ഇതി തസ്മിന് സ്ഥിതേ യാതോ മണിര് ഉഡ്ഡീയ സിദ്ധയഃ । ത്യജന്തി ഹ്യ് അവമന്താരം ശരാ ഗുണമ് ഇവോജ്ഝിതാഃ
അവിടെ അവൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ആ രത്നം പറന്നു പോയി, അതിനൊപ്പം സിദ്ധികളും വിട്ടുപോയി. ആരെയും അവഹേളിക്കുന്നവനെ ശക്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കും; വില്ലിന്റെ നൂൽ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അമ്പുകൾ വീഴുന്നതുപോലെ.
ഹൃത്വാ പ്രാക്സമ്പദഃ പുംസസ് സ യാതസ് സിദ്ധയഃ കില । ആഗതാസ് സമ്പ്രയച്ഛന്തി സര്വം യാതാ ഹരന്ത്യ് അലമ്
മുന്പ് ആ മനുഷ്യന്റെ സമ്പത്ത് എടുത്തു പോയതുപോലെ, സിദ്ധികൾ അവനെ വിട്ടുപോയി. അവ എത്തുമ്പോൾ എല്ലാം നൽകും, പോയാൽ എല്ലാം എടുത്തുപോകും.
പുമാന് ഭൂയഃ ക്രിയായത്നം ചക്രേ രത്നേന്ദ്രസാധനേ । നോദ്വിജന്തേ ഹി കാര്യേഷു ജനാ അധ്യവസായിനഃ
അവൻ വീണ്ടും ആ മഹാരത്നം നേടാൻ ശ്രമിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. കാരണം, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവർ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളിൽ എപ്പോഴും മനസ്സില്ലാതെ പോകുന്നവരല്ല.
ദദര്ശാഥ കചദ്രൂപം കാചഖണ്ഡമ് അപണ്ഡിതഃ । ഹസദ്ഭിര് വഞ്ചകൈസ് സിദ്ധൈഃ പുരസ് ത്യക്തമ് അലക്ഷിതൈഃ
അപ്പോൾ, അവിവേകിയായ ആൾ രത്നംപോലെയുള്ള ഒരു കച്ചുകഷണം കണ്ടു. അതു ചതിയന്മാരായ സിദ്ധികൾ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനവിടം ഉപേക്ഷിച്ചുപോയതായിരുന്നു, ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ.
അയം ചിന്താമണിര് ഇതി മൂഢസ് തസ്മിന് സ വസ്തുതാമ് । ബുബുധേ മോഹിതോ ഹ്യ് അജ്ഞോ മൃദം ഹേമേതി പശ്യതി
മണ്ടനായ അവന് 'ഇത് ഒരു ഇഷ്ടപ്രദ രത്നം' എന്നു കരുതി, അജ്ഞാനത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകുന്നു; സാധാരണ മണ്ണിനെ കാണുമ്പോള് തന്നെ പൊന്നെന്ന് വിളിക്കുന്നു.
അഷ്ടൌ ഷഷ്ടിം ദ്വിഷന് മിത്രം രജ്ജും സര്പം സ്ഥലം ജലമ് । ചന്ദ്രൌ ദ്വൌ കുരുതേ ചിത്തേ ശിശോര് മോഹോ ഽമൃതം വിഷമ്
ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ മനസ്സില് എട്ട് അമ്പത് ആറ് ആകുന്നു, ശത്രു സ്നേഹിതനാവുന്നു, കയറിനെ പാമ്പ് എന്നു കരുതുന്നു, ഉണങ്ങിയ നിലം വെള്ളമാവുന്നു; രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നു, അമൃതം വിഷമെന്നു തോന്നുന്നു, ഭ്രമം മുഴുവന് പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
തം ദഗ്ധമണിമ് ആദായ പ്രാക്തനീം സ ശ്രിയം ജഹൌ । സര്വം ചിന്താമണേര് അസ്മാത് പ്രാപ്യതേ കിം ധനൈര് ഇതി
അവന് ആ കത്തിയ രത്നം എടുത്ത്, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന സമ്പത്ത് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു; 'ഈ ഇഷ്ടപ്രദ രത്നത്തില് നിന്ന് എല്ലാം കിട്ടും, എനിക്ക് ധനത്തിന് എന്ത് ആവശ്യം?' എന്നു വിചാരിച്ചു.
