സര്വത്യാഗമണാവ് ഏവം ഗതേ കമലലോചന । തപഃകാചമണിര് ദൃഷ്ടസ് ത്വയാ സങ്കല്പചക്ഷുഷാ
കമലനയനനേ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ മുത്ത് അങ്ങിനെത്തന്നെ എത്തിയപ്പോൾ, നീ മനസ്സിന്റെ ദൃഷ്ടിയാൽ തപസ്സിന്റെ സുതാരമായ കല്ല് കണ്ടു.
ത്വയാ തസ്മിംസ് തപസ്യ് ഏവ ദുഃഖേ ദൃഷ്ടിഭ്രമോദിതേ । ഗ്രാഹ്യൈകഭാവനാ ബദ്ധാ ജലേന്ദൌ ശിശുനാ യഥാ
ആ തപസ്സിൽ, അതായത് ദു:ഖമായും തെറ്റായ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്നുമുള്ളതായതിൽ, നീ മനസ്സിനെ ഒരൊറ്റ കാര്യത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി; വെള്ളത്തിൽ ചന്ദ്രനെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കുഞ്ഞുപോലെ.
അവാസനമ് അനാരഭ്യ കൃതാനന്ദാ സവാസനാ । ആദ്യന്തമധ്യവിഷമാ ദുഃഖായൈവ തപഃക്രിയാ
വാഞ്ഛകൾ ഉപേക്ഷിക്കാതെയും ശരിയായി തുടങ്ങാതെയും നീ ആനന്ദം നിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നുന്ന, പക്ഷേ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തപസ്സുകൾ ചെയ്തു; തുടക്കം, നടുവ്, അവസാനം എല്ലാം അസമമായതുകൊണ്ട് അത്തരം തപസ്സുകൾ ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
അമിതാനന്ദമ് ഉത്സൃജ്യ സുസാധം യഃ പ്രവര്തതേ । മിതേ വസ്തുനി ദുസ്സാധേ സ്വാത്മഹാ സ ശഠസ് സ്മൃതഃ
അവസാനമില്ലാത്ത ആനന്ദം ഉപേക്ഷിച്ച്, ചെറിയതും പ്രയാസമുള്ളതുമായ കാര്യത്തിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിക്കുന്നവൻ, സ്വയം വഞ്ചിക്കുന്ന മൂഢനാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
സര്വത്യാഗസ് സമാരഭ്യ ന വിനിഷ്പാദിതസ് ത്വയാ । തപോദുഃഖൈകതജ്ജ്ഞേന ബദ്ധേന വനസദ്മനി
സർവ്വം ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ വ്രതം നീ ആരംഭിച്ചില്ല; തപസ്സിന്റെ കഷ്ടം മാത്രം അറിഞ്ഞ്, കാട്ടിൽ താമസിച്ച് നീ സ്വയം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു.
രാജ്യബന്ധാദ് വിനിഷ്ക്രമ്യ ഗജവദ് ദുഃഖപൂരിതേ । വനവാസാഭിധേ സാധോ ബദ്ധോ ഽസി ദൃഢബന്ധനേ
രാജാധികാരത്തിന്റെ ബന്ധനം വിട്ട്, മഹാബുദ്ധിമാനേ, ആനപോലെ കഷ്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നതെന്ന പേരിൽ നീ ഉറപ്പുള്ള ബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ദ്വിഗുണാ ഏവ തേ ചിന്താശ് ശീതവാതാതപാദയഃ । ബന്ധനാദ് അധികം മന്യേ വനവാസമ് അജാനതഃ
തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് തുടങ്ങിയവകൊണ്ടു നിന്റെ ചിന്തകൾ ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചു; ബന്ധത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയാത്തവർക്കു കാട്ടിൽ താമസം കൂടുതൽ കഠിനമായ ബന്ധമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ചിന്താമണിര് മയാ പ്രാപ്ത ഇത്യ് അലം ബുദ്ധവാന് അസി । ന ലബ്ധവാന് ഭവാന് സാധോ സ്ഫടികസ്യാപി ഖണ്ഡികാമ്
നീ 'ചിന്താമണി കിട്ടി' എന്നു വിചാരിക്കുന്നു; എന്നാൽ സത്യത്തിൽ, മഹാനേ, നീ സ്ഫടികത്തിന്റെ ഒരു കഷ്ണം പോലും നേടിയിട്ടില്ല.
