ഭാണ്ഡജാതം ദഹത്യ് അഗ്നൌ സഹ ശുഷ്കേന്ധനേന തത് । കേവലാകൃതിര് അസ്നേഹസ് തുഷ്ടിമാന് ആഹ ഭൂപതിഃ
ഉണക്കിയ ഇന്ധനത്തോടൊപ്പം പാത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടം അഗ്നിയിൽ കത്തുന്നു; എന്നാൽ സംതൃപ്തനായ രാജാവ് പറയുന്നു: 'ഞാൻ വെറും രൂപം മാത്രമാണ്, എനിക്ക് ആസ്വാദനമോ ആശയമോ ഇല്ല.'
അഹോ നു ചിരകാലേന ദേവപുത്ര പ്രബോധിതഃ । സമ്പന്നഃ കേവലശ് ശുദ്ധസ് സുഖിതോ ബോധവാന് അഹമ്
അയ്യോ, ദൈവപുത്രാ, വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; ഞാൻ പൂർണ്ണനാണ്, ശുദ്ധനാണ്, സന്തോഷവാനാണ്, ബോധമുള്ളവനാണ്.
കിം നാമ കില വസ്ത്വ് ഏതദ് ഭവേത് സാങ്കല്പികക്രമമ് । യദ് ഭാണ്ഡോപസ്കരസ്ഥാനസദനാദ്യവലമ്ബനമ്
ഈ പാത്രങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ, വീടുകൾ തുടങ്ങിയവയിലേക്കുള്ള ആശ്രയം, ഈ സങ്കല്പത്തിന്റെ ക്രമം പിന്തുടരുന്ന വസ്തു എന്താണ് എന്നറിയാൻ കഴിയുമോ?
യാവദ് യാവത് പ്രഹീയന്തേ വിബന്ധാ ബന്ധഹേതവഃ । താവത് താവത് സമായാതി പരമാം നിര്വൃതിം മനഃ
ബന്ധങ്ങളും അതിന്റെ കാരണങ്ങളും ഒരൊറ്റത്തോടൊരൊറ്റം അകറ്റുന്നിടത്തോളം മനസിന് പരമമായ ശാന്തി ലഭിക്കും.
ശാമ്യാമി പരിനിര്വാമി സുഖിതോ ഽസ്മി ജയാമ്യ് അഹമ് । വിബന്ധാഃ പ്രക്ഷയം യാതാസ് സര്വത്യാഗോ മയാ കൃതഃ
എനിക്ക് മനസ്സിൽ സമാധാനവും തൃപ്തിയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, വിജയിച്ചവനാണ്. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും അവസാനിച്ചു, ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ദിഗമ്ബരോ ദിക്സദനോ ദിക്സഖോ ഽയമ് അഹം സ്ഥിതഃ । ദേവപുത്ര മഹാത്യാഗാത് കിമ് അന്യദ് അവശിഷ്യതേ
ദിശകളാണ് എന്റെ വസ്ത്രവും, ദിശകളാണ് എന്റെ വീടും, ദിശകളാണ് എന്റെ ആകാശവും. ദൈവപുത്രാ, ഈ മഹാ ഉപേക്ഷയ്ക്കു ശേഷം ഇനി എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?
സര്വമ് ഏവ ന സന്ത്യക്തം ത്വയാ രാജഞ് ശിഖിധ്വജ । സര്വത്യാഗപരാനന്ദം മാ മുധാഭിനയീകുരു
രാജാവേ ശിഖിധ്വജ, നീ ഇതുവരെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല. ആ പരമാനന്ദം വ്യർത്ഥമായി നടിക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ട.
തവാസ്ത്യ് ഏവാപരിത്യക്തസ് സര്വസ്മാദ് ഭാഗ ഉത്തമഃ । യം പരിത്യജ്യ നിശ്ശേഷം പരാമ് ആയാസ്യ് അശോകതാമ്
നിനക്ക് ഇപ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കാത്ത ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഒരു ഭാഗം ബാക്കി ഉണ്ട്. അതും പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ നീ പരമമായ ദുഃഖരഹിതാവസ്ഥ നേടും.
ഇതി ശ്രുതവതാ തേന കിഞ്ചിത് സഞ്ചിന്ത്യ ഭൂഭൃതാ । ഇദമ് ഉക്തം മഹാബാഹോ രാമ രാജീവലോചന
അങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ആ രാജാവ് കുറച്ചു നേരം ആലോചിച്ചു, പിന്നെ മഹാബാഹുവായ രാമാ, കമലനയനനായ രാമാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇന്ദ്രിയവ്യാലസങ്ഘാതോ രക്തമാംസമയാകൃതിഃ । ശിഷ്യതേ സര്വസന്ത്യാഗേ ദേഹോ മേ ദേവതാത്മജ
എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം ശേഷിക്കുന്നത് ഈ ശരീരമേയുള്ളൂ, രക്തവും മാംസവും കൊണ്ടുള്ള രൂപം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടം ചേർന്നതാണ്, ദേവപുത്രാ.
തദ് ഉത്ഥായ പുരസ്സംസ്ഥഭൃഗുപാതാദ് അവിഘ്നജാത് । വിനാശാത്മകതാം നീത്വാ സര്വത്യാഗീ ഭവാമ്യ് അഹമ്
അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ എഴുന്നേറ്റ് ഭൃഗുമുനിയുടെ മുന്നിൽ നിന്നു, ഒരു തടസ്സവും കൂടാതെ, ഈ ശരീരം നശിപ്പിച്ച് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചവനായി മാറും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ദേഹമ് അഗ്രസ്ഥേ ശ്വഭ്രേ ത്യക്തുമ് അസൌ ജവാത് । കരോതി യാവദ് ഉത്ഥാനം താവത് കുമ്ഭോ ഽഭ്യുവാച ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവൻ അതിവേഗം എഴുന്നേറ്റ് ശരീരം ആ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ എറിയാൻ ശ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ തന്നെയാണ് കുംബൻ സംസാരിച്ചത്.
രാജന് കിമ് ഇതി ദേഹം ത്വം നിരാഗസ്കം മഹാവടേ । ത്യജസ്യ് അജ്ഞോ ഹി വൃഷഭഃ കുപിതോ ഹന്തി തര്ണകമ്
രാജാവേ, നീ ഈ അകാരണമായ ദേഹത്തെ ഈ വലിയ കുഴിയിലേക്കെന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു? അജ്ഞാനിയായ കാളയിടുമ്പോൾ, അതു പോലും ചെറുതായിരിക്കുന്ന പുല്ലിനെ നശിപ്പിക്കുമല്ലോ.
ജഡോ വരാകോ മൂകാത്മാ തപസ്വീ ദേഹകോ ഹ്യ് അയമ് । ന കശ്ചന തവൈതസ്മൈ മാ മുധൈവ രുഷം കുരു
ഈ ദേഹം മന്ദമായതും ദുർബലമായതും വാക്കില്ലാത്തതും തപസ്സുകാരനുപോലുമാണ്; ഇതൊന്നും നിനക്കു സ്വന്തമല്ല. അതിനോടു അനാവശ്യമായി കോപം കാണിക്കരുത്.
ആത്മന്യ് ഏവൈഷ മൂഢാത്മാ ധ്യാനവാന് ഇവ തിഷ്ഠതി । സഞ്ചാല്യതേ പരേണൈവ തരങ്ഗേണേവ കാഷ്ഠകമ്
ഈ ഭ്രമിച്ച മനസ്സ് താനെന്നു കരുതുന്നവൻ, ധ്യാനത്തിലിരിക്കുന്നവനുപോലെ തന്നെക്കൊണ്ട് തന്നെ ഇരിക്കുന്നു; ഒരു തരംഗം മരക്കഷ്ണം എങ്ങനെ നീക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരാളാൽ മാത്രമേ ഇത് ഉണരുകയുള്ളൂ.
