സോ ഽന്വിയേഷ ഗജം യത്നാദ് ഗുല്മകാന്തരിതം വനേ । പയോദപിഹിതം ഭോക്തും രാഹുര് ഇന്ദുമ് ഇവാമ്ബരേ
അവൻ കാട്ടിലെ കാടുകൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആനയെ ഉത്സാഹത്തോടെ തിരഞ്ഞു. ആകാശത്ത് മേഘങ്ങൾ മൂടിയിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ തിന്നാൻ രാഹു ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
ചിരേണാലഭതേഭേന്ദ്രം കസ്മിംശ്ചിത് കാനനേ സ്ഥിതമ് । വിശ്രാമ്യന്തം തരുതലേ സമരാദ് ഇവ നിര്ഗതമ്
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, കാട്ടിലെ ഒരു ഭാഗത്ത്, ഒരു വൃക്ഷത്തണലിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന ആനരാജാവിനെ അവൻ കണ്ടെത്തി. യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയവനെന്നപോലെയായിരുന്നു ആന.
അഥ യത്ര സ്ഥിതോ നാഗസ് തത്ര തദ്ബന്ധനക്ഷമമ് । പരയാ രാജസാമഗ്ര്യാ ഗജലമ്പടരൂപയാ
ആന നിൽക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, ആനകളെ പിടിക്കാൻ അത്യന്തം പരിചയമുള്ള രാജകീയ വിദ്യയോടെ, ആനയെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായി അവൻ ഒരു കുടുക്കു ഒരുക്കി.
സ ഖാതവലയം ചക്രേ ഹസ്തിപഃ കാനനേ നവമ് । സര്വദിക്കം വിധിര് ഭൂമൌ സമുദ്രവലയം യഥാ
കാട്ടിൽ, ആ ആനയുപയോക്താവ് പുതിയൊരു കുഴി ചുറ്റും കുഴിച്ചെടുത്ത്, അതിനെ മുഴുവൻ ചുറ്റും സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ മണ്ണിൽ ഒരുക്കി.
ഉപര്യ് അസ്ഥഗയജ് ജീര്ണലതൌഘേന സ തം ശഠഃ । ശൂന്യം തന്വഭ്രജാലേന ശരത്കാല ഇവാമ്ബരമ്
മുകളിൽ, ആ കപടൻ ഉണങ്ങിയ വള്ളികൾകൊണ്ട് അതിനെ മൂടി, അതിനുമുകളിൽ വളരെ ചെറുതായൊരു വലപോലെയും വിരിച്ച്, ശരത്കാലത്തെ ആകാശം പോലെ ശൂന്യമായി തോന്നുന്നവിധം ചെയ്തു.
ദിനൈഃ കതിപയൈര് ഏവ വാരണോ വിഹരന് വനേ । തസ്മിന് നിപതിതഃ ഖാതേ ശുഷ്കാബ്ധാവ് ഇവ പര്വതഃ
അൽപ്പദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, ആ ആന കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആ കുഴിയിലേക്കു വീണു, ഉണങ്ങിയ സമുദ്രത്തിൽ പർവതം വീഴുന്നതുപോലെ.
വ്രജന് സര്പാകൃതൌ കൂപേ പാതാലതലഭീഷണേ । ഖാതേ ശുഷ്കാബ്ധിഖാതാഭേ ഗജരത്നസമുദ്ഗകേ
അവിടെ പോകുന്ന ആന ഒരു പാമ്പുപോലെയുള്ള ആഴമുള്ള കിണറ്റിൽ വീണു, അത്ര ഭയങ്കരമായത് പാതാളത്തേക്കാൾ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും, ഉണങ്ങിയ സമുദ്രത്തിന്റെ കുഴിയേത് പോലെ ഉള്ളതും, ആനാമുത്തുകൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന പെട്ടിയേത് പോലുമാണ്.
ഇതി ഭൂയോ ദൃഢം ബദ്ധസ് തേന ഹസ്തിപകേന സഃ । തിഷ്ഠത്യ് അദ്യാപി ദുഃഖേന ഭൂസദ്മനി യഥാ ബഡിഃ
അങ്ങനെ ആ ആനപിടിത്തക്കാരൻ വീണ്ടും കെട്ടിയതുകൊണ്ട്, ആന ഇന്നും വല്ലാതെ ദുഃഖത്തോടെ നില്ക്കുന്നു, കരയിലിറങ്ങിയ മീനുപോലെയാണ് അവസ്ഥ.
