ഇദം വിവര്തതേ സര്വം ചിത്തമ് ഏവ ജഗത്തയാ । ദേഹാദ്യാകാരജാലേന ബീജം വൃക്ഷതയാ യഥാ
ഈ മനസ്സാണ് ശരീരാദികൾ പോലുള്ള രൂപങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ലോകവും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്; വിത്ത് വൃക്ഷമായി വളരുന്നതുപോലെ.
പാദപഃ പവനേനേവ ഭൂകമ്പേനേവ പര്വതഃ । ഭസ്ത്രാ ഭസ്ത്രാഹിനേവായം ദേഹശ് ചിത്തേന ചാല്യതേ
കാറ്റ് മരത്തെ ഇളക്കുന്നതുപോലെയും, ഭൂകമ്പം പർവതത്തെ ഇളക്കുന്നതുപോലെയും, കുഴലിൽ വായുവിടുന്നവൻ കുഴലിനെ ഇളക്കുന്നതുപോലെയും, ഈ ശരീരം മനസ്സാണ് ഇളക്കുന്നത്.
സര്വഭൂതോപഭോഗ്യാനാം ജരാമരണജന്മനാമ് । മഹാമണീനാം സുദൃഢം ചിത്തം വിദ്ധി സമുദ്ഗകമ്
സകല ജീവികളുടെ അനുഭവങ്ങളും, ജനനം, വയസ്സാകൽ, മരണം എന്നിവയുമാണ് മഹാമാണിക്യങ്ങൾ. ഈ മഹാമാണിക്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന ശക്തമായ പെട്ടിയാണ് മനസെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ചിത്തം ജീവോ മനോ മായാ പ്രാണശ് ചേത്യാദിഭിര് മുനേ । ക്രിയാനുരൂപൈര് അഭിധാവ്യാപാരൈശ് ചിത്തമ് ഉച്യതേ
മഹർഷേ, മനസിനെ ജീവൻ, ബുദ്ധി, മായ, പ്രാണൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കുന്നു. അതിന്റെ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഇങ്ങനെ പല പേരുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ചിത്തം സര്വമ് ഇതി പ്രാഹുസ് തസ്മിംസ് ത്യക്തേ മഹീപതേ । സര്വാധിവ്യാധിസീമാന്തേ സര്വത്യാഗഃ കൃതോ ഭവേത്
എല്ലാം മനസാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. രാജാവേ, ആ മനസിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അതിന്റെ எல்லകളും വിട്ടുപോകുന്നു; അപ്പോൾ സകലത്യാഗവും സിദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ചിത്തത്യാഗം വിദുസ് സര്വത്യാഗം ത്യാഗവിദാം വര । തസ്മിന് സിദ്ധേ മഹാബാഹോ സത്യം കേനാപി ഭൂയതേ
മനസിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണെന്ന് യഥാർത്ഥ ത്യാഗം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. മഹാബാഹുവേ, അതിൽ സിദ്ധി ലഭിച്ചാൽ, പിന്നെ ആരും അറിയേണ്ട സത്യം ഒന്നുമില്ല.
ചിത്തേ ത്യക്തേ ലയം യാതി ദ്വൈതമ് ഐക്യം ച സര്വതഃ । കേനചിദ് ഭൂയതേ ശാന്തം സ്വച്ഛമ് ഏകമ് അനാമയമ്
ചിത്തം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, എല്ലായിടത്തും ഇരട്ടത്വം ഒറ്റയാകുന്നു; അപ്പോൾ ആര്ക്കും ശേഷിക്കുന്നത് സമാധാനവും, നിർമ്മലവും, ഏകത്വവും, ദുഃഖരഹിതവുമായ അവസ്ഥ മാത്രമാണ്.
അസ്യാഃ ക്ഷേത്രം വിദുശ് ചിത്തം സംസൃതേസ് സസ്യസന്തതേഃ । ക്ഷേത്രേ ത്വ് അക്ഷേത്രതാം യാതേ ശാലേഃ ക ഇവ സമ്ഭവഃ
ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ അനന്ത വിളവിനുള്ള നിലമാണ് ചിത്തമെന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു; പക്ഷേ, ആ നില തന്നെ ഇല്ലാതായാൽ, നെല്ലിന് എങ്ങനെയാണ് വളരാൻ കഴിയുക?
ചിത്തമ് ഏവ വിചിത്രേഹം ഭാവാഭാവവിലാസിനാ । വിവര്തതേ ഽര്ഥഭാവേന ജലമ് ഊര്മിതയാ യഥാ
ഇവിടെ, ചിത്തം തന്നെ ഭാവവും അഭാവവും എന്ന കളിയായി പ്രകടമാകുന്നു; അതു വസ്തുതകളായി മാറുന്നു, ജലം തിരകളായി മാറുന്നതുപോലെ.
ചിത്തോത്സാദനരൂപേണ സര്വത്യാഗേന ഭൂപതേ । സര്വമ് ആസാദ്യതേ സമ്യക് സാമ്രാജ്യേനേവ സര്വദാ
ഭൂപതേ, ചിത്തം പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ, എല്ലാം സത്യത്തിൽ പ്രാപ്യമാണ്; സമ്രാജ്യത്തെപ്പോലെ എല്ലാം എപ്പോഴും സ്വന്തമാകുന്നു.
സര്വത്യാഗസ്യ വിഷയോ യഥൈവാന്യോ ഽസ്തി തേ തഥാ । ത്വമ് അപ്യ് അന്യസ്യ ഭവസി ത്യാഗിന് ഗൃഹ്ണാസി ചേന് നൃപ
സർവ്വം വിട്ടുനിൽക്കുന്നതിന് എങ്ങിനെയോ ഒരു ലക്ഷ്യം ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, രാജാവേ, നീ എന്തെങ്കിലും സ്വീകരിച്ചാൽ, നീ മറ്റൊരാളുടെ ആകുന്നു; അപ്പോൾ നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിട്ടുനിൽക്കുന്നവൻ അല്ല.
സൂത്രം മുക്താഫലേനേവ ജഗജ്ജാലം ത്രികാലഗമ് । സര്വമ് അന്തഃകൃതം തേന യേന സര്വം സമുജ്ഝിതമ്
മുത്തുകൾക്ക് ഇടയിൽ സൂത്രം എങ്ങനെയോ, മൂന്ന് കാലങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിന്റെ ജാലം മുഴുവൻ അകത്തുനിന്ന് ആ സർവ്വം വിട്ടുപോയതാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യേന സര്വം പരിത്യക്തം തസ്മിഞ് ശൂന്യേ ഽപി സംസ്ഥിതം । ജഗത് സര്വം ത്രികാലസ്ഥം തന്തുര് മുക്താഫലേ യഥാ
ആൾ എല്ലാം വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ശൂന്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടാലും, മൂന്ന് കാലങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്ന ലോകം മുഴുവൻ അവൻ താങ്ങുന്നു, മുത്തുകൾ സൂത്രത്തിൽ തങ്ങുന്നതുപോലെ.
സസ്നേഹേനേവ ദീപേന തേന സര്വം പ്രകാശിതമ് । സ്ഥിതസ് സര്വം പരിത്യജ്യ യശ് ശാന്തോ ഽസ്നേഹദീപവത്
എണ്ണയുള്ള വിളക്ക് എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാം വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ആ ശാന്തൻ എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു, എന്നാൽ അവനാൽ എല്ലാം പ്രകാശിതമാകുന്നു.
അസ്നേഹേനേവ ദീപേന യേന സര്വം തിരോഹിതമ് । സ രാജതേ പ്രകാശാത്മാ സമസ് സസ്നേഹദീപവത്
എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ ഒരാൾക്ക് എല്ലാം മറഞ്ഞുപോകുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, അവൻ വെളിച്ചത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളവനായി, എല്ലാവരോടും ഒരുപോലെ, എണ്ണയുള്ള വിളക്കുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സമസ്തവസ്തുനിഷ്കാസേ യഥാ ഖമ് അവശിഷ്യതേ । സര്വത്യാഗേ കൃതേ താദൃഗ് വിജ്ഞാനമ് അവശിഷ്യതേ
എല്ലാ വസ്തുക്കളും മാറ്റിയാൽ ആകാശം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അത്തരം ജ്ഞാനം മാത്രം ശേഷിക്കും.
സമസ്തവസ്തൂദാസോ ഹി യഥാ ഖം നേതരന് നൃപ । സര്വസന്ത്യാഗ ഏവാങ്ഗ തഥാ നിര്വാണമ് ഉച്യതേ
രാജാവേ, ആകാശം എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാവസ്തുക്കളോടും അസംഗതമായിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, എല്ലാം വിട്ടൊഴിയുമ്പോഴാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത്.
സര്വത്യാഗോ ഹി ശൂന്യാത്മാപ്യ് ആശ്രയസ് സര്വസമ്പദാമ് । അനന്താനാമ് ഉദാരാണാം ഖമ് ഇവേദം ദിവൌകസാമ്
എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കൽ ശൂന്യമായിരിക്കും, പക്ഷേ അതാണ് എല്ലാ സമ്പത്തുക്കളുടെയും ആധാരം; ആകാശം ദേവന്മാർക്ക് എത്ര വിശാലവും ഉജ്ജ്വലവുമാണോ, അതുപോലെയാണ്.
സര്വത്യാഗരസാപാനാജ് ജരാമരണഭീതയഃ । ന കാശ്ചന പ്രബാധന്തേ ഖസ്യേവ മലലേഖികാഃ
സർവ്വം ഉപേക്ഷിച്ചവരുടെ മനസ്സിൽ വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെയും മരണത്തിന്റെയും ഭയം ഒന്നും വരികയില്ല. ആകാശത്ത് മലയുടെ രേഖകൾ പതിയാത്തതുപോലെ, അവരെ ഒന്നും ബാധിക്കില്ല.
സര്വത്യാഗോ മഹത്ത്വസ്യ കാരണം നിര്മലദ്യുതേഃ । സര്വം ത്യജതി ഖം യസ്മാത് തസ്മാച് ഛുദ്ധം സ്ഥിരം ബൃഹത്
സർവ്വം ഉപേക്ഷിക്കൽ മഹത്വത്തിന്റെയും നിർമ്മലമായ പ്രകാശത്തിന്റെയും കാരണം ആകുന്നു. ആകാശം എല്ലാം വിട്ടുകളയുന്നതുകൊണ്ടാണ് അതു ശുദ്ധവും സ്ഥിരവുമായും വിശാലവുമായിരിക്കുന്നു.
സര്വത്യാഗഃ പരാനന്ദോ ദുഃഖമ് അന്യത് സുദാരുണമ് । ഇത്യ് ഓം ഇത്യ് ഉരരീകൃത്യ യദ് ഇച്ഛസി തദ് ആചര
സർവ്വം ഉപേക്ഷിക്കൽ പരമാനന്ദമാണ്; മറ്റെല്ലാം കഠിനമായ ദു:ഖം മാത്രമാണ്. അതിനാൽ 'ഓം' എന്നത് ഹൃദയത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും ചെയ്യുക.
സര്വം ത്യജതി യസ് തസ്യ സര്വമ് ഏവോപതിഷ്ഠതേ । യഥൈവാമ്ബു വിശത്യ് അഗ്നൌ തഥൈവായാതി വാരിധൌ
എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനോടാണ് എല്ലാം എത്തിച്ചേരുന്നത്; വെള്ളം അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെയും പിന്നെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് തിരികെയെത്തുന്നതുപോലെയും.
സര്വത്യാഗാന്തര് ഏവാസ്തി ജ്ഞാനമ് ആത്മപ്രസാദകമ് । യച് ഛൂന്യം കില ഭാണ്ഡസ്യ തത്ര രത്നാദി തിഷ്ഠതി
സകലവും വിട്ടൊഴിയുമ്പോഴാണ് ആത്മാവിന് തെളിച്ചം നൽകുന്ന ജ്ഞാനം ഉദയിക്കുന്നത്. ഒരു പാത്രം ശൂന്യമാകുമ്പോൾ അതിൽ രത്നങ്ങൾ പോലുള്ള വിലപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ ഇടാൻ കഴിയുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
സര്വത്യാഗവശാദ് ഏവ ഹതകാലേ കലാവ് അപി । ശാക്യേന വിഗതാശങ്കം മുനിനാ മേരുവത് സ്ഥിതമ്
സകലവും വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ശക്തിയാൽ മാത്രമാണ് കാലം അവസാനിച്ചപ്പോഴും ശാക്യമുനി ഭയമില്ലാതെ, മെരു പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടത്.
സര്വത്യാഗോ മഹാരാജ സര്വസമ്പത്സമാശ്രയഃ । ന ഗൃഹ്ണാതി ഹി യഃ കശ്ചിത് സര്വം തസ്മൈ പ്രദീയതേ
മഹാരാജാവേ, എല്ലാം വിട്ടൊഴിയൽ എല്ലാ ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആധാരമാണ്. ഒന്നും പിടിച്ചിടാത്തവനു എല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ലഭിക്കുന്നു.
കൃത്വാ സര്വപരിത്യാഗം ശാന്തസ് സ്വച്ഛോ വിയത്സമഃ । സോമ്യോ ഭവസി യദ്രൂപസ് തദ്രൂപോ ഭവ ഭൂപതേ
സകലവും വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് ശാന്തവും, മനസ്സുതുല്യവും, ആകാശംപോലെ വിശുദ്ധവുമാകും. ഭൂപതേ, അങ്ങനെയുള്ള സൌമ്യനും ശാന്തനും ആയിരിക്കുക.
സര്വം പരിത്യജ്യ മഹാനുഭാവ ത്യജസ്യ് അലം യേന ച തദ് വിഹായ । ത്യാഗം ച സാദാനമ് അലം വിമുച്യ വിമുക്തരൂപോ ഭവ ഭൂമിപാല
സകലവും വിട്ടൊഴിയണം, മഹാനുഭാവാ, വിട്ടുവിടാനുള്ള ശ്രമവും ഉപേക്ഷിക്കണം. വിട്ടുവിടലിന്റെ ആശയവും അതിന്റെ മാർഗ്ഗവും പോലും വിട്ടുകളയണം. അങ്ങനെ മുഴുവൻ സ്വതന്ത്രനായ് ഭവാൻ ജീവിക്കണം, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ.
ഏവം വദതി വൈ കുമ്ഭേ ചിത്തത്യാഗം മുഹുര് മുഹുഃ । അന്തര് വിചാരയന് സോമ്യോ രാജാ വചനമ് അബ്രവീത്
കുംബൻ ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിനെ വിട്ടുകളയണമെന്ന് ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ, സുമുഖനായ രാജാവ് അകത്തായി ആലോചിച്ചു മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഹൃദയാകാശവിഹഗോ ഹൃദയദ്രുമമര്കടഃ । ഭൂയോ ഭൂയോ നിരസ്തം ഹി സമായാത്യ് ഏവ മാം മനഃ
എന്റെ മനസ്സ് ഹൃദയാകാശത്തിലെ പക്ഷിയെപ്പോലെയോ ഹൃദയവൃക്ഷത്തിലെ കുരങ്ങിനെപ്പോലെയോ ആണ്; എത്ര തവണ തള്ളിയാലും അത് വീണ്ടും വീണ്ടും എന്റെ അടുത്ത് തിരിച്ചുവരുന്നു.
ജാനാമി നൈതദ് ആദാതും മത്സ്യം ബാല ഇവാകുലമ് । ത്യാഗമ് അസ്യ ന ജാനാമി ചിത്രമ് അന്ധ ഇവോത്തമമ്
ഒരു അകുലമായ മീനെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കുട്ടിയെപ്പോലെ, അതിനെ പിടിക്കാനാവില്ലെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം. അതിനെ വിട്ടുകളയാനും എനിക്ക് വഴിയില്ല; അതൊരു അന്ധന് മികച്ചതിനെ കാണുന്നതുപോലെ അത്ഭുതകരമാണ്.