ക്ഷോഭയത്യ് അന്യ ഏവൈനം നിഗ്രഹാര്ഹോ മുഹുര് ബലാത് । തപസ്വിനം യഥൈകാന്തസംസ്ഥിതം മത്തതസ്കരഃ
മറ്റൊരാളാണ് ഈ തപസ്സുകാരനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ബലമായി കലക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്; ഒറ്റക്കിരിക്കുന്നു ഒരുത്തനെ ഒരു മദ്യപനായ കള്ളൻ എങ്ങനെ ശല്യപ്പെടുത്തുന്നുവോ അതുപോലെ.
സുഖദുഃഖാനുഭൂത്യാ ഹി നാപരാധി ശരീരകമ് । നാത്മനഃ ഫലപാതാത് സ സ്പന്ദൈര് വൃക്ഷോ ഽപരാധവാന്
സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ശരീരം കുറ്റക്കാരനല്ല; കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു പഴങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ, അതിന് വൃക്ഷം കുറ്റക്കാരനല്ല.
വാതഃ ഫലശിഖാപുഷ്പപാതനം കുരുതേ സ്ഫുരന് । തരുണാ സാധുനാ സാധോര് അപരാദ്ധം കിമ് ആത്മനഃ
കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ പഴങ്ങളും കൊമ്പുകളും പൂവുകളും വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു; മഹാനേ, അതിനാൽ വൃക്ഷത്തിന് എന്ത് കുറ്റമുണ്ട്?
ത്യക്തേനാപി ശരീരേണ കില താമരസേക്ഷണ । സര്വത്യാഗോ ന തേ യാതി നിഷ്പത്തിം വിഷമോ ഹി സഃ
താമരപ്പൂവ് പോലെ കണ്ണുള്ളവളേ, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചാലും മുഴുവൻ ഉപേക്ഷം സംഭവിക്കില്ല; കാരണം അതു വളരെ ദുഷ്കരമാണ്.
ഭൃഗോഃ കേവലമ് ഏതത് ത്വം നിരാഗസ്കം ശരീരകമ് । മുധാ ക്ഷിപസി നോ ദേഹത്യാഗേന ത്യാഗിതാ ഭവേത്
ഭൃഗോ, നിന്റെ ഈ ശരീരം ആസക്തിയില്ലാത്തതാണ്; ശരീരം വെറുതെ ഉപേക്ഷിച്ചാലും യഥാർത്ഥ ഉപേക്ഷം ഉണ്ടാകില്ല.
യേനായം ക്ഷോഭ്യതേ ദേഹോ മത്തേഭേനേവ പാദപഃ । തത് സന്ത്യജസി ചേത് പാപം തന് മഹാത്യാഗവാന് ഭവാന്
ഈ ശരീരം ഒരു പൈങ്കിളി ആനയാൽ കുലുങ്ങുന്ന വൃക്ഷംപോലെ കുലുങ്ങുന്ന കാരണത്തെ നീ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, നീ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, മഹത്തായ ത്യാഗശീലിയായിത്തീരും.
തസ്മിംസ് ത്യക്തേ ഭവേത് ത്യക്തം സര്വം ദേഹാദി ഭൂപതേ । നോ ചേന് നിര്ദഗ്ധമ് അപ്യ് ഏതദ് ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രരോഹതി
അത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, രാജാവേ, ശരീരം ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചതായിത്തീരും. അതല്ലെങ്കിൽ, ഇതെത്രയൊക്കെ ചുട്ടുനശിപ്പിച്ചാലും, വീണ്ടും വീണ്ടും മുളച്ചു വരും.
കേനായം ചാല്യതേ ദേഹഃ കിം ബീജം ജന്മകര്മണാമ് । കസ്മിംസ് ത്യക്തേ പരിത്യക്തം സര്വം ഭവതി സുന്ദര
ഈ ശരീരം എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ഉണർന്നു കുലുങ്ങുന്നത്? ജനനത്തിന്റെയും പ്രവൃത്തിയുടെയും വിത്ത് എന്താണ്? അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, സുന്ദരനേ, എല്ലാം സത്യത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചതായിത്തീരും.
