ്. ഒന്നും പിടിച്ചിടാത്തവനു എല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ലഭിക്കുന്നു.
കൃത്വാ സര്വപരിത്യാഗം ശാന്തസ് സ്വച്ഛോ വിയത്സമഃ । സോമ്യോ ഭവസി യദ്രൂപസ് തദ്രൂപോ ഭവ ഭൂപതേ
സകലവും വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് ശാന്തവും, മനസ്സുതുല്യവും, ആകാശംപോലെ വിശുദ്ധവുമാകും. ഭൂപതേ, അങ്ങനെയുള്ള സൌമ്യനും ശാന്തനും ആയിരിക്കുക.
സര്വം പരിത്യജ്യ മഹാനുഭാവ ത്യജസ്യ് അലം യേന ച തദ് വിഹായ । ത്യാഗം ച സാദാനമ് അലം വിമുച്യ വിമുക്തരൂപോ ഭവ ഭൂമിപാല
സകലവും വിട്ടൊഴിയണം, മഹാനുഭാവാ, വിട്ടുവിടാനുള്ള ശ്രമവും ഉപേക്ഷിക്കണം. വിട്ടുവിടലിന്റെ ആശയവും അതിന്റെ മാർഗ്ഗവും പോലും വിട്ടുകളയണം. അങ്ങനെ മുഴുവൻ സ്വതന്ത്രനായ് ഭവാൻ ജീവിക്കണം, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ.
ഏവം വദതി വൈ കുമ്ഭേ ചിത്തത്യാഗം മുഹുര് മുഹുഃ । അന്തര് വിചാരയന് സോമ്യോ രാജാ വചനമ് അബ്രവീത്
കുംബൻ ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിനെ വിട്ടുകളയണമെന്ന് ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ, സുമുഖനായ രാജാവ് അകത്തായി ആലോചിച്ചു മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഹൃദയാകാശവിഹഗോ ഹൃദയദ്രുമമര്കടഃ । ഭൂയോ ഭൂയോ നിരസ്തം ഹി സമായാത്യ് ഏവ മാം മനഃ
എന്റെ മനസ്സ് ഹൃദയാകാശത്തിലെ പക്ഷിയെപ്പോലെയോ ഹൃദയവൃക്ഷത്തിലെ കുരങ്ങിനെപ്പോലെയോ ആണ്; എത്ര തവണ തള്ളിയാലും അത് വീണ്ടും വീണ്ടും എന്റെ അടുത്ത് തിരിച്ചുവരുന്നു.
ജാനാമി നൈതദ് ആദാതും മത്സ്യം ബാല ഇവാകുലമ് । ത്യാഗമ് അസ്യ ന ജാനാമി ചിത്രമ് അന്ധ ഇവോത്തമമ്
ഒരു അകുലമായ മീനെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കുട്ടിയെപ്പോലെ, അതിനെ പിടിക്കാനാവില്ലെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം. അതിനെ വിട്ടുകളയാനും എനിക്ക് വഴിയില്ല; അതൊരു അന്ധന് മികച്ചതിനെ കാണുന്നതുപോലെ അത്ഭുതകരമാണ്.
ചിത്തസ്യാദൌ സ്വരൂപം മേ യഥാവദ് ഭഗവന് വദ । തതശ് ചിത്തപരിത്യാഗം യഥാവദ് ഭഗവന് വദ
ഭഗവനേ, മനസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ആദ്യം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ. അതിന് ശേഷം, മനസ്സിനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാമെന്ന് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കിക്കൊടുക്കൂ.
വാസനൈവ മഹാരാജ സ്വരൂപം വിദ്ധി ചേതസഃ । ചിത്തശബ്ദസ് തു പര്യായോ വാസനായാ ഉദാഹൃതഃ
മഹാരാജാവേ, മനസ്സിന്റെ സാരമായത് വാസനകളാണ് എന്നു അറിഞ്ഞിരിക്കണം. 'മനം' എന്നത് വാസനകൾക്കുള്ള മറ്റൊരു പേരാണ്.
ത്യാഗസ് ത്വ് അസ്യാതിസുകരസ് സുസാധസ് സ്പന്ദനാദ് അപി । രതാദ് അപ്യ് അധികാനന്ദഃ കുസുമാദ് അപി സുന്ദരഃ
മനസ്സിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അത്യന്തം എളുപ്പമാണ്, ഒരു ഹൃദയസ്പന്ദനത്തേക്കാൾ പോലും എളുപ്പം. അതിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷം ആസ്വാദനത്തേക്കാൾ കൂടുതലാണ്, ഒരു പുഷ്പത്തേക്കാൾ മനോഹരവുമാണ്.