ദേശോ ഽയമ് അസുഖോ രൂക്ഷോ ജനൈഃ പാപിഭിര് ആവൃതഃ । കിം തദ് ഗേഹം ഹതപ്രായം കേ നാമ മമ ബന്ധവഃ
ഈ ദേശം അനാനന്ദകരവും കഠിനവുമാണ്, പാപികളാല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആ വീട് എന്ത്, നശിച്ചുപോകുന്ന ഒന്നല്ലേ, എനിക്ക് ബന്ധുക്കളായി ആരാണ്?
ദൂരം ഗത്വാ യഥാകാമം സുഖം തിഷ്ഠാമി സമ്പദാ । ഇത്യ് ആദായ മണിം മൂഢശ് ശൂന്യം കാനനമ് ആയയൌ
ദൂരെയ്ക്ക് പോയി, എനിക്കിഷ്ടമുള്ള വിധത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ സമ്പത്തോടെ ജീവിക്കാം എന്ന് വിചാരിച്ച്, ആ മുത്ത് എടുത്ത് ആ ഭ്രാന്തൻ ശൂന്യമായ കാടിലേക്ക് പോയി.
തത്ര കാചദലേനാസൌ തേന താമ് ആപദം യയൌ । കജ്ജലാദ്രേര് ഇവ നിശാ മൌര്ഖ്യസ്യൈവാങ്ഗ യാ സമാ
അവിടെ ആ ഗ്ലാസ് തൂണ്ടിന്റെ കാരണത്താൽ അവൻ ദുരിതത്തിലായി. കറുത്ത കൂനിൽ രാത്രിയിറങ്ങുന്നതുപോലെ, അജ്ഞതയുടെ ഇരുട്ടാണ് അങ്ങനെയുള്ളത്.
ദുഃഖാനി മൌര്ഖ്യവിഭവേന ഭവന്തി യാനി നൈവാപദാ ന ച ജരാമരണേന താനി । സര്വാപദാം ശിരസി തിഷ്ഠതി മൌര്ഖ്യമ് ഏകം കൃഷ്ണം ജനസ്യ വപുഷാമ് ഇവ കേശജാലമ്
അജ്ഞതയുടെ സമ്പത്തിൽ നിന്നുള്ള കഷ്ടങ്ങൾ ദുരന്തങ്ങളാലോ, വയസ്സായതാലോ, മരണത്താലോ വരുന്നതല്ല; അജ്ഞത മാത്രം എല്ലാ ദുരിതങ്ങളുടെയും മുകളിൽ കറുത്ത മുടിയുപോലെ മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
അഥേമമ് അപരം രമ്യം വൃത്താന്തം ശൃണു ഭൂപതേ । പരം പ്രബോധനം ബുദ്ധേസ് സാധോ സദൃശമ് ആത്മനഃ
ഇനി രാജാവേ, മറ്റൊരു മനോഹരമായ കഥ ഞാൻ പറയുന്നു, മനസ്സിനെ ഉണർത്തുന്നതും, നിന്റെ പോലുള്ള നല്ലവരുടെ ആത്മാവിന് യോജിച്ചതുമായ കഥ.
അസ്തി വിന്ധ്യവനേ ഹസ്തീ മഹായൂഥപയൂഥപഃ । അഗസ്ത്യരുദ്ധയാ വൃദ്ധ്യാ വിന്ധ്യേനേവൈധിതസ് സ്വതഃ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ കാടിൽ ഒരു ആനയുണ്ട്, വലിയ കൂട്ടത്തിന്റെ തലവൻ. അഗസ്ത്യൻ വശീകരിച്ച വിന്ദ്യപർവതം പോലെ തന്നെ, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അതിവലിയായി വളർന്നവൻ.
വജ്രാശ്രിവിഷമൌ ദീര്ഘൌ സ്തസ് തസ്യ ദശനൌ ശിതൌ । കല്പാനലശിഖാതുല്യൌ സുമേരൂന്മൂലനക്ഷമൌ
അവന്റെ രണ്ടു ദന്തങ്ങൾ നീളവും കഠിനതയും ഉള്ളവയാണു്, ഇടിമിന്നലുപോലും വിഷസർപ്പങ്ങൾപോലും കുത്തിയിരിക്കുന്നു. പ്രളയാഗ്നിയുടെ ജ്വാലകളെപ്പോലും, സുമേരു പർവതം പോലും പിഴുതെറിയാൻ കഴിയുന്ന ശക്തിയുമുണ്ട്.
സ ബദ്ധോ ലോഹജാലേന ഹസ്തിപേന ച്ഛലാദിതഃ । മുനീന്ദ്രേണേവ വിന്ധ്യാദ്രിര് ഉപേന്ദ്രേണേവ വാ ബഡിഃ
അവനെ ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകൊണ്ടു ബന്ധിച്ചു, ആനപ്പണിക്കാരൻ വഞ്ചിച്ചു. അതുപോലെ അഗസ്ത്യമുനി വശീകരിച്ച വിന്ദ്യപർവതം പോലെ, ഉപേന്ദ്രൻ കീഴടക്കിയ ബഡിദാനവനെപ്പോലും.
നിബദ്ധോ യന്ത്രണാപാശശസ്ത്രകുമ്ഭാര്പിതോ ഗജഃ । താം ജഗാമ വ്യഥാം വീരോ ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി യാ
കെട്ടുകളും കയറുകളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് ബന്ധിച്ച് ആനയെ കപ്പിലാക്കി. അതിനുണ്ടായ വേദന വാക്കുകളിൽ പറയാൻ പോലും കഴിയാത്തതായിരുന്നു.
രിപൌ ഹസ്തിപകേ ദൂരാദ് ഗുപ്തം പശ്യതി വാരണഃ । അയസ്സമുദ്ഗകേ തസ്മിന് നിനായ ദിവസത്രയമ്
ആന തന്റെ ശത്രുവായ കാവലുകാരനെ ദൂരത്ത് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. അതു ഇരുമ്പ് കൂണിൽ പൂട്ടിയിട്ടപ്പോൾ, ആന അവിടെ മൂന്നു ദിവസം കഴിച്ചു.
ഖേദാന് നിഗഡനിര്ഭേദയത്നവാന് സ ഝണജ്ഝണമ് । ചകാര കിങ്കിണീക്വാണമ് ഉപോദ്ഘാതൈ രഥോ യഥാ
കെട്ടിയിട്ട കെട്ടു പൊട്ടിക്കാൻ ആന കഠിനമായി ശ്രമിച്ചു. അതിനാൽ കെട്ടുകൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ചുമുട്ടി, രഥം അടിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെ, കിങ്കിണി ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
ദന്താഭ്യാം യത്നതസ് താഭ്യാം മുഹൂര്തദ്വിതയേന സഃ । ബഭഞ്ജ ശൃങ്ഖലാജാലം സ്വര്ഗാര്ഗഡമ് ഇവാസുരഃ
രണ്ട് ദന്തങ്ങൾകൊണ്ട് ആന ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച്, രണ്ട് നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ കെട്ടിയിരുന്ന ചങ്ങലകളെ പൊട്ടിച്ചു. അതു സ്വർഗ്ഗദ്വാരം ഒരു അസുരൻ തകർക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
തം തസ്യ നിഗഡച്ഛേദമ് അപശ്യദ് ദൂരതോ രിപുഃ । ബഡേസ് സ്വര്ഗാവദലനം ഹരിര് മേരുതടാദ് ഇവ
ദൂരത്ത് നിന്നു ആനയുടെ ശത്രു ആ ചങ്ങല പൊട്ടിച്ചതു കണ്ടു. അതു മേരുപർവതത്തിന്റെ ചിറകിൽ നിന്ന് ഹരി, ബഡിയെ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തകർക്കുന്നത് കാണുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
തസ്യാവച്ഛിന്നപാശസ്യ മൂര്ധ്നി താലതരോ രിപുഃ । പപാതാക്രമതസ് സ്വര്ഗം ഹരിര് മേരോര് ബഡേര് ഇവ
അവന്റെ ബന്ധങ്ങൾ തകർന്നതോടെ, ശത്രു താളവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് വീണുപോയി. സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ ശ്രമിച്ച ഹരിയും, മേരു പർവതത്തിൽ നിന്നോ ബഡയിൽ നിന്നോ വീണതുപോലെയാണ് അതു.
സ പതന് പാദപാന് മോഹാദ് അപ്രാപ്യ കരിണശ് ശിരഃ । പപാതോര്ധ്വ്യാം ഫലം പക്വം വാതാഹതമ് ഇവാകുലഃ
അവൻ മോഹത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി വീഴുമ്പോൾ, ആനയുടെ തലയിൽ എത്താൻ കഴിയാതെ, കാറ്റ് അടിച്ചുവീഴുന്ന പാകമായ പഴംപോലെ അവൻ അശാന്തനായി താഴേക്ക് വീണു.
തം പുരഃ പതിതം ദൃഷ്ട്വാ മഹേഭഃ കരുണാം യയൌ । സ്ഫുരത്സ്ഫാരഗുണാസ് സന്തസ് സന്തി തിര്യഗ്ഗതാവ് അപി
അവനെ മുന്നിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട മഹാ ആനയ്ക്ക് കരുണയുണ്ടായി. ധർമ്മബോധമുള്ളവർക്കും, എത്ര മഹത്വം ഉള്ളവരായാലും, താഴ്ന്നവരെ കണ്ടാൽ ദയ തോന്നാറുണ്ട്.
പതിതം ദലയാമീതി കിം നാമ മമ പൌരുഷമ് । വാരണോ ഽപീതി കലയന് ന ജഘാന ച തം രിപുമ്
'ഇതുപോലെ വീണുപോയവനെ തകർക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് എന്ത് വീര്യം?' എന്ന ചിന്തയിൽ ആന, 'ഞാൻ ആനയാണ്, ഇങ്ങനെയൊരു ശത്രുവിനെ കൊല്ലേണ്ടതല്ല' എന്നു കരുതി, അവനെ കൊല്ലാതെ വിട്ടു.
കേവലം നിഗഡവ്യൂഹം വിദാര്യാശു ജഗാമ ഹ । വിതതം സേതുമ് ഉത്സാര്യ വിപുലൌഘ ഇവാമ്ഭസഃ
അവൻ വെറും ചങ്ങലകളുടെ കൂട്ടം തകർത്തു വേഗത്തിൽ പുറത്ത് പോയി. വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കം കെട്ട് തകർക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ആ തടസ്സം പിരിച്ചുകളഞ്ഞു.
തമ് അനാദൃത്യ മാതങ്ഗോ ഭങ്ക്ത്വാ ജാലം ജവാദ് യയൌ । വിദാര്യ മേഘസങ്ഘാതം നഭസീവ ദിവാകരഃ
അവനെ ശ്രദ്ധിക്കാതിരുന്ന ആന വലയം തകർത്തു വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി. ആകാശത്തിലെ മേഘക്കൂട്ടം ചിരിയ്ക്കുന്ന സൂര്യനുപോലെ, അവൻ വഴിതുറന്നു.
ഗതേ ഗജേ സമുത്തസ്ഥൌ ഹസ്തിപസ് സ്വസ്ഥദേഹധീഃ । ഗജേനൈവ സമം തസ്യ വ്യഥാ ദൂരതരം ഗതാ
ആന പോയതോടെ, ആനക്കാരൻ ശരീരവും മനസും സുഖമായി എഴുന്നേറ്റു. ആനയോടൊപ്പം അവന്റെ വേദനയും ദൂരെയായി.
പ്രോത്താലതാലവിടപാത് സ തഥാ പതിതോ ഽപി സന് । ന ഭേദമ് ആപ ദുര്ഭേദാ മന്യേ ദേഹാ ദുരാത്മനാമ്
ഉയർന്ന പനമരത്തിൽ നിന്ന് വീണിട്ടും അവന് ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ദുഷ്ടരുടെ ശരീരം തകർക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
വര്ധതേ പ്രാവൃഷീവാബ്ദഃ കുകാര്യേഷ്വ് അസതാം ബലമ് । അതീവാസീത് സമുത്സാഹീ സ ഗജാക്രമണേ തദാ
മഴക്കാലത്ത് നദി നിറയുന്നതുപോലെ, ദുഷ്ടരുടെ ശക്തിയും ദുഷ്കൃത്യങ്ങളിൽ വർദ്ധിക്കുന്നു. അന്നു അവൻ അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ ആനയെ ആക്രമിക്കാൻ തയ്യാറായി.
വാരണാരിര് അസിംഹോ ഽസൌ ഗതേഭോ ദുഃഖമ് ആയയൌ । ആഗത്യോപഗതേ ഽന്തര്ധിം നിധാന ഇവ നിര്ധനഃ
ആനയുടെ ശത്രുവായ സിംഹം, ആന പോയതോടെ ദുഃഖിതനായി. അവൻ എത്തി, ആനയെ കാണാതിരുന്നതറിഞ്ഞപ്പോൾ, ശൂന്യമായ നിധിയിൽ നിന്ന് ദരിദ്രൻ പോകുന്നതുപോലെ അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.