കാര്യമ് അണ്വ് അപി കാലേ തു കൃതമ് ഏത്യ് ഉപകാരതാമ് । മഹദ് അപ്യ് ഉപകാരേണ രിക്തതാമ് ഏത്യ് അകാലതഃ
സമയത്ത് ചെയ്ത ചെറുതായാലും ഒരു പ്രവൃത്തി വലിയ ഉപകാരമാകും; എന്നാൽ സമയമല്ലാതെ ചെയ്ത വലിയ പ്രവൃത്തി പോലും ഫലമില്ലാതാകും.
ഇത്യ് ഏവമ് ഉക്ത്വാ ധര്മാത്മാ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ । വിരരാമ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മുനീശ്വരഃ
ഇങ്ങനെ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശ്യവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്സായ വിശ്വാമിത്രമഹർഷി മൗനത്തിലായി.
ശ്രുത്വാ വചോ മുനിവരസ്യ മഹാപ്രഭാവസ് തൂഷ്ണീമ് അതിഷ്ഠദ് ഉപപന്നമ് ഇദം സ വക്തുമ് । നോ യുക്തിയുക്തകഥനേന വിനൈതി തോഷം ധീമാന് അപൂരിതമനോഽഭിമതശ് ച ലോകഃ
മഹാപ്രഭാവനായ ആ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ യുക്തമായതുകൊണ്ടു മൗനത്തിലിരുന്നു; കാരണം, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറയാതെ ബുദ്ധിമാന്മാരെയും ലോകത്തെയും യുക്തിയുള്ള വാക്കുകൾ പോലും സംതൃപ്തരാക്കാറില്ല.
തച് ഛ്രുത്വാ രാജശാര്ദൂലോ വിശ്വാമിത്രസ്യ ഭാഷിതമ് । മുഹൂര്തമ് ആസീന് നിശ്ചേഷ്ടസ് സദൈന്യം ചേദമ് അബ്രവീത്
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജശാർദൂളം ഒരു നിമിഷം ദുഃഖത്തോടെ അചഞ്ചലമായി ഇരുന്നു, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഊനഷോഡശവര്ഷോ ഽയം രാമോ രാജീവലോചനഃ । ന യുദ്ധയോഗ്യതാമ് അസ്യ പശ്യാമി സഹ രാക്ഷസൈഃ
ഈ കമലനയനനായ രാമൻ ഇനിയും പതിനാറു വയസ്സാകാൻ ബാക്കിയുണ്ട്; രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിന് അവൻ യോഗ്യനാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ഇയമ് അക്ഷൌഹിണീ പൂര്ണാ യസ്യാഃ പതിര് അഹം പ്രഭോ । തയാ പരിവൃതോ യുദ്ധം ദാസ്യാമി പിശിതാശിനാമ്
ഈ അക്ഷൗഹിണി എന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിന്റെ നായകൻ ഞാനാണ്; അതിനൊപ്പം ചേർന്ന് ഞാൻ ആ മാംസഭക്ഷകരോടു യുദ്ധം ചെയ്യും.
ഇമേ ഹി ശൂരാ വിക്രാന്താ ഭൃത്യാ അസ്ത്രവിശാരദാഃ । അഹം ചൈഷാം ധനുഷ്പാണിര് ഗോപ്താ സമരമൂര്ധനി
ഇവരാണ് ധൈര്യവും വീരതയും ഉള്ള ഭൃത്യന്മാർ, ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരും. ഞാൻ തന്നെ ഇവരുടെ മുന്നിൽ വില്ലേന്തി യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനാണ്.
ഏഭിസ് സഹ തവാരീണാം മഹേന്ദ്രമഹതാമ് അപി । ദദാമി യുദ്ധം മത്താനാം കരിണാമ് ഇവ കേസരീ
ഇവരോടൊപ്പം ഞാൻ നിന്റെ ശത്രുക്കളോടു പോലും, മഹേന്ദ്രനു തുല്യമായ ശക്തരായവരോടും, മദം കയറിയ ആനകളുടെ ഇടയിൽ സിംഹംപോലെ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാണ്.
ബാലോ രാമസ് ത്വ് അനീകേഷു ന ജാനാതി ബലാബലമ് । അന്തഃപുരാദ് ഋതേ ദൃഷ്ടാ നാനേനാന്യാ രണാവനിഃ
ബാലനായ രാമൻ സൈന്യത്തിൽ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയാൻ അറിയുന്നില്ല. അകത്തളങ്ങൾ ഒഴികെ യുദ്ധഭൂമി മറ്റൊന്നും അവൻ കണ്ടിട്ടില്ല.
ന ചാസ്ത്രൈഃ പരമൈര് യുക്തോ ന ച യുദ്ധവിശാരദഃ । ന ഭടഭ്രൂകുടീനാം ച തജ്ജ്ഞസ് സമരമൂര്ധസു
അവൻ ഉന്നതമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമില്ല, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യവുമില്ല. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭടന്മാരുടെ കഠിനഭാവം എന്താണെന്നു പോലും അവനറിയില്ല.
കേവലം പുഷ്പഷണ്ഡേഷു നഗരോപവനേഷു ച । ഉദ്യാനവനകുഞ്ജേഷു സദൈവ പരിശീലിതഃ
പൂക്കളുള്ള തോട്ടങ്ങളിലും നഗരത്തിലെ ഉപവനങ്ങളിലും, ഉദ്യാനങ്ങളിലോ കാട്ടിലെ കുഞ്ചുകളിലോ മാത്രം അവൻ എപ്പോഴും സുഖമായി കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിഹര്തുമ് ഏഷ ജാനാതി സഹ രാജകുമാരകൈഃ । കീര്ണപുഷ്പോപകാരാസു സ്വകാസ്വ് അജിരഭൂമിഷു
രാജകുമാരന്മാരോടൊപ്പം സ്വന്തം അങ്കണങ്ങളിൽ, പൂക്കൾ ചിതറുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ കളിക്കാൻ മാത്രമേ അവൻ അറിയൂ.
അദ്യ ത്വ് അതിതരാം ബ്രഹ്മന് മമ ഭാഗ്യവിപര്യയാത് । ഹിമേനേവാഹതഃ പദ്മസ് സമ്പന്നോ ഹരിതഃ കൃശഃ
ബ്രഹ്മണേ, ഇന്നെനിക്ക് ദുർഭാഗ്യത്തിന്റെ തിരിച്ചടി കൊണ്ടു, തണലേറ്റ് ചോര്ന്നുപോയ താമരപൂവുപോലെയാണ് അവസ്ഥ. ഒരിക്കൽ പച്ചപ്പും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞിരുന്നതു, ഇപ്പോൾ ഉണങ്ങിയും ക്ഷീണിച്ചും കിടക്കുന്നു.
നാത്തുമ് അന്നാനി ശക്നോതി ന വിഹര്തും ഗൃഹാവനൌ । അന്തഃഖേദപരീതാത്മാ തൂഷ്ണീം തിഷ്ഠതി കേവലമ്
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും കഴിയുന്നില്ല, വീട്ടിലും പുറത്തും സന്തോഷിക്കാനും കഴിയുന്നില്ല. ഉള്ളിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞു, അവൻ ഒന്നും ചെയ്യാതെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
സദാരസ് സഹഭൃത്യോ ഽഹം തത്കൃതേ മുനിനായക । ശരദീവ പയോവാഹോ നൂനം നിസ്സഹതാം ഗതഃ
മഹർഷിയേ, ഭാര്യയെയും അനുചരന്മാരെയും കൂടെക്കൊണ്ടു ഞാനും അവനെക്കൊണ്ടു പൂർണ്ണമായും അശക്തനായി. ശരത്കാലത്തിലെ മഴമേഘംപോലെ സഹായം ഒന്നുമില്ലാതെ ആകുന്നു.
