ദുഃഖാനി മൌര്ഖ്യവിഭവേന ഭവന്തി യാനി നൈവാപദാ ന ച ജരാമരണേന താനി । സര്വാപദാം ശിരസി തിഷ്ഠതി മൌര്ഖ്യമ് ഏകം കൃഷ്ണം ജനസ്യ വപുഷാമ് ഇവ കേശജാലമ്
അജ്ഞതയുടെ സമ്പത്തിൽ നിന്നുള്ള കഷ്ടങ്ങൾ ദുരന്തങ്ങളാലോ, വയസ്സായതാലോ, മരണത്താലോ വരുന്നതല്ല; അജ്ഞത മാത്രം എല്ലാ ദുരിതങ്ങളുടെയും മുകളിൽ കറുത്ത മുടിയുപോലെ മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
അഥേമമ് അപരം രമ്യം വൃത്താന്തം ശൃണു ഭൂപതേ । പരം പ്രബോധനം ബുദ്ധേസ് സാധോ സദൃശമ് ആത്മനഃ
ഇനി രാജാവേ, മറ്റൊരു മനോഹരമായ കഥ ഞാൻ പറയുന്നു, മനസ്സിനെ ഉണർത്തുന്നതും, നിന്റെ പോലുള്ള നല്ലവരുടെ ആത്മാവിന് യോജിച്ചതുമായ കഥ.
അസ്തി വിന്ധ്യവനേ ഹസ്തീ മഹായൂഥപയൂഥപഃ । അഗസ്ത്യരുദ്ധയാ വൃദ്ധ്യാ വിന്ധ്യേനേവൈധിതസ് സ്വതഃ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ കാടിൽ ഒരു ആനയുണ്ട്, വലിയ കൂട്ടത്തിന്റെ തലവൻ. അഗസ്ത്യൻ വശീകരിച്ച വിന്ദ്യപർവതം പോലെ തന്നെ, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അതിവലിയായി വളർന്നവൻ.
വജ്രാശ്രിവിഷമൌ ദീര്ഘൌ സ്തസ് തസ്യ ദശനൌ ശിതൌ । കല്പാനലശിഖാതുല്യൌ സുമേരൂന്മൂലനക്ഷമൌ
അവന്റെ രണ്ടു ദന്തങ്ങൾ നീളവും കഠിനതയും ഉള്ളവയാണു്, ഇടിമിന്നലുപോലും വിഷസർപ്പങ്ങൾപോലും കുത്തിയിരിക്കുന്നു. പ്രളയാഗ്നിയുടെ ജ്വാലകളെപ്പോലും, സുമേരു പർവതം പോലും പിഴുതെറിയാൻ കഴിയുന്ന ശക്തിയുമുണ്ട്.
സ ബദ്ധോ ലോഹജാലേന ഹസ്തിപേന ച്ഛലാദിതഃ । മുനീന്ദ്രേണേവ വിന്ധ്യാദ്രിര് ഉപേന്ദ്രേണേവ വാ ബഡിഃ
അവനെ ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകൊണ്ടു ബന്ധിച്ചു, ആനപ്പണിക്കാരൻ വഞ്ചിച്ചു. അതുപോലെ അഗസ്ത്യമുനി വശീകരിച്ച വിന്ദ്യപർവതം പോലെ, ഉപേന്ദ്രൻ കീഴടക്കിയ ബഡിദാനവനെപ്പോലും.
നിബദ്ധോ യന്ത്രണാപാശശസ്ത്രകുമ്ഭാര്പിതോ ഗജഃ । താം ജഗാമ വ്യഥാം വീരോ ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി യാ
കെട്ടുകളും കയറുകളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് ബന്ധിച്ച് ആനയെ കപ്പിലാക്കി. അതിനുണ്ടായ വേദന വാക്കുകളിൽ പറയാൻ പോലും കഴിയാത്തതായിരുന്നു.
രിപൌ ഹസ്തിപകേ ദൂരാദ് ഗുപ്തം പശ്യതി വാരണഃ । അയസ്സമുദ്ഗകേ തസ്മിന് നിനായ ദിവസത്രയമ്
ആന തന്റെ ശത്രുവായ കാവലുകാരനെ ദൂരത്ത് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. അതു ഇരുമ്പ് കൂണിൽ പൂട്ടിയിട്ടപ്പോൾ, ആന അവിടെ മൂന്നു ദിവസം കഴിച്ചു.
