തദ് ഉത്ഥായ പുരസ്സംസ്ഥഭൃഗുപാതാദ് അവിഘ്നജാത് । വിനാശാത്മകതാം നീത്വാ സര്വത്യാഗീ ഭവാമ്യ് അഹമ്
അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ എഴുന്നേറ്റ് ഭൃഗുമുനിയുടെ മുന്നിൽ നിന്നു, ഒരു തടസ്സവും കൂടാതെ, ഈ ശരീരം നശിപ്പിച്ച് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചവനായി മാറും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ദേഹമ് അഗ്രസ്ഥേ ശ്വഭ്രേ ത്യക്തുമ് അസൌ ജവാത് । കരോതി യാവദ് ഉത്ഥാനം താവത് കുമ്ഭോ ഽഭ്യുവാച ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവൻ അതിവേഗം എഴുന്നേറ്റ് ശരീരം ആ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ എറിയാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ തന്നെയാണ് കുംബൻ സംസാരിച്ചത്.
രാജന് കിമ് ഇതി ദേഹം ത്വം നിരാഗസ്കം മഹാവടേ । ത്യജസ്യ് അജ്ഞോ ഹി വൃഷഭഃ കുപിതോ ഹന്തി തര്ണകമ്
രാജാവേ, നീ ഈ അകാരണമായ ദേഹത്തെ ഈ വലിയ കുഴിയിലേക്കെന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു? അജ്ഞാനിയായ കാളയിടുമ്പോൾ, അതു പോലും ചെറുതായിരിക്കുന്ന പുല്ലിനെ നശിപ്പിക്കുമല്ലോ.
ജഡോ വരാകോ മൂകാത്മാ തപസ്വീ ദേഹകോ ഹ്യ് അയമ് । ന കശ്ചന തവൈതസ്മൈ മാ മുധൈവ രുഷം കുരു
ഈ ദേഹം മന്ദമായതും ദുർബലമായതും വാക്കില്ലാത്തതും തപസ്സുകാരനുപോലുമാണ്; ഇതൊന്നും നിനക്കു സ്വന്തമല്ല. അതിനോടു അനാവശ്യമായി കോപം കാണിക്കരുത്.
ആത്മന്യ് ഏവൈഷ മൂഢാത്മാ ധ്യാനവാന് ഇവ തിഷ്ഠതി । സഞ്ചാല്യതേ പരേണൈവ തരങ്ഗേണേവ കാഷ്ഠകമ്
ഈ ഭ്രമിച്ച മനസ്സ് താനെന്നു കരുതുന്നവൻ, ധ്യാനത്തിലിരിക്കുന്നവനുപോലെ തന്നെക്കൊണ്ട് തന്നെ ഇരിക്കുന്നു; ഒരു തരംഗം മരക്കഷ്ണം എങ്ങനെ നീക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരാളാൽ മാത്രമേ ഇത് ഉണരുകയുള്ളൂ.
ക്ഷോഭയത്യ് അന്യ ഏവൈനം നിഗ്രഹാര്ഹോ മുഹുര് ബലാത് । തപസ്വിനം യഥൈകാന്തസംസ്ഥിതം മത്തതസ്കരഃ
മറ്റൊരാളാണ് ഈ തപസ്സുകാരനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ബലമായി കലക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്; ഒറ്റക്കിരിക്കുന്നു ഒരുത്തനെ ഒരു മദ്യപനായ കള്ളൻ എങ്ങനെ ശല്യപ്പെടുത്തുന്നുവോ അതുപോലെ.
സുഖദുഃഖാനുഭൂത്യാ ഹി നാപരാധി ശരീരകമ് । നാത്മനഃ ഫലപാതാത് സ സ്പന്ദൈര് വൃക്ഷോ ഽപരാധവാന്
സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ശരീരം കുറ്റക്കാരനല്ല; കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു പഴങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ, അതിന് വൃക്ഷം കുറ്റക്കാരനല്ല.