അഹനിഷ്യത് പുരൈവാസൌ യദ്യ് അഗ്രോപഗതം രിപുമ് । തന് നാലപ്സ്യത തദ് ദുഃഖം ഗജഃ ഖാതനിബന്ധനമ്
ആ ആന നേരത്തെ തന്നെ അടുത്തുവന്ന ശത്രുവിനെ നശിപ്പിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ, ആ കുഴിയിൽ കുടുങ്ങിയ ദുഃഖം അതിന് അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ലായിരുന്നു.
മൌര്ഖ്യാദ് ആഗാമിനം കാലം വര്തമാനക്രിയാക്രമൈഃ । അശോധയന് നരോ ദുഃഖം യാതി വിന്ധ്യഗജോ യഥാ
മണ്ടത്തരത്താൽ, വരാനിരിക്കുന്ന കാലത്തെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ പരിശോധിക്കാതെ ഒരാൾ ജീവിച്ചാൽ, അവൻ ആVindhya മലനിലെ ആനയെപ്പോലെ ദുഃഖത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
മുക്തോ ഽസ്മി ശസ്ത്രനിഗഡാദ് ഇതി തുഷ്ടോ ഽപി വാരണഃ । ദൂരസ്ഥോ ഽപി പുനര് ബദ്ധോ മൌര്ഖ്യം ക്വേവ ന ബാധതേ
ആന സന്തോഷത്തോടെ 'ശസ്ത്രത്തിന്റെ ബന്ധനം നിന്നെ വിട്ടു പോയി, ഞാൻ മോചിതനായി' എന്ന് കരുതിയാലും, അകലെ നിന്നു വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടും. മൗഢ്യം ഇല്ലാത്തിടത്തൊന്നുമില്ല, അത് എവിടെയും കഷ്ടപ്പെടാൻ ഇടയാക്കും.
മൌര്ഖ്യം നിബന്ധനമ് അവൈഹി പരം മഹാത്മന് ബന്ധോ ന ബന്ധ ഇഹ ചേതസി തദ്വിയുക്തേ । ആത്മോദയേ ത്രിജഗദ് ആത്മമയം സമസ്തമ് അശ്വേ സ്ഥിതസ്യ സഹയാ നനു സര്വഭൂമിഃ
മഹാത്മാവേ, യഥാർത്ഥ ബന്ധനം മൗഢ്യമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. മനസ്സ് അതിൽ നിന്ന് മോചിതമായാൽ, ബന്ധനം ബന്ധനമല്ല. ആത്മാവ് ഉണരുമ്പോൾ, മൂന്നു ലോകവും ആത്മസ്വരൂപമായതായി കാണപ്പെടും. കുതിരപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നവനു മുഴുവൻ ഭൂമിയും സുലഭമായതുപോലെ.
മണിസാധനവന്യേഭബന്ധനാദ്യ് അമരാത്മജ । സൂചിതം സത്കഥാജാലം പുനര് മേ പ്രകടീകുരു
അമരപുത്രാ, മണി, ഉപാധി, കാട്ടാന, ബന്ധനം എന്നിവയുടെ കഥ നീ സൂചിപ്പിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഈ മഹത്തായ കഥകളുടെ ജാലം വീണ്ടും എനിക്ക് വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കൂ.
വാക്യാര്ഥദൃഷ്ടേര് നിഷ്പത്ത്യാ ഹൃദ്ഗൃഹേ ചിത്തഭിത്തിഷു । ശൃണുഷ്വ സത്കഥാചിത്രം ചിത്രമ് ഉന്മീലയാമി തേ
വാക്കുകളുടെ അർത്ഥവും ഫലവും മനസ്സിലാക്കി, ഹൃദയത്തിന്റെ ആന്തരിക ഗൃഹത്തിൽ, മനസ്സിന്റെ ഭിത്തികളിൽ, നീ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഈ അത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ കഥ നിനക്ക് തുറന്നു കാണിക്കാം.
യോ ഽസൌ ശാസ്ത്രാര്ഥകുശലസ് തത്ത്വജ്ഞാനേ ത്വ് അപണ്ഡിതഃ । രത്നസംസാധനേ പ്രോക്തസ് സ ത്വമ് ഏവ മഹീപതേ
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥത്തിൽ നിപുണനാണെങ്കിലും സത്യജ്ഞാനത്തിൽ പരിചയമില്ലാത്തവൻ രത്നങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നവനായി പറയപ്പെടുന്നു. മഹാരാജാവേ, അതാണ് നീ.