ഖേദാന് നിഗഡനിര്ഭേദയത്നവാന് സ ഝണജ്ഝണമ് । ചകാര കിങ്കിണീക്വാണമ് ഉപോദ്ഘാതൈ രഥോ യഥാ
കെട്ടിയിട്ട കെട്ടു പൊട്ടിക്കാൻ ആന കഠിനമായി ശ്രമിച്ചു. അതിനാൽ കെട്ടുകൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ചുമുട്ടി, രഥം അടിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെ, കിങ്കിണി ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
ദന്താഭ്യാം യത്നതസ് താഭ്യാം മുഹൂര്തദ്വിതയേന സഃ । ബഭഞ്ജ ശൃങ്ഖലാജാലം സ്വര്ഗാര്ഗഡമ് ഇവാസുരഃ
രണ്ട് ദന്തങ്ങൾകൊണ്ട് ആന ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച്, രണ്ട് നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ കെട്ടിയിരുന്ന ചങ്ങലകളെ പൊട്ടിച്ചു. അതു സ്വർഗ്ഗദ്വാരം ഒരു അസുരൻ തകർക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
തം തസ്യ നിഗഡച്ഛേദമ് അപശ്യദ് ദൂരതോ രിപുഃ । ബഡേസ് സ്വര്ഗാവദലനം ഹരിര് മേരുതടാദ് ഇവ
ദൂരത്ത് നിന്നു ആനയുടെ ശത്രു ആ ചങ്ങല പൊട്ടിച്ചതു കണ്ടു. അതു മേരുപർവതത്തിന്റെ ചിറകിൽ നിന്ന് ഹരി, ബഡിയെ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തകർക്കുന്നത് കാണുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
തസ്യാവച്ഛിന്നപാശസ്യ മൂര്ധ്നി താലതരോ രിപുഃ । പപാതാക്രമതസ് സ്വര്ഗം ഹരിര് മേരോര് ബഡേര് ഇവ
അവന്റെ ബന്ധങ്ങൾ തകർന്നതോടെ, ശത്രു താളവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് വീണുപോയി. സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ ശ്രമിച്ച ഹരിയും, മേരു പർവതത്തിൽ നിന്നോ ബഡയിൽ നിന്നോ വീണതുപോലെയാണ് അതു.
സ പതന് പാദപാന് മോഹാദ് അപ്രാപ്യ കരിണശ് ശിരഃ । പപാതോര്ധ്വ്യാം ഫലം പക്വം വാതാഹതമ് ഇവാകുലഃ
അവൻ മോഹത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി വീഴുമ്പോൾ, ആനയുടെ തലയിൽ എത്താൻ കഴിയാതെ, കാറ്റ് അടിച്ചുവീഴുന്ന പാകമായ പഴംപോലെ അവൻ അശാന്തനായി താഴേക്ക് വീണു.
തം പുരഃ പതിതം ദൃഷ്ട്വാ മഹേഭഃ കരുണാം യയൌ । സ്ഫുരത്സ്ഫാരഗുണാസ് സന്തസ് സന്തി തിര്യഗ്ഗതാവ് അപി
അവനെ മുന്നിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട മഹാ ആനയ്ക്ക് കരുണയുണ്ടായി. ധർമ്മബോധമുള്ളവർക്കും, എത്ര മഹത്വം ഉള്ളവരായാലും, താഴ്ന്നവരെ കണ്ടാൽ ദയ തോന്നാറുണ്ട്.
പതിതം ദലയാമീതി കിം നാമ മമ പൌരുഷമ് । വാരണോ ഽപീതി കലയന് ന ജഘാന ച തം രിപുമ്
'ഇതുപോലെ വീണുപോയവനെ തകർക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് എന്ത് വീര്യം?' എന്ന ചിന്തയിൽ ആന, 'ഞാൻ ആനയാണ്, ഇങ്ങനെയൊരു ശത്രുവിനെ കൊല്ലേണ്ടതല്ല' എന്നു കരുതി, അവനെ കൊല്ലാതെ വിട്ടു.