ഇത്യ് ഏതദ് അങ്ഗ മണിയത്നകഥാസമാനം സമ്യങ് മയാ പ്രകടിതം തവ പദ്മനേത്ര । ഉദ്ബോധ്യ ബോധമ് അമലം സ്വയമ് ഏവ ബുദ്ധ്യാ യദ് വച്മി തത് പരിണതിം കുരു ചിത്തകോശേ
കമലനയനനേ, ഈ കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ മനസ്സോടെ, വിലയേറിയ ഒരു കഥപോലെ നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു. നീ സ്വന്തമായുള്ള വിവേകത്തോടെ മനസ്സിൽ ശുദ്ധമായ അറിവ് ഉണർത്തണം. ഞാൻ പറയുന്നതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ ആന്തരികത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ആഴപ്പെടുത്തണം.
ഇദാനീം രാജശാര്ദൂല വസ്തുസമ്പ്രതിപത്തയേ । ശൃണു വിന്ധ്യേഭവൃത്താന്തവിവൃതിം സ്മയകാരിണീമ്
രാജശ്രേഷ്ഠനേ, വസ്തുതയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ, വിന്ധ്യകാടിൽ സംഭവിച്ച ആഹ്ലാദകരമായ കഥ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
യോ ഽസൌ വിന്ധ്യവനേ ഹസ്തീ സോ ഽസ്മിന് ഭൂമിതലേ ഭവാന് । യൌ വൈരാഗ്യവിവേകൌ തേ തൌ തസ്യ ദശനൌ ശിതൌ
വിന്ധ്യകാടിലെ ആ ആന ഈ ഭൂമിയിൽ നീ തന്നെയാണ്. അവന്റെ രണ്ട് മൂർച്ചയുള്ള ദന്തങ്ങൾ നിന്റെ വൈരാഗ്യവും വിവേകവുമാണ്.
യശ് ചാസൌ വാരണാക്രാന്തിതത്പരോ ഹസ്തിപസ് സ്ഥിതഃ । തദ് അജ്ഞാനം ത്വദാക്രാന്തിതത്പരം തവ ദുഃഖദമ്
ആ ആനയെ കീഴടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ ആനപ്പിടിയെന്നപോലെ, നിന്നെ കീഴടക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന അജ്ഞാനമാണ് നിനക്ക് ദുഃഖം നൽകുന്നത്.
അതിശക്തോ ഽപ്യ് അശക്തേന ദുഃഖാദ് ദുഃഖം ഭയാദ് ഭയമ് । ഹസ്തീ ഹസ്തിപകേനേവ രാജന് മൌര്ഖ്യേണ നീയസേ
നിനക്ക് വലിയ ശക്തിയുണ്ടെങ്കിലും, ശക്തിയില്ലാത്തവരുടെ കൈയിൽ നീ ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് ദു:ഖത്തിലേക്കും, ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഭയത്തിലേക്കും നയിക്കപ്പെടുന്നു, രാജാവേ. ഒരു ആനയെ അതിന്റെ കാവലുകാരൻ എങ്ങനെ നയിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെ നീ മൗഢ്യത്തിന്റെ പിടിയിൽ ആകുന്നു.
യല് ലോഹരജ്ജുസാരേണ വാരണഃ പരിയന്ത്രിതഃ । തദ് ആശാപാശജാലേന ഭവാന് ആപദമ് ആഗതഃ
ഇരുമ്പ് ചങ്ങല കൊണ്ട് ആനയെ എങ്ങനെ പിടിച്ചിടുമോ, അങ്ങനെ തന്നെ ആശയുടെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട് നീ കഷ്ടത്തിലേക്ക് എത്തിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ആശാ ഹി ലോഹരജ്ജുഭ്യോ വിഷമാ വിപുലാ ദൃഢാ । കാലേന ക്ഷീയതേ ലോഹം തൃഷ്ണാ തു പരിവര്ധതേ
ആശയെന്നത് ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകളേക്കാൾ ഭയങ്കരവും, വലിയതും, ശക്തവുമാണ്. കാലം കടന്നാൽ ഇരുമ്പ് ചോർന്നുപോകും, പക്ഷേ തൃശ്യ മാത്രം കാലം കൂടുമ്പോൾ കൂടിവരും.