വാതഃ ഫലശിഖാപുഷ്പപാതനം കുരുതേ സ്ഫുരന് । തരുണാ സാധുനാ സാധോര് അപരാദ്ധം കിമ് ആത്മനഃ
കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ പഴങ്ങളും കൊമ്പുകളും പൂവുകളും വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു; മഹാനേ, അതിനാൽ വൃക്ഷത്തിന് എന്ത് കുറ്റമുണ്ട്?
ത്യക്തേനാപി ശരീരേണ കില താമരസേക്ഷണ । സര്വത്യാഗോ ന തേ യാതി നിഷ്പത്തിം വിഷമോ ഹി സഃ
താമരപ്പൂവ് പോലെ കണ്ണുള്ളവളേ, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചാലും മുഴുവൻ ഉപേക്ഷം സംഭവിക്കില്ല; കാരണം അതു വളരെ ദുഷ്കരമാണ്.
ഭൃഗോഃ കേവലമ് ഏതത് ത്വം നിരാഗസ്കം ശരീരകമ് । മുധാ ക്ഷിപസി നോ ദേഹത്യാഗേന ത്യാഗിതാ ഭവേത്
ഭൃഗോ, നിന്റെ ഈ ശരീരം ആസക്തിയില്ലാത്തതാണ്; ശരീരം വെറുതെ ഉപേക്ഷിച്ചാലും യഥാർത്ഥ ഉപേക്ഷം ഉണ്ടാകില്ല.
യേനായം ക്ഷോഭ്യതേ ദേഹോ മത്തേഭേനേവ പാദപഃ । തത് സന്ത്യജസി ചേത് പാപം തന് മഹാത്യാഗവാന് ഭവാന്
ഈ ശരീരം ഒരു പൈങ്കിളി ആനയാൽ കുലുങ്ങുന്ന വൃക്ഷംപോലെ കുലുങ്ങുന്ന കാരണത്തെ നീ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, നീ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, മഹത്തായ ത്യാഗശീലിയായിത്തീരും.
തസ്മിംസ് ത്യക്തേ ഭവേത് ത്യക്തം സര്വം ദേഹാദി ഭൂപതേ । നോ ചേന് നിര്ദഗ്ധമ് അപ്യ് ഏതദ് ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രരോഹതി
അത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, രാജാവേ, ശരീരം ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചതായിത്തീരും. അതല്ലെങ്കിൽ, ഇതെത്രയൊക്കെ ചുട്ടുനശിപ്പിച്ചാലും, വീണ്ടും വീണ്ടും മുളച്ചു വരും.
കേനായം ചാല്യതേ ദേഹഃ കിം ബീജം ജന്മകര്മണാമ് । കസ്മിംസ് ത്യക്തേ പരിത്യക്തം സര്വം ഭവതി സുന്ദര
ഈ ശരീരം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ഉണർന്നു കുലുങ്ങുന്നത്? ജനനത്തിന്റെയും പ്രവൃത്തിയുടെയും വിത്ത് എന്താണ്? അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, സുന്ദരനേ, എല്ലാം സത്യത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചതായിത്തീരും.
സാധോ ന ദേഹത്യാഗേന ന രാജ്യത്യജനേന ച । ന ചോടജാദിപ്ലോഷേണ സര്വത്യാഗോ ഭവേന് നൃണാമ്
സദ്ഗുണശാലിയായവനേ, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചാലോ, രാജ്യം വിട്ടാലോ, കുടിലും മറ്റും ചുട്ടുനശിപ്പിച്ചാലോ, മനുഷ്യർക്കു പൂർണ്ണമായ ത്യാഗം ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യത് സര്വം സര്വതോ യച് ച തസ്മിന് സര്വൈകകാരണേ । സര്വസ്മിന് സമ്പരിത്യക്തേ സര്വത്യാഗഃ കൃതോ ഭവേത്
സകലവും എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും, എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്ന ആ ഏകത്വത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണമായി വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചവനാകുമ്പോൾ മാത്രമേ യഥാർത്ഥമായ ഉപേക്ഷണം സിദ്ധിക്കൂ.