കേവലം നിഗഡവ്യൂഹം വിദാര്യാശു ജഗാമ ഹ । വിതതം സേതുമ് ഉത്സാര്യ വിപുലൌഘ ഇവാമ്ഭസഃ
അവൻ വെറും ചങ്ങലകളുടെ കൂട്ടം തകർത്തു വേഗത്തിൽ പുറത്ത് പോയി. വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കം കെട്ട് തകർക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ആ തടസ്സം പിരിച്ചുകളഞ്ഞു.
തമ് അനാദൃത്യ മാതങ്ഗോ ഭങ്ക്ത്വാ ജാലം ജവാദ് യയൌ । വിദാര്യ മേഘസങ്ഘാതം നഭസീവ ദിവാകരഃ
അവനെ ശ്രദ്ധിക്കാതിരുന്ന ആന വലയം തകർത്തു വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി. ആകാശത്തിലെ മേഘക്കൂട്ടം ചിരിയ്ക്കുന്ന സൂര്യനുപോലെ, അവൻ വഴിതുറന്നു.
ഗതേ ഗജേ സമുത്തസ്ഥൌ ഹസ്തിപസ് സ്വസ്ഥദേഹധീഃ । ഗജേനൈവ സമം തസ്യ വ്യഥാ ദൂരതരം ഗതാ
ആന പോയതോടെ, ആനക്കാരൻ ശരീരവും മനസും സുഖമായി എഴുന്നേറ്റു. ആനയോടൊപ്പം അവന്റെ വേദനയും ദൂരെയായി.
പ്രോത്താലതാലവിടപാത് സ തഥാ പതിതോ ഽപി സന് । ന ഭേദമ് ആപ ദുര്ഭേദാ മന്യേ ദേഹാ ദുരാത്മനാമ്
ഉയർന്ന പനമരത്തിൽ നിന്ന് വീണിട്ടും അവന് ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ദുഷ്ടരുടെ ശരീരം തകർക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
വര്ധതേ പ്രാവൃഷീവാബ്ദഃ കുകാര്യേഷ്വ് അസതാം ബലമ് । അതീവാസീത് സമുത്സാഹീ സ ഗജാക്രമണേ തദാ
മഴക്കാലത്ത് നദി നിറയുന്നതുപോലെ, ദുഷ്ടരുടെ ശക്തിയും ദുഷ്കൃത്യങ്ങളിൽ വർദ്ധിക്കുന്നു. അന്നു അവൻ അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ ആനയെ ആക്രമിക്കാൻ തയ്യാറായി.
വാരണാരിര് അസിംഹോ ഽസൌ ഗതേഭോ ദുഃഖമ് ആയയൌ । ആഗത്യോപഗതേ ഽന്തര്ധിം നിധാന ഇവ നിര്ധനഃ
ആനയുടെ ശത്രുവായ സിംഹം, ആന പോയതോടെ ദുഃഖിതനായി. അവൻ എത്തി, ആനയെ കാണാതിരുന്നതറിഞ്ഞപ്പോൾ, ശൂന്യമായ നിധിയിൽ നിന്ന് ദരിദ്രൻ പോകുന്നതുപോലെ അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.
സോ ഽന്വിയേഷ ഗജം യത്നാദ് ഗുല്മകാന്തരിതം വനേ । പയോദപിഹിതം ഭോക്തും രാഹുര് ഇന്ദുമ് ഇവാമ്ബരേ
അവൻ കാട്ടിലെ കാടുകൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആനയെ ഉത്സാഹത്തോടെ തിരഞ്ഞു. ആകാശത്ത് മേഘങ്ങൾ മൂടിയിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ തിന്നാൻ രാഹു ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
ചിരേണാലഭതേഭേന്ദ്രം കസ്മിംശ്ചിത് കാനനേ സ്ഥിതമ് । വിശ്രാമ്യന്തം തരുതലേ സമരാദ് ഇവ നിര്ഗതമ്
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, കാട്ടിലെ ഒരു ഭാഗത്ത്, ഒരു വൃക്ഷത്തണലിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന ആനരാജാവിനെ അവൻ കണ്ടെത്തി. യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയവനെന്നപോലെയായിരുന്നു ആന.
അഥ യത്ര സ്ഥിതോ നാഗസ് തത്ര തദ്ബന്ധനക്ഷമമ് । പരയാ രാജസാമഗ്ര്യാ ഗജലമ്പടരൂപയാ
ആന നിൽക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, ആനകളെ പിടിക്കാൻ അത്യന്തം പരിചയമുള്ള രാജകീയ വിദ്യയോടെ, ആനയെ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായി അവൻ ഒരു കുടുക്കു ഒരുക്കി.