മൂര്ഖസ്യ തു മനസ്ത്യാഗോ നൂനം ദുസ്സാധതാം ഗതഃ । പുക്കസസ്യേവ സാമ്രാജ്യം തൃണസ്യേവ സുമേരുതാ
പക്ഷേ, അജ്ഞാനിക്ക് മനസ്സിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്—ഒരു ചണ്ഡാളന് രാജ്യം കിട്ടുന്നതുപോലെയും, ഒരു പുല്ലിന് സുമേരു പർവതം ആകുന്നതുപോലെയും.
സ്വരൂപം വേദ്മി ചിത്തസ്യ വാസനാമയമ് ആകുലമ് । ത്യാഗോ ഽസ്യ മന്യേ ദുസ്സാധോ വജ്രനിര്ദലനാദ് അപി
ചിത്തത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എനിക്ക് അറിയാം; അതു വാസനകളാൽ നിറഞ്ഞു, ചഞ്ചലമായിരിക്കുന്നു. ഈ ചിതം ഉപേക്ഷിക്കുക വജ്രം പൊട്ടിക്കുന്നതിലും കഠിനമാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
സംസൃത്യാമോദപുഷ്പസ്യ ദുഃഖതൈലതിലസ്യ ച । ജഗദ്വാലമൃണാലസ്യ മോഹമാരുതഖസ്യ ച
ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ പുഷ്പങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു മാലപോലെയാണ് ഈ ലോകം; ദുഃഖം നിറഞ്ഞ എള്ളുണ്ട പോലെ, ഭവാഗ്നിയിൽ കത്തുന്ന താമരത്തണ്ട് പോലെ, മോഹത്തിന്റെ കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ആകാശം പോലെ.
ശരീരയന്ത്രവാഹസ്യ ഹൃത്പദ്മഭ്രമരസ്യ ച । അയത്നാച് ചേതസസ് ത്യാഗോ യഥാ ഭവതി തദ് വദ
ഈ ശരീരം ഒരു യന്ത്രംപോലെയും ഹൃദയം താമരയിൽ ഇരിക്കുന്ന തേനീച്ചപോലെയും ആണ്. മനസിനെ എളുപ്പത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ എങ്ങനെ സാധിക്കും എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
സര്വനാശോ ഽസ്യ യസ് സാധോ ചേതസസ് സംസൃതിക്ഷയഃ । സ ഏവ ചിത്തസന്ത്യാഗ ഇത്യ് ഉക്തം ദീര്ഘദര്ശിഭിഃ
സദോ, മനസ്സിന്റെ പൂർണ്ണനാശം, അതായത് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ അവസാനമാണ്, ദീര്ഘദര്ശികളായവർ മനസ്സിനെ ഉപേക്ഷിക്കൽ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ചിത്തത്യാഗാദ് അഹം മന്യേ ചിത്തനാശസ് സ്വസിദ്ധയേ । അഭാവശ് ചേതസോ വ്യാധേഃ കഥമ് അസ്യാനുഭൂയതേ
ചിത്തത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ ചിത്തനാശം സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള മാർഗമാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ, മനസ്സിന്റെ രോഗം ഇല്ലാതാകുന്നത് എങ്ങനെ അനുഭവിക്കാമെന്ന് അറിയാമോ?
അഹമ്ബീജദ്രുമം ചിത്തം സശാഖാഫലപല്ലവമ് । ഉന്മൂലയ സമൂലം ത്വമ് ആകാശവിശദോ ഭവന്
'ഞാൻ' എന്ന ബീജം ഉള്ള മനസ്സെന്ന വൃക്ഷം അതിന്റെ ശാഖകളും ഫലങ്ങളും ഇലകളും ഉൾപ്പെടെ പൂർണ്ണമായും വേരോടെ നീക്കംചെയ്യുക; അങ്ങനെ നീ ആകാശംപോലെ നിർമ്മലനാകണം.
ചേതസഃ കിം മുനേ മൂലം കോ ഽങ്കുരഃ കശ് ച സമ്ഭവഃ । കാശ് ശാഖാഃ കേ ച വാ സ്കന്ധാഃ കഥമ് ഉന്മൂല്യതേ ച തത്
മഹർഷേ, മനസ്സിന്റെ വേരെന്താണ്? അതിന്റെ മുള എന്താണ്? അതിന്റെ ഉത്ഭവം എവിടെയാണ്? അതിന്റെ ശാഖകളും തണ്ടുകളും എന്തൊക്കെയാണ്? അതിനെ എങ്ങനെ വേരോടെ നീക്കംചെയ്യാം?