സര്വം സര്വഗതം സാര്വം ഹേയം ത്യാജ്യം ച സര്വഥാ । സര്വം കിമ് ഉച്യതേ ബ്രൂഹി സര്വതത്ത്വവിദാം വര
എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതും, എല്ലാതരത്തിലും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതും, ഉപേക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യമായതും, 'എല്ലാം' എന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണെന്ന് പറയൂ, സകലതത്ത്വങ്ങൾക്കുമേൽ അറിവുള്ളവനേ.
സാധോ സര്വകലാധാരം ജീവപ്രാണാദിനാമകമ് । ന ജഡം നാജഡം ഭ്രാന്തം ചിത്തം സര്വമ് ഇതി സ്മൃതമ്
സദ്ഗുണമുള്ളവനേ, സകലശക്തികൾക്കും ആധാരമായതും, ജീവൻ, പ്രാണൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതും, ജഡമല്ലാത്തതും, ജഡമല്ലാത്തതുമായ മനസ്സാണ് 'എല്ലാം' എന്ന് പറയുന്നത്, കാരണം അത് ഭ്രമിതമായിരിക്കുന്നു.
രാജ്യാദേര് അഥ ദേഹാദേര് ആശ്രമാദേര് മഹീപതേ । സര്വസ്യൈവ മനോ ബീജം തരുബീജം തരോര് ഇവ
രാജാവേ, രാജ്യം, ശരീരം, ആശ്രമം എന്നിവയെപ്പോലെ എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്നത് മനസ്സാണ്. ഒരു വൃക്ഷത്തിന് വിത്ത് എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ മനസ്സാണ് എല്ലാറ്റിനും വിത്ത്.
സര്വസ്യ ബീജേ സന്ത്യക്തേ സര്വം ത്യക്തം ഭവത്യ് അലമ് । സമ്ഭവാസമ്ഭവാദ് ഭൂയസ് സര്വത്യാഗോ ഭവേദ് ഇതി
എല്ലാവിഷയങ്ങളുടെയും വിത്ത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചതായിരിക്കും. കാരണം വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, മുഴുവൻ ഉപേക്ഷണം സംഭവിക്കുന്നു.
സര്വം ധര്മാദ്യ് അധര്മാദി രാജ്യാദി വിപിനാദി ച । സചിത്തസ്യ പരം ദുഃഖം നിശ്ചിത്തസ്യ പരം സുഖമ്
ധർമ്മം, അധർമ്മം, രാജ്യം, കാട് — ഇവയെല്ലാം മനസ്സുള്ളവർക്കു വലിയ ദു:ഖം നൽകുന്നു; മനസ്സില്ലാത്തവർക്കു അത്യുത്തമമായ സന്തോഷം നൽകുന്നു.
ഇദം വിവര്തതേ സര്വം ചിത്തമ് ഏവ ജഗത്തയാ । ദേഹാദ്യാകാരജാലേന ബീജം വൃക്ഷതയാ യഥാ
ഈ മനസ്സാണ് ശരീരാദികൾ പോലുള്ള രൂപങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ലോകവും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്; വിത്ത് വൃക്ഷമായി വളരുന്നതുപോലെ.
പാദപഃ പവനേനേവ ഭൂകമ്പേനേവ പര്വതഃ । ഭസ്ത്രാ ഭസ്ത്രാഹിനേവായം ദേഹശ് ചിത്തേന ചാല്യതേ
കാറ്റ് മരത്തെ ഇളക്കുന്നതുപോലെയും, ഭൂകമ്പം പർവതത്തെ ഇളക്കുന്നതുപോലെയും, കുഴലിൽ വായുവിടുന്നവൻ കുഴലിനെ ഇളക്കുന്നതുപോലെയും, ഈ ശരീരം മനസ്സാണ് ഇളക്കുന്നത്.
സര്വഭൂതോപഭോഗ്യാനാം ജരാമരണജന്മനാമ് । മഹാമണീനാം സുദൃഢം ചിത്തം വിദ്ധി സമുദ്ഗകമ്
സകല ജീവികളുടെ അനുഭവങ്ങളും, ജനനം, വയസ്സാകൽ, മരണം എന്നിവയുമാണ് മഹാമാണിക്യങ്ങൾ. ഈ മഹാമാണിക്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന ശക്തമായ പെട്ടിയാണ് മനസെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ചിത്തം ജീവോ മനോ മായാ പ്രാണശ് ചേത്യാദിഭിര് മുനേ । ക്രിയാനുരൂപൈര് അഭിധാവ്യാപാരൈശ് ചിത്തമ് ഉച്യതേ
മഹർഷേ, മനസിനെ ജീവൻ, ബുദ്ധി, മായ, പ്രാണൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കുന്നു. അതിന്റെ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഇങ്ങനെ പല പേരുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ചിത്തം സര്വമ് ഇതി പ്രാഹുസ് തസ്മിംസ് ത്യക്തേ മഹീപതേ । സര്വാധിവ്യാധിസീമാന്തേ സര്വത്യാഗഃ കൃതോ ഭവേത്
എല്ലാം മനസാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. രാജാവേ, ആ മനസിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അതിന്റെ எல்லകളും വിട്ടുപോകുന്നു; അപ്പോൾ സകലത്യാഗവും സിദ്ധീകരിക്കുന്നു.
ചിത്തത്യാഗം വിദുസ് സര്വത്യാഗം ത്യാഗവിദാം വര । തസ്മിന് സിദ്ധേ മഹാബാഹോ സത്യം കേനാപി ഭൂയതേ
മനസിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണെന്ന് യഥാർത്ഥ ത്യാഗം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. മഹാബാഹുവേ, അതിൽ സിദ്ധി ലഭിച്ചാൽ, പിന്നെ ആരും അറിയേണ്ട സത്യം ഒന്നുമില്ല.
ചിത്തേ ത്യക്തേ ലയം യാതി ദ്വൈതമ് ഐക്യം ച സര്വതഃ । കേനചിദ് ഭൂയതേ ശാന്തം സ്വച്ഛമ് ഏകമ് അനാമയമ്
ചിത്തം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, എല്ലായിടത്തും ഇരട്ടത്വം ഒറ്റയാകുന്നു; അപ്പോൾ ആര്ക്കും ശേഷിക്കുന്നത് സമാധാനവും, നിർമ്മലവും, ഏകത്വവും, ദുഃഖരഹിതവുമായ അവസ്ഥ മാത്രമാണ്.
അസ്യാഃ ക്ഷേത്രം വിദുശ് ചിത്തം സംസൃതേസ് സസ്യസന്തതേഃ । ക്ഷേത്രേ ത്വ് അക്ഷേത്രതാം യാതേ ശാലേഃ ക ഇവ സമ്ഭവഃ
ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ അനന്ത വിളവിനുള്ള നിലമാണ് ചിത്തമെന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു; പക്ഷേ, ആ നില തന്നെ ഇല്ലാതായാൽ, നെല്ലിന് എങ്ങനെയാണ് വളരാൻ കഴിയുക?
ചിത്തമ് ഏവ വിചിത്രേഹം ഭാവാഭാവവിലാസിനാ । വിവര്തതേ ഽര്ഥഭാവേന ജലമ് ഊര്മിതയാ യഥാ
ഇവിടെ, ചിത്തം തന്നെ ഭാവവും അഭാവവും എന്ന കളിയായി പ്രകടമാകുന്നു; അതു വസ്തുതകളായി മാറുന്നു, ജലം തിരകളായി മാറുന്നതുപോലെ.
ചിത്തോത്സാദനരൂപേണ സര്വത്യാഗേന ഭൂപതേ । സര്വമ് ആസാദ്യതേ സമ്യക് സാമ്രാജ്യേനേവ സര്വദാ
ഭൂപതേ, ചിത്തം പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ, എല്ലാം സത്യത്തിൽ പ്രാപ്യമാണ്; സമ്രാജ്യത്തെപ്പോലെ എല്ലാം എപ്പോഴും സ്വന്തമാകുന്നു.