സ ഖാതവലയം ചക്രേ ഹസ്തിപഃ കാനനേ നവമ് । സര്വദിക്കം വിധിര് ഭൂമൌ സമുദ്രവലയം യഥാ
കാട്ടിൽ, ആ ആനയുപയോക്താവ് പുതിയൊരു കുഴി ചുറ്റും കുഴിച്ചെടുത്ത്, അതിനെ മുഴുവൻ ചുറ്റും സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ മണ്ണിൽ ഒരുക്കി.
ഉപര്യ് അസ്ഥഗയജ് ജീര്ണലതൌഘേന സ തം ശഠഃ । ശൂന്യം തന്വഭ്രജാലേന ശരത്കാല ഇവാമ്ബരമ്
മുകളിൽ, ആ കപടൻ ഉണങ്ങിയ വള്ളികൾകൊണ്ട് അതിനെ മൂടി, അതിനുമുകളിൽ വളരെ ചെറുതായൊരു വലപോലെയും വിരിച്ച്, ശരത്കാലത്തെ ആകാശം പോലെ ശൂന്യമായി തോന്നുന്നവിധം ചെയ്തു.
ദിനൈഃ കതിപയൈര് ഏവ വാരണോ വിഹരന് വനേ । തസ്മിന് നിപതിതഃ ഖാതേ ശുഷ്കാബ്ധാവ് ഇവ പര്വതഃ
അൽപ്പദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, ആ ആന കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആ കുഴിയിലേക്കു വീണു, ഉണങ്ങിയ സമുദ്രത്തിൽ പർവതം വീഴുന്നതുപോലെ.
വ്രജന് സര്പാകൃതൌ കൂപേ പാതാലതലഭീഷണേ । ഖാതേ ശുഷ്കാബ്ധിഖാതാഭേ ഗജരത്നസമുദ്ഗകേ
അവിടെ പോകുന്ന ആന ഒരു പാമ്പുപോലെയുള്ള ആഴമുള്ള കിണറ്റിൽ വീണു, അത്ര ഭയങ്കരമായത് പാതാളത്തേക്കാൾ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും, ഉണങ്ങിയ സമുദ്രത്തിന്റെ കുഴിയേത് പോലെ ഉള്ളതും, ആനാമുത്തുകൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന പെട്ടിയേത് പോലുമാണ്.
ഇതി ഭൂയോ ദൃഢം ബദ്ധസ് തേന ഹസ്തിപകേന സഃ । തിഷ്ഠത്യ് അദ്യാപി ദുഃഖേന ഭൂസദ്മനി യഥാ ബഡിഃ
അങ്ങനെ ആ ആനപിടിത്തക്കാരൻ വീണ്ടും കെട്ടിയതുകൊണ്ട്, ആന ഇന്നും വല്ലാതെ ദുഃഖത്തോടെ നില്ക്കുന്നു, കരയിലിറങ്ങിയ മീനുപോലെയാണ് അവസ്ഥ.
അഹനിഷ്യത് പുരൈവാസൌ യദ്യ് അഗ്രോപഗതം രിപുമ് । തന് നാലപ്സ്യത തദ് ദുഃഖം ഗജഃ ഖാതനിബന്ധനമ്
ആ ആന നേരത്തെ തന്നെ അടുത്തുവന്ന ശത്രുവിനെ നശിപ്പിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ, ആ കുഴിയിൽ കുടുങ്ങിയ ദുഃഖം അതിന് അനുഭവിക്കേണ്ടി വരില്ലായിരുന്നു.
മൌര്ഖ്യാദ് ആഗാമിനം കാലം വര്തമാനക്രിയാക്രമൈഃ । അശോധയന് നരോ ദുഃഖം യാതി വിന്ധ്യഗജോ യഥാ
മണ്ടത്തരത്താൽ, വരാനിരിക്കുന്ന കാലത്തെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ പരിശോധിക്കാതെ ഒരാൾ ജീവിച്ചാൽ, അവൻ ആVindhya മലനിലെ ആനയെപ്പോലെ ദുഃഖത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.