സാധോ ന ദേഹത്യാഗേന ന രാജ്യത്യജനേന ച । ന ചോടജാദിപ്ലോഷേണ സര്വത്യാഗോ ഭവേന് നൃണാമ്
സദ്ഗുണശാലിയായവനേ, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചാലോ, രാജ്യം വിട്ടാലോ, കുടിലും മറ്റും ചുട്ടുനശിപ്പിച്ചാലോ, മനുഷ്യർക്കു പൂർണ്ണമായ ത്യാഗം ഉണ്ടാവുന്നില്ല.
യത് സര്വം സര്വതോ യച് ച തസ്മിന് സര്വൈകകാരണേ । സര്വസ്മിന് സമ്പരിത്യക്തേ സര്വത്യാഗഃ കൃതോ ഭവേത്
സകലവും എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും, എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്ന ആ ഏകത്വത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണമായി വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചവനാകുമ്പോൾ മാത്രമേ യഥാർത്ഥമായ ഉപേക്ഷണം സിദ്ധിക്കൂ.
സര്വം സര്വഗതം സാര്വം ഹേയം ത്യാജ്യം ച സര്വഥാ । സര്വം കിമ് ഉച്യതേ ബ്രൂഹി സര്വതത്ത്വവിദാം വര
എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതും, എല്ലാതരത്തിലും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതും, ഉപേക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യമായതും, 'എല്ലാം' എന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണെന്ന് പറയൂ, സകലതത്ത്വങ്ങൾക്കുമേൽ അറിവുള്ളവനേ.
സാധോ സര്വകലാധാരം ജീവപ്രാണാദിനാമകമ് । ന ജഡം നാജഡം ഭ്രാന്തം ചിത്തം സര്വമ് ഇതി സ്മൃതമ്
സദ്ഗുണമുള്ളവനേ, സകലശക്തികൾക്കും ആധാരമായതും, ജീവൻ, പ്രാണൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതും, ജഡമല്ലാത്തതും, ജഡമല്ലാത്തതുമായ മനസ്സാണ് 'എല്ലാം' എന്ന് പറയുന്നത്, കാരണം അത് ഭ്രമിതമായിരിക്കുന്നു.
രാജ്യാദേര് അഥ ദേഹാദേര് ആശ്രമാദേര് മഹീപതേ । സര്വസ്യൈവ മനോ ബീജം തരുബീജം തരോര് ഇവ
രാജാവേ, രാജ്യം, ശരീരം, ആശ്രമം എന്നിവയെപ്പോലെ എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്നത് മനസ്സാണ്. ഒരു വൃക്ഷത്തിന് വിത്ത് എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ മനസ്സാണ് എല്ലാറ്റിനും വിത്ത്.
സര്വസ്യ ബീജേ സന്ത്യക്തേ സര്വം ത്യക്തം ഭവത്യ് അലമ് । സമ്ഭവാസമ്ഭവാദ് ഭൂയസ് സര്വത്യാഗോ ഭവേദ് ഇതി
എല്ലാവിഷയങ്ങളുടെയും വിത്ത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചതായിരിക്കും. കാരണം വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, മുഴുവൻ ഉപേക്ഷണം സംഭവിക്കുന്നു.
സര്വം ധര്മാദ്യ് അധര്മാദി രാജ്യാദി വിപിനാദി ച । സചിത്തസ്യ പരം ദുഃഖം നിശ്ചിത്തസ്യ പരം സുഖമ്
ധർമ്മം, അധർമ്മം, രാജ്യം, കാട് — ഇവയെല്ലാം മനസ്സുള്ളവർക്കു വലിയ ദു:ഖം നൽകുന്നു; മനസ്സില്ലാത്തവർക്കു അത്യുത്തമമായ സന്തോഷം നൽകുന്നു.