ഈദൃശോ ഽസൌ സുതോ ബാല ആധിനാ വിവശീകൃതഃ । കഥം ദദാമി തം തുഭ്യം യോദ്ധും സഹ നിശാചരൈഃ
ഇവൻ ഇങ്ങനെ ഒരു ബാലനാണ്, ദു:ഖം കൊണ്ടു പൂർണ്ണമായി അശക്തനായി. ഇങ്ങനെയുള്ളവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ നിങ്ങളെക്കായി രാത്രി സഞ്ചരിക്കുന്ന അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിനായി നൽകും?
അപി ബാലാങ്ഗനാസങ്ഗാദ് അപി സാധോ സുധാരസാത് । രാജ്യാദ് അപി സുഖായൈഷ പുത്രസ്നേഹോ മഹാമതേ
മഹാമനസിന്, ബാലയുവതികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും അമൃതത്തിന്റെ രുചിയിലും രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിലും കൂടുതലാണ് മകനോടുള്ള സ്നേഹം നൽകുന്ന സന്തോഷം.
യേ ദുരന്താ മഹാരമ്ഭാസ് ത്രിഷു ലോകേഷു ഖേദദാഃ । പുത്രസ്നേഹേന സന്തോ ഽപി കുര്വതേ തേ ന സംശ്രയമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ പോലും ഏറ്റവും ദുഷ്കരവും ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ പോലും, മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിനായി, സംതൃപ്തരായവരും ചെയ്യാൻ മടിക്കാറില്ല.
അസവോ ഽഥ ധനം ദാരാസ് ത്യജ്യന്തേ മാനവൈസ് സുഖമ് । ന പുത്രാ മുനിശാര്ദൂല സ്വഭാവോ ഹ്യ് ഏഷ ജന്തുഷു
മനുഷ്യർക്ക് ജീവനും സമ്പത്തും ഭാര്യയെയും എളുപ്പത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയും, മഹർഷികളിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, പക്ഷേ മകന്മാരെ വിട്ടുനൽകാൻ അവർക്കു കഴിയില്ല — ജീവികൾക്കുള്ള സ്വഭാവം ഇതാണ്.
രാക്ഷസാഃ ക്രൂരകര്മാണഃ കൂടയുദ്ധവിശാരദാഃ । രാമസ് താന് യോധയത്വ് ഇത്ഥമ് ഉക്തിര് ഏവാതിദുസ്സഹാ
ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളും വഞ്ചനാപൂർണ്ണമായ യുദ്ധത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ രാക്ഷസന്മാരെ നേരിട്ട് രാമൻ പോരാടണമെന്ന് ചിന്തിച്ചാൽ പോലും അത്രയും സഹിക്കാനാവാത്തതാണ്.
വിപ്രയുക്തോ ഹി രാമേണ മുഹൂര്തമ് അപി നോത്സഹേ । ജീവിതും ജീവിതാകാങ്ക്ഷീ ന രാമം നേതുമ് അര്ഹസി
രാമനിൽ നിന്ന് വേർപിരിയുമ്പോൾ ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല, ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും; അതുകൊണ്ട് രാമനെ നീ കൊണ്ടുപോകരുത്.
നവവര്ഷസഹസ്രാണി മമ യാതാനി കൌശിക । ദുഃഖേനോത്പാദിതാസ് ത്വ് ഏതേ ചത്വാരഃ പുത്രകാ മയാ
കൗശികാ, എനിക്ക് ഒമ്പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ ദുഃഖത്തിൽ കഴിഞ്ഞു; വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ ഞാൻ ഈ നാലു മക്കളെ ജനിപ്പിച്ചു.