അഹമര്ഥോദയോ യോ ഽയം ചിദാത്മാ വേദനാത്മകഃ । ഏതച് ചിത്തദ്രുമസ്യാസ്യ വിദ്ധി ബീജം ജഗദ്ഗതമ്
ചൈതന്യവും അനുഭവസ്വഭാവവും ഉള്ള 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം ഉദയിക്കുന്നത് ഈ ലോകമാകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ബീജമാണെന്ന് നീ അറിയണം.
അഹമ്ഭാവാത്മകം വിത്ത്വം ചിത്തബീജമ് ഉദാഹൃതമ് । പരമാത്മപദക്ഷേത്രം നേത്രം മായാമയസ്യ തത്
സ്വയം എന്ന ബോധം തന്നെയാണ് മനസ്സിന്റെ വിത്ത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. അതാണ് പരമാത്മാവിന്റെ നിലം, മായയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന അതിന്റെ കണ്ണ്.
ഏതസ്മാത് പ്രഥമോദ്ഭിന്നാദ് യോ ഽങ്കുരോ ഽനുഭവാകൃതിഃ । നിശ്ചയാത്മാ നിരാകാരോ ബുദ്ധിര് ഇത്യ് ഏവ സോച്യതേ
ഇതിൽ നിന്നു ആദ്യം മുളപ്പുള്ളത്, അനുഭവത്തിന്റെ രൂപം dharikkunna, ഉറപ്പിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള, ആകൃതിയില്ലാത്തത്, ബുദ്ധി എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അസ്യ ബുദ്ധ്യഭിധാനസ്യ യാങ്കുരസ്യ പ്രപീനതാ । സങ്കല്പരൂപിണീ തസ്യാശ് ചിത്തം നാമ മനോ ഽഭിധാ
ഈ ബുദ്ധി എന്ന മുളയുടെ പുഷ്ടി ആലോചനയുടെ രൂപമാണ്. അതിന് ചിത്തം എന്ന പേരും മനസ്സും എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
ജീവോ മിഥ്യോപലമ്ഭാത്മാ ശൂന്യാത്മാപ്യ് ഉപലോപമഃ । സ്തമ്ഭഃ കായോ ഽയമ് ഏതസ്യ സ്നായ്വസ്ഥിരസരഞ്ജിതഃ
ജീവൻ എന്നത് തെറ്റായ ബോധവും ശൂന്യമായ സ്വഭാവവുമുള്ള ഒരു നിഴലുപോലെയാണ്. ഈ ശരീരം അതിന്റെ തൂണാണ്, സ്നായു, അസ്ഥി, രക്തം എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരേ ദൂരേ ദേശകാലവിദോ ഽസ്യ യാഃ । ശാഖാസ് താശ് ചിത്തവൃക്ഷസ്യ ദീര്ഘാ ദൂരതരാസ് തതാഃ
ഈ മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകള് ദേശം വിട്ട് ദേശങ്ങളിലേക്കും ദൂരത്തേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. ഇവയാണ് സ്ഥലവും സമയവും അറിയാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവ്, അവ ഇനിയും ദൂരത്തേക്കും നീണ്ടുപോകുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണ്യ് അഥ ഭോഗാശ് ച ഭാവാഭാവമയോര്മയഃ । വിടപൌഘാ മഹാന്തോ ഽസ്യ ശുഭാശുഭഫലാകുലാഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, അനുഭവങ്ങള്, ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതുമായ ഭാവങ്ങള് — ഇവയാണ് ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ വലിയ ഇലക്കൂട്ടങ്ങള്. ഇവയില് നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള ഫലങ്ങള് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഈദൃശസ്യാസ്യ ചിത്തസ്യ ദുര്വൃക്ഷസ്യ പ്രതിക്ഷണമ് । ശാഖാവിലവനം കുര്വന് മൂലകാഷേ ഭരം കുരു
ഇങ്ങനെ ദോഷകരമായ ഈ മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകള് ഓരോ നിമിഷവും വെട്ടിക്കളയണം; അതിന്റെ വേരില് തന്നെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് അതിനെ മുറിച്ചുനശിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
ചിത്തദ്രുമസ്യ ശാഖാദേഃ കുര്വാണോ ഽഹം വികര്തനമ് । കഥം കരോമി മൂലസ്യ നിശ്ശേഷം കഷണം മുനേ
മഹർഷേ, ഈ മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകള് ഞാന് വെട്ടിക്കളയുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതിന്റെ വേരെ പൂര്ണമായി മുറിച്ചുനശിപ്പിക്കാന് എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നു ഞാന് അറിയുന്നില്ല.