യദ് ബദ്ധം പ്രേക്ഷതേ വൈരീ ഗജമ് ആരാദ് അലക്ഷിതഃ । പ്രേക്ഷതേ ത്വാം തദ് അജ്ഞാനം ക്രീഡാര്ഥം ബദ്ധമ് ഏകകമ്
ബദ്ധനായ ആനയെ ശത്രു ദൂരത്ത് നിന്ന് ഒളിച്ചുനോക്കുന്നതുപോലെ, നീ ബദ്ധനായി ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുമ്പോൾ അജ്ഞാനം നിന്നെ കളിയാക്കാൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യദ് ബഭഞ്ജ ഗജശ് ശസ്ത്രശൃങ്ഖലാജാലബന്ധനമ് । തത് തത്യാജ ഭവാന് ഭോഗഭൂമിം രാജ്യമ് അകണ്ടകമ്
യാന്നാ ആന പിഴിഞ്ഞു കളഞ്ഞ ആയുധങ്ങളുടെ ചങ്ങലകളും വലകളും ആയിരുന്നുവോ, അതുപോലെ ഭവാൻ ആ സുഖഭൂമിയും തടസ്സങ്ങളില്ലാത്ത രാജ്യവും ഉപേക്ഷിച്ചു.
കദാചിത് സുകരം ശസ്ത്രശൃങ്ഖലാജാലഭേദനമ് । ന ത്വ് അസ്യ മനസസ് സാധോ ഭോഗാശാവിനിവാരണമ്
ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആയുധങ്ങളുടെ ചങ്ങലകളും വലകളും പൊട്ടിച്ചെരിയുന്നത് എളുപ്പമാണ്; പക്ഷേ, സദ്ഗുണശാലിയായവനേ, മനസ്സിലെ ആസ്വാദനാശയെ വിട്ടുകളയുക അത്ര എളുപ്പമല്ല.
യദ് ഇഭേ പാടയത്യ് ഉച്ചൈര് ബന്ധം ഹസ്തിപകോ ഽപതത് । ത്വയി ത്യജതി തദ് രാജ്യമ് അജ്ഞാനം പതിതം ക്ഷതമ്
ആന അതിന്റെ ബന്ധനം ശക്തിയായി പൊട്ടിച്ചെരിയുമ്പോൾ ആനപ്പാപ്പൻ നിലംചൊരിയുന്നതുപോലെ, ഭവാൻ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ അജ്ഞാനം വീണു, പരാജയപ്പെട്ടു.
യദാ വിരക്തഃ പുരുഷോ ഭോഗാശാം ത്യക്തുമ് ഇച്ഛതി । തദാ പ്രകമ്പതേ ഽജ്ഞാനം ഛേദ്യവൃക്ഷപിശാചവത്
ഒരു മനുഷ്യൻ വൈരാഗ്യത്തോടെ ആസ്വാദനാശയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, വെട്ടാൻ പോകുന്ന മരത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഭൂതംപോലെ അജ്ഞാനം വിറയ്ക്കുന്നു.
യദാ വിവേകീ പുരുഷോ ഭോഗാന് സന്ത്യജ്യ തിഷ്ഠതി । തദാ പലായതേ ഽജ്ഞാനം ഛിന്നവൃക്ഷപിശാചവത്
യുക്തിയുള്ള ഒരാൾ ആസ്വാദനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, അജ്ഞാനം വെട്ടിയെടുത്ത വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു പിശാച് ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ ഒഴിഞ്ഞുപോകുന്നു.
ഭോഗൌഘേ നൂനമ് ഉന്മുക്തേ പതത്യ് അജ്ഞാനമ് അസ്ഥിതി । പാദപേ ക്രകചച്ഛിന്നേ കുലായസ് തദ്ഗതോ യഥാ
ആസ്വാദനങ്ങളുടെ പ്രവാഹം തടഞ്ഞാൽ, അജ്ഞാനം ഉറപ്പായി വീഴുന്നു; വൃക്ഷം വെട്ടിയാൽ അതിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കുരുവീട് നിലംപതിക്കുന്നതുപോലെ.
യദാ വനം പ്രയാതസ് ത്വം തദാജ്ഞാനം ക്ഷതം ത്വയാ । പതിതം സന് ന വിഹതം മനസ്ത്യാഗമഹാസിനാ
നീ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ അജ്ഞാനം നിന്റെ കൈകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റു; അതു വീണുവെങ്കിലും മനസ്സിന്റെ വെടിപ്പെന്ന മഹാസ്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ പൂര്ണമായും നശിപ്പിച്ചില്ല.
തേന ഭൂയസ് സമുത്ഥായ സ്മൃത്വാ പരിഭവഃ കൃതഃ । തപഃപ്രപഞ്ചഖാതേ ഽസ്മിന് ഗഹനേ ത്വം നിയോജിതഃ
അതിനാൽ, വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, നേരിട്ട അപമാനം ഓർത്തുകൊണ്ട്, ഈ കഠിനമായ തപസ്സിന്റെ കാടിൽ നിന്നെ ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
തദൈവാഘാതയിഷ്യസ് ത്വം യദ്യ് അജ്ഞാനം യദാ പതത് । രാജ്യത്യാഗവിധൌ തത് ത്വാം നാഹനിഷ്യത് ക്ഷയം ഗതമ്
അപ്പോള് അജ്ഞാനം ഉദിച്ച സമയത്തുതന്നെ നീ അതിനെ നശിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കില്, രാജ്യം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ട സമയത്ത് അതു നേരത്തെ തന്നെ ഇല്ലാതായിരിക്കും; അതിനാല് പിന്നെ അതു നിന്നെ ബാധിക്കുമായിരുന്നില്ല.
യത് ഖാതവലയസ് തേന വൈരിണാ ഹസ്തിനഃ കൃതഃ । തത് തപോദുഃഖമ് അതുലമ് അജ്ഞാനേന തവാര്പിതമ്
ആ കുഴിയുടെ വളയത്തില് ആന എന്ന ശത്രു നിന്നെ അനുഭവിപ്പിച്ച അതുല്യമായ തപസ്സിന്റെ ദു:ഖം, അജ്ഞാനമാണ് നിനക്കു നല്കിയതും കാരണം.
യാം തസ്യ രാജസാമഗ്രീം ഗജാരേര് ആഹരന് നൃപഃ । സാ ത്വദജ്ഞാനനൃപതേശ് ചിത്തഭൂതിര് വിസാരിണീ
ആ ആനയുടെ കുഴിയില് നിന്ന് രാജാവു കൊണ്ടുവന്ന രാജസമ്പത്ത്, വാസ്തവത്തില് നിന്റെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ രാജാവിന്റെ മനസ്സിന്റെ പ്രകടനമാണ്, പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നതായും.
ത്വം ഗജേന്ദ്രസ് തപഃഖാതേ ദീര്ഘേ വനഗതോ ഽപി സന് । അജ്ഞാനവൈരിണാ തേന നിക്ഷിപ്തസ് തരസാചിതി
നീ ആനകളുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ ദീര്ഘകാലം വനത്തില് തപസ്സിന്റെ കുഴിയില് കഴിഞ്ഞിരുന്നാലും, അജ്ഞാനം എന്ന ശത്രു നിന്നെ അതില് ശക്തിയായി തള്ളിയിട്ടതാണ്.
യത് ഖാതവലയോ ബാലലതാഭിര് അവഗുണ്ഠിതഃ । ആവൃതം തത് തപോദുഃഖമ് ഈഷത്സജ്ജനവൃത്തിഭിഃ
ബാല്യത്തിലെ কোমലമായ തണ്ടുകൾ കൊണ്ട് മറച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടിരുന്ന ആ തപസ്സിന്റെ ദു:ഖം, നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റം കൊണ്ട് അല്പം മാത്രം മറഞ്ഞിരുന്നു.
ഇത്യ് അദ്യാപി തപഃഖാതേ ദുഃഖേ ഹ്യ് അസ്മിന് സുദാരുണേ । സ്ഥിതോ ഽസി പാതാലതലേ നൃപ ബദ്ധോ യഥാ ബഡിഃ
ഇങ്ങനെ ഇന്നും നീ ഈ തപസ്സിന്റെ കുഴിയിലോ, അത്യന്തം കഠിനമായ ഈ ദു:ഖത്തിലോ, രാജാവേ, പാതാളത്തിൽ കുടുങ്ങിയ മീനുപോലെ ബന്ധിതനായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.