പ്രധാനഭൂതസ് തേഷ്വ് ഏഷു രാമഃ കമലലോചനഃ । തം വിനാ തേ ത്രയോ ഽപ്യ് അന്യേ ധാരയന്തി ന ജീവിതമ്
ഇവരിൽ പ്രധാനനായത് കമലനയനായ രാമനാണ്; അവനെ ഇല്ലാതെ ശേഷിക്കുന്ന മൂവരും ജീവൻ നിലനിർത്താൻ കഴിയില്ല.
സ ഏവ രാമോ ഭവതാ നീയതേ രാക്ഷസാന് പ്രതി । യദി തത് പുത്രഹീനം ത്വം മൃതമ് ഏവാശു വിദ്ധി മാമ്
നീ രാക്ഷസന്മാരെ നേരിടാൻ കൊണ്ടുപോകുന്നത് ഈ രാമനെയാണ്; മകനില്ലാതെ ഞാൻ ഉടൻ മരിച്ചവനായി മാറുമെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ചതുര്ണാമ് ആത്മജാനാം ഹി പ്രീതിര് അത്ര ഹി മേ പരാ । ജ്യേഷ്ഠം ധര്മമയം തസ്മാന് ന രാമം നേതുമ് അര്ഹസി
എനിക്ക് ഈ നാലു മക്കളോടും അതിയായ സ്നേഹമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടു, മൂത്തവനായ രാമൻ ധർമ്മപരനായതുകൊണ്ട്, അവനെ നീ കൊണ്ടുപോകരുത്.
നിശാചരബലം ഹന്തും മുനേ യദി തവേപ്സിതമ് । ചതുരങ്ഗസമായുക്തം മയാ സഹ ബലം നയ
മഹർഷേ, നീ ആ രാവണരാത്രിചരന്മാരുടെ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യത്തെയും എന്നെയും കൂടെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകണം.
കിംവീര്യാ രാക്ഷസാസ് തേ തു കസ്യ പുത്രാഃ കഥം ച തേ । കിയത്പ്രമാണാഃ കേ ചൈതേ ഇതി വര്ണയ മേ സ്ഫുടമ്
അവ രാക്ഷസന്മാരുടെ ശക്തി എത്രയാണു? അവർ ആരുടെ മക്കളാണ്? അവർക്കെന്താണ് സ്വഭാവം? അവർ എത്ര വലുതാണ്? ആരൊക്കെയാണ് അവിടെ? ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കൂ.
കഥം തേന പ്രഹര്തവ്യം തേഷാം രാമേണ രക്ഷസാമ് । മാമകൈര് വാ ബലൈര് ബ്രഹ്മന് മയാ വാ കൂടയോധിനാമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, കപടയുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ കൊണ്ടോ എന്റെ സൈന്യങ്ങളാലോ എന്നാലോ എങ്ങനെ ആക്രമിക്കണം എന്ന് പറയൂ.
സര്വം മേ ശംസ ഭഗവന് യഥാ തേഷാം മയാ രണേ । സ്ഥാതവ്യം ദുഷ്ടസത്ത്വാനാം വീര്യോത്സിക്താ ഹി രാക്ഷസാഃ
ഭഗവനെ, ആ ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ളവരോടു യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ ഉറച്ചുനിൽക്കണം എന്ന് എനിക്ക് എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ. രാക്ഷസന്മാർ ശക്തിയിൽ അതിയായി അഭിമാനിക്കുന്നു.
ശ്രൂയതേ ഹി മഹാവീരോ രാവണോ നാമ രാക്ഷസഃ । സാക്ഷാദ് വൈശ്രവണഭ്രാതാ പുത്രോ വിശ്രവസോ മുനേഃ
രാവണൻ എന്ന മഹാശക്തനായ രാക്ഷസൻ ഉണ്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവൻ വൈശ്രവണന്റെ സഹോദരനും, വിശ്രവസു മഹർഷിയുടെ മകനുമാണ്.