തജ്ജ്ഞോ ഭവസി ശാസ്ത്രേഷു രവിര് മേരുതടേഷ്വ് ഇവ । തത്ത്വജ്ഞാനേ തു വിശ്രാന്തോ ന ത്വം ദൃഷദ് ഇവാമ്ബരേ
നീ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ വിദഗ്ധനാണ്, മെരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനുപോലെ. പക്ഷേ, സത്യജ്ഞാനത്തിൽ നീ നിലകൊള്ളുന്നില്ല, ആകാശത്ത് കിടക്കുന്ന കല്ലുപോലെയാണ് അവസ്ഥ.
വിദ്ധി ചിന്താമണിം സാധോ സര്വത്യാഗമ് അകൃത്രിമമ് । തമ് അന്തം സര്വദുഃഖാനാം സംസാധയസി ശുദ്ധധീഃ
സർവ്വത്യാഗം, അതായത് എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും കപടമില്ലാത്തതുമായ മനസ്സാണ് യഥാർത്ഥ ചിന്താമണി എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക, മഹാനുഭാവാ. ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ നീ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും അവസാനം കാണും.
സര്വത്യാഗേന ശുദ്ധേന സര്വമ് ആസാദ്യതേ ഽനഘ । സര്വത്യാഗോ ഹി സാമ്രാജ്യം കിം ചിന്താമണിനാ ഭവേത്
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ എല്ലാം ലഭിക്കും, പാപരഹിതനേ. കാരണം, സർവ്വത്യാഗം എന്ന സാമ്രാജ്യത്തിനെതിരെ ചിന്താമണിക്ക് എന്ത് കഴിയും?
സിദ്ധസ് സ സര്വസന്ത്യാഗസ് സാധോ സംസാധിതസ് തവ । ഖര്വീകുര്വഞ് ജഗദ്ഭൂതിം വിന്ധ്യസ്യാത്മോദയോ യഥാ
നീ മുഴുവൻ വെടിപ്പും ത്യാഗവും നേടിയവനാണ്, മഹാനായവനേ. ലോകത്തിലെ മഹിമ കുറച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ വിന്ധ്യപർവ്വതം ഉയരുന്നത് തനിക്കുള്ള ഉയരം കുറക്കുന്നതുപോലെ.
സന്ത്യക്തം ഭവതാ രാജ്യം സദാരധനബാന്ധവമ് । ബ്രഹ്മണേവ ജഗത്സര്ഗവ്യാപാരസ് സ്വനിശാഗമേ
നീ രാജ്യം, ഭാര്യ, ധനം, ബന്ധുക്കൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മാവ് രാത്രിയുടെ അവസാനം ലോകസൃഷ്ടിയുടെ പ്രവർത്തനം നിർത്തുന്നതുപോലെയാണ്.
സ്വദേശസ്യാതിദൂരസ്ഥമ് ആഗതോ ഽസീമമ് ആശ്രമമ് । ഭുവോ ഽന്തമ് ഇവ വിശ്രാന്ത്യൈ വൈനതേയസ് സകച്ഛപഃ
നിന്റെ ദേശത്തുനിന്ന് വളരെ ദൂരെയുള്ള ഈ ആശ്രമത്തിലേക്ക് നീ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഗരുഡനും ആമയും ചേർന്ന് ഭൂമിയുടെ അറ്റത്തേക്ക് വിശ്രമത്തിനായി പോകുന്നതുപോലെ.
കേവലം സര്വസന്ത്യാഗേ ശേഷിതാഹമ്മതിസ് ത്വയാ । മൃഷ്ടാഖിലകലങ്കേന സ്വസത്തേവാനിലേന ഖേ
നിന്റെ എല്ലാ ത്യാഗത്തിനും ശേഷവും 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം മാത്രം ബാക്കി നിൽക്കുന്നു. ആ ഭാവം മുഴുവൻ മലിനതികളിൽനിന്നും ശുദ്ധമായതും, ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെയും ആണ്.
മനോമാത്രേ ഹൃദസ് ത്യക്തേ യാവത് തേ യാതി പൂര്ണതാമ് । ത്യാഗസ് താവദ് വികല്പസ് ത്വാം ഖമ് അമ്ബുദ ഇവാവൃണോത്
മനസ്സായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന ഹൃദയം പൂർണ്ണതയിലേക്ക് എത്താതെ, ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള ആലോചനകൾ മേഘം ആകാശത്തെ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ നിന്നെ മറയ്ക്കും.
നായം സ പരമാനന്ദസ് സര്വത്യാഗോ മഹോദയഃ । കോ ഽപ്യ് ഉച്ചൈര് അന്യ ഏവാസൌ ചിരസാധ്യോ മഹാന് ഇതി
ഇതാണ് പരമാനന്ദം അല്ല, അതായത് സർവ്വം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മഹത്തായ ഉണർവ്. അതൊരു വേറിട്ടതും വളരെ ഉയർന്നതും, ദീർഘകാലം ശ്രമിച്ചാലും കിട്ടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും, യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹത്തായതുമാണ്.
ചിന്തയേതി ഗതേ വൃദ്ധിം സങ്കല്പഗ്രഹണേ ശനൈഃ । വാത്യയേവ വനസ്പന്ദേ ത്യാഗഃ പ്രോഡ്ഡീയ തേ ഗതഃ
ആലോചനകൾ ക്രമേണ വർദ്ധിച്ച് ആശയങ്ങളെ പിടിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ, കാറ്റ് കാടിലൂടെ വീശുന്നതുപോലെ, ഉപേക്ഷണം നിന്നിൽ നിന്ന് അകന്നു പോകുന്നു.
ത്യാഗിതാ സ്യാത് കുതസ് തസ്യ ചിന്താമ് അപ്യ് ആവൃണോതി യഃ । പവനസ്പന്ദയുക്തസ്യ നിസ്സ്പന്ദത്വം കുതസ് തരോഃ
ആലോചനകൾ മനസ്സിനെ മറയ്ക്കുന്നവനിൽ എങ്ങിനെയാണ് ഉപേക്ഷണം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക? കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന വൃക്ഷത്തിന് എങ്ങനെ അചഞ്ചലത ഉണ്ടാകാം?
ചിന്തൈവ ചിത്തമ് ഇത്യ് ആഹുസ് സങ്കല്പേതരനാമകമ് । തസ്യാമ് ഏവ സ്ഫുരന്ത്യാം തു ചിത്തം ത്യക്തം കഥം ഭവേത്
ചിന്ത തന്നെയാണ് മനസ്സ് എന്നു പറയുന്നു; അതിനെ സങ്കല്പം എന്നൊക്കെ വിളിക്കും. അത് സജീവമായിരിക്കുമ്പോള് മനസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ചതായി എങ്ങനെ പറയാം?
ചിത്തേ ഗൃഹീതേ ത്രിജഗജ്ജാലബീജകണേ ക്ഷണാത് । കഥം സമ്പദ്യതേ സാധോ സര്വത്യാഗോ നിരഞ്ജനഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലേക്കുള്ള ആകാംക്ഷയുടെ വിത്ത് മനസ്സില് ഒന്നു പോലും പിടിച്ചുവെച്ചാല്, മഹാനേ, പൂർണ്ണമായും കളങ്കമില്ലാത്ത ഉപേക്ഷം എങ്ങനെ സാധിക്കും?
സങ്കല്പഗ്രഹണേനാന്തസ് ത്യാഗഃ പ്രോഡ്ഡീയ തേ ഗതഃ । ശബ്ദസംശ്രവണേനാങ്ഗ യഥാ ഗ്രാമവിഹങ്ഗമഃ
സങ്കല്പങ്ങളെ പിടിച്ചുനിര്ത്തുമ്പോള് അകത്തുള്ള ഉപേക്ഷം ഒറ്റയടിക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഗ്രാമത്തിലെ പക്ഷി കൂട്ടത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് പറന്നുപോകുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അത്.
നിശ്ചിന്തത്വധനം സര്വം ത്യാഗ ആദായ തേ ഗതഃ । ആമന്ത്ര്യാപൂജിതോ യാതി യസ് സ ദുഃഖം കരോതി ഹി
ചിന്തകളില്നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമാണ് ഉപേക്ഷയിലൂടെ നേടിയത്; അതെല്ലാം വിട്ടുപോകുമ്പോള് ദു:ഖം മാത്രം ശേഷിക്കും, വിളിച്ചോ ആദരിച്ചോ ചെയ്താല് പോകുന്നതെന്തും ദു:ഖം തന്നെയാണ് തരുന്നത്.