ബഭൂവ മണിരാജേന്ദ്രേ ന തു നിശ്ചയവാന് അസൌ । രാജ്യേ ഝഗിതി സമ്പ്രാപ്തേ സുദീന ഇവ പാമരഃ
രത്നം രത്നങ്ങളുടെ രാജാവായി മാറിയെങ്കിലും, അവനിൽ ഉറച്ച മനസ്സില്ലായിരുന്നു. രാജ്യം പെട്ടെന്ന് ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ഒരു ദരിദ്രൻപോലെ അത്യന്തം വിഷാദത്തോടെ നിന്നു.
ഇദം സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ മനസാ സ്മയശാലിനാ । സമ്പ്രാപ്തോപേക്ഷയാ ദീര്ഘദുഃഖസമ്ഭ്രമഭാവിനാ
അപ്രതീക്ഷിതമായി ലഭിച്ച ഈ അനുഭവത്തെക്കുറിച്ച്, ദീർഘദു:ഖവും ആശങ്കയും വരുമെന്ന് കരുതി, അവൻ മനസ്സിൽ ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ ആലോചിച്ചു.
അയം മണിര് മണിര് നായം മണിശ് ചേത് തദ് ഭവേന് ന സഃ । സ്പൃശാമി ന സ്പൃശാമ്യ് ഏനം കദാചിത് സ്പര്ശതോ വ്രജേത്
ഇത് രത്നമാണോ, അല്ലയോ എന്നതിൽ എനിക്ക് സംശയമാണ്. ഇത് രത്നമാണെങ്കിൽ, അതു തന്നെയല്ലെന്നു തോന്നുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഞാൻ അതിനെ തൊടുന്നു, ചിലപ്പോൾ തൊടുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ തൊട്ടാൽ അത് അകന്നു പോകുമോ എന്നതും മനസ്സിൽ വരുന്നു.
നൈതാവതൈവ കാലേന മണീന്ദ്രഃ കില സിധ്യതി । യത്നേനാജീവിതാന്തേന സിധ്യതീത്യ് ആഗമക്രമഃ
ഇത്ര ചെറുതായ കാലംകൊണ്ട് രത്നങ്ങളുടെ രാജാവിനെ ലഭിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറയുന്നു. ജീവിതം മുഴുവൻ പരിശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ അതിനെ നേടാൻ സാധിക്കൂവെന്ന് പാരമ്പര്യത്തിൽ പറയാറുണ്ട്.
ക്രിയാനികൂണിതേനാക്ഷ്ണാ ലോലാലാതതലോപമമ് । രത്നാലോകം പ്രപശ്യാമി ദ്വിചന്ദ്രത്വമ് ഇവ ഭ്രമാത്
പ്രവർത്തനത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുരുണ്ടും, നെറ്റി ചഞ്ചലമായും ഞാൻ നോക്കുമ്പോൾ, രത്നത്തിന്റെ പ്രകാശം ഞാൻ കാണുന്നു. അത് ഭ്രമയാൽ രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
കുത ഏതാവതീ സ്ഫീതാ ഭാഗ്യസമ്പന് മമാതതാ । അധുനൈവ യദ് ആപ്നോമി മണീന്ദ്രം സര്വസിദ്ധിദമ്
ഇത്ര വലിയ ഭാഗ്യസമ്പത്ത് എനിക്ക് എങ്ങനെയാണ് ലഭിച്ചത്? ഇപ്പോൾ തന്നെ എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്ന രത്നങ്ങളുടെ രാജാവിനെ ഞാൻ നേടുന്നു.
കേചിദ് ഏവ മഹാന്തസ് തേ മഹാഭാഗ്യാ ഭവന്തി ഹി । യേഷാമ് അല്പേന കാലേന പ്രയാന്ത്യ് അഭിമുഖം ശ്രിയഃ
അവരിൽ ചിലർ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹാന്മാരും അത്യന്തം ഭാഗ്യശാലികളും ആകുന്നുള്ളൂ. വളരെ ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളിൽ സമൃദ്ധി നേരിട്ട് അവരെ സമീപിക്കുന്നു.
അഹമ് അല്പതപാസ് സാധുര് വരാകോ മാനുഷഃ കില । സിദ്ധയഃ കഥമ് ആയാന്തി മാമ് അഭാഗ്യൈകഭാജനമ്
ഞാൻ വളരെ കുറച്ച് വ്രതങ്ങൾ ചെയ്ത ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ മാത്രമാണ്, അതും അപ്രത്യക്ഷമായ ദുർഭാഗ്യത്തിന്റെ പാത്രം. എങ്ങനെ സിദ്ധികൾ എന്നെ എത്തും?
ഏവം വികല്പസങ്കല്പൈശ് ചിരമ് അജ്ഞഃ പരാമൃശന് । ന മണിഗ്രഹണേ യത്നമ് അകരോന് മൌര്ഖ്യമോഹിതഃ
ഇങ്ങനെ സംശയങ്ങളിലും ചിന്തകളിലും നീണ്ട സമയം മുഴുവൻ മുങ്ങി ജീവിച്ച അജ്ഞാനി, മൗഢ്യത്താൽ മയങ്ങി, ആ മനിമുത്ത് നേടാൻ ഒരുപാട് ശ്രമം പോലും ചെയ്തില്ല.
ന യദാ യേന ലബ്ധവ്യം ന തത് പ്രാപ്നോത്യ് അസൌ തദാ । ചിന്താമണിര് അവാപ്തോ ഽപി ദുര്ധിയാ ഹേലയോജ്ഝിതഃ
ഏതെങ്കിലും വസ്തു ഒരു സമയത്തോ മാർഗ്ഗത്തിലോ ലഭിക്കേണ്ടതല്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ അതു ലഭിക്കില്ല. ദുർബുദ്ധിയാൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ടാൽ, ചിന്താമണി കിട്ടിയാലും അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടും.
ഇതി തസ്മിന് സ്ഥിതേ യാതോ മണിര് ഉഡ്ഡീയ സിദ്ധയഃ । ത്യജന്തി ഹ്യ് അവമന്താരം ശരാ ഗുണമ് ഇവോജ്ഝിതാഃ
അവിടെ അവൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ആ രത്നം പറന്നു പോയി, അതിനൊപ്പം സിദ്ധികളും വിട്ടുപോയി. ആരെയും അവഹേളിക്കുന്നവനെ ശക്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കും; വില്ലിന്റെ നൂൽ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അമ്പുകൾ വീഴുന്നതുപോലെ.
ഹൃത്വാ പ്രാക്സമ്പദഃ പുംസസ് സ യാതസ് സിദ്ധയഃ കില । ആഗതാസ് സമ്പ്രയച്ഛന്തി സര്വം യാതാ ഹരന്ത്യ് അലമ്
മുന്പ് ആ മനുഷ്യന്റെ സമ്പത്ത് എടുത്തു പോയതുപോലെ, സിദ്ധികൾ അവനെ വിട്ടുപോയി. അവ എത്തുമ്പോൾ എല്ലാം നൽകും, പോയാൽ എല്ലാം എടുത്തുപോകും.
പുമാന് ഭൂയഃ ക്രിയായത്നം ചക്രേ രത്നേന്ദ്രസാധനേ । നോദ്വിജന്തേ ഹി കാര്യേഷു ജനാ അധ്യവസായിനഃ
അവൻ വീണ്ടും ആ മഹാരത്നം നേടാൻ ശ്രമിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. കാരണം, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവർ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളിൽ എപ്പോഴും മനസ്സില്ലാതെ പോകുന്നവരല്ല.
ദദര്ശാഥ കചദ്രൂപം കാചഖണ്ഡമ് അപണ്ഡിതഃ । ഹസദ്ഭിര് വഞ്ചകൈസ് സിദ്ധൈഃ പുരസ് ത്യക്തമ് അലക്ഷിതൈഃ
അപ്പോൾ, അവിവേകിയായ ആൾ രത്നംപോലെയുള്ള ഒരു കച്ചുകഷണം കണ്ടു. അതു ചതിയന്മാരായ സിദ്ധികൾ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനവിടം ഉപേക്ഷിച്ചുപോയതായിരുന്നു, ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ.
അയം ചിന്താമണിര് ഇതി മൂഢസ് തസ്മിന് സ വസ്തുതാമ് । ബുബുധേ മോഹിതോ ഹ്യ് അജ്ഞോ മൃദം ഹേമേതി പശ്യതി
മണ്ടനായ അവന് 'ഇത് ഒരു ഇഷ്ടപ്രദ രത്നം' എന്നു കരുതി, അജ്ഞാനത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകുന്നു; സാധാരണ മണ്ണിനെ കാണുമ്പോള് തന്നെ പൊന്നെന്ന് വിളിക്കുന്നു.
അഷ്ടൌ ഷഷ്ടിം ദ്വിഷന് മിത്രം രജ്ജും സര്പം സ്ഥലം ജലമ് । ചന്ദ്രൌ ദ്വൌ കുരുതേ ചിത്തേ ശിശോര് മോഹോ ഽമൃതം വിഷമ്
ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ മനസ്സില് എട്ട് അമ്പത് ആറ് ആകുന്നു, ശത്രു സ്നേഹിതനാവുന്നു, കയറിനെ പാമ്പ് എന്നു കരുതുന്നു, ഉണങ്ങിയ നിലം വെള്ളമാവുന്നു; രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നു, അമൃതം വിഷമെന്നു തോന്നുന്നു, ഭ്രമം മുഴുവന് പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
തം ദഗ്ധമണിമ് ആദായ പ്രാക്തനീം സ ശ്രിയം ജഹൌ । സര്വം ചിന്താമണേര് അസ്മാത് പ്രാപ്യതേ കിം ധനൈര് ഇതി
അവന് ആ കത്തിയ രത്നം എടുത്ത്, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന സമ്പത്ത് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു; 'ഈ ഇഷ്ടപ്രദ രത്നത്തില് നിന്ന് എല്ലാം കിട്ടും, എനിക്ക് ധനത്തിന് എന്ത് ആവശ്യം?' എന്നു വിചാരിച്ചു.
ദേശോ ഽയമ് അസുഖോ രൂക്ഷോ ജനൈഃ പാപിഭിര് ആവൃതഃ । കിം തദ് ഗേഹം ഹതപ്രായം കേ നാമ മമ ബന്ധവഃ
ഈ ദേശം അനാനന്ദകരവും കഠിനവുമാണ്, പാപികളാല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആ വീട് എന്ത്, നശിച്ചുപോകുന്ന ഒന്നല്ലേ, എനിക്ക് ബന്ധുക്കളായി ആരാണ്?
ദൂരം ഗത്വാ യഥാകാമം സുഖം തിഷ്ഠാമി സമ്പദാ । ഇത്യ് ആദായ മണിം മൂഢശ് ശൂന്യം കാനനമ് ആയയൌ
ദൂരെയ്ക്ക് പോയി, എനിക്കിഷ്ടമുള്ള വിധത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ സമ്പത്തോടെ ജീവിക്കാം എന്ന് വിചാരിച്ച്, ആ മുത്ത് എടുത്ത് ആ ഭ്രാന്തൻ ശൂന്യമായ കാടിലേക്ക് പോയി.
തത്ര കാചദലേനാസൌ തേന താമ് ആപദം യയൌ । കജ്ജലാദ്രേര് ഇവ നിശാ മൌര്ഖ്യസ്യൈവാങ്ഗ യാ സമാ
അവിടെ ആ ഗ്ലാസ് തൂണ്ടിന്റെ കാരണത്താൽ അവൻ ദുരിതത്തിലായി. കറുത്ത കൂനിൽ രാത്രിയിറങ്ങുന്നതുപോലെ, അജ്ഞതയുടെ ഇരുട്ടാണ് അങ്ങനെയുള്ളത്.
ദുഃഖാനി മൌര്ഖ്യവിഭവേന ഭവന്തി യാനി നൈവാപദാ ന ച ജരാമരണേന താനി । സര്വാപദാം ശിരസി തിഷ്ഠതി മൌര്ഖ്യമ് ഏകം കൃഷ്ണം ജനസ്യ വപുഷാമ് ഇവ കേശജാലമ്
അജ്ഞതയുടെ സമ്പത്തിൽ നിന്നുള്ള കഷ്ടങ്ങൾ ദുരന്തങ്ങളാലോ, വയസ്സായതാലോ, മരണത്താലോ വരുന്നതല്ല; അജ്ഞത മാത്രം എല്ലാ ദുരിതങ്ങളുടെയും മുകളിൽ കറുത്ത മുടിയുപോലെ മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
അഥേമമ് അപരം രമ്യം വൃത്താന്തം ശൃണു ഭൂപതേ । പരം പ്രബോധനം ബുദ്ധേസ് സാധോ സദൃശമ് ആത്മനഃ
ഇനി രാജാവേ, മറ്റൊരു മനോഹരമായ കഥ ഞാൻ പറയുന്നു, മനസ്സിനെ ഉണർത്തുന്നതും, നിന്റെ പോലുള്ള നല്ലവരുടെ ആത്മാവിന് യോജിച്ചതുമായ കഥ.
അസ്തി വിന്ധ്യവനേ ഹസ്തീ മഹായൂഥപയൂഥപഃ । അഗസ്ത്യരുദ്ധയാ വൃദ്ധ്യാ വിന്ധ്യേനേവൈധിതസ് സ്വതഃ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ കാടിൽ ഒരു ആനയുണ്ട്, വലിയ കൂട്ടത്തിന്റെ തലവൻ. അഗസ്ത്യൻ വശീകരിച്ച വിന്ദ്യപർവതം പോലെ തന്നെ, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അതിവലിയായി വളർന്നവൻ.
വജ്രാശ്രിവിഷമൌ ദീര്ഘൌ സ്തസ് തസ്യ ദശനൌ ശിതൌ । കല്പാനലശിഖാതുല്യൌ സുമേരൂന്മൂലനക്ഷമൌ
അവന്റെ രണ്ടു ദന്തങ്ങൾ നീളവും കഠിനതയും ഉള്ളവയാണു്, ഇടിമിന്നലുപോലും വിഷസർപ്പങ്ങൾപോലും കുത്തിയിരിക്കുന്നു. പ്രളയാഗ്നിയുടെ ജ്വാലകളെപ്പോലും, സുമേരു പർവതം പോലും പിഴുതെറിയാൻ കഴിയുന്ന ശക്തിയുമുണ്ട്.
സ ബദ്ധോ ലോഹജാലേന ഹസ്തിപേന ച്ഛലാദിതഃ । മുനീന്ദ്രേണേവ വിന്ധ്യാദ്രിര് ഉപേന്ദ്രേണേവ വാ ബഡിഃ
അവനെ ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകൊണ്ടു ബന്ധിച്ചു, ആനപ്പണിക്കാരൻ വഞ്ചിച്ചു. അതുപോലെ അഗസ്ത്യമുനി വശീകരിച്ച വിന്ദ്യപർവതം പോലെ, ഉപേന്ദ്രൻ കീഴടക്കിയ ബഡിദാനവനെപ്പോലും.
നിബദ്ധോ യന്ത്രണാപാശശസ്ത്രകുമ്ഭാര്പിതോ ഗജഃ । താം ജഗാമ വ്യഥാം വീരോ ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി യാ
കെട്ടുകളും കയറുകളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് ബന്ധിച്ച് ആനയെ കപ്പിലാക്കി. അതിനുണ്ടായ വേദന വാക്കുകളിൽ പറയാൻ പോലും കഴിയാത്തതായിരുന്നു.
രിപൌ ഹസ്തിപകേ ദൂരാദ് ഗുപ്തം പശ്യതി വാരണഃ । അയസ്സമുദ്ഗകേ തസ്മിന് നിനായ ദിവസത്രയമ്
ആന തന്റെ ശത്രുവായ കാവലുകാരനെ ദൂരത്ത് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. അതു ഇരുമ്പ് കൂണിൽ പൂട്ടിയിട്ടപ്പോൾ, ആന അവിടെ മൂന്നു ദിവസം കഴിച്ചു.
ഖേദാന് നിഗഡനിര്ഭേദയത്നവാന് സ ഝണജ്ഝണമ് । ചകാര കിങ്കിണീക്വാണമ് ഉപോദ്ഘാതൈ രഥോ യഥാ
കെട്ടിയിട്ട കെട്ടു പൊട്ടിക്കാൻ ആന കഠിനമായി ശ്രമിച്ചു. അതിനാൽ കെട്ടുകൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ചുമുട്ടി, രഥം അടിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെ, കിങ്കിണി ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
ദന്താഭ്യാം യത്നതസ് താഭ്യാം മുഹൂര്തദ്വിതയേന സഃ । ബഭഞ്ജ ശൃങ്ഖലാജാലം സ്വര്ഗാര്ഗഡമ് ഇവാസുരഃ
രണ്ട് ദന്തങ്ങൾകൊണ്ട് ആന ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച്, രണ്ട് നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ കെട്ടിയിരുന്ന ചങ്ങലകളെ പൊട്ടിച്ചു. അതു സ്വർഗ്ഗദ്വാരം ഒരു അസുരൻ തകർക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
തം തസ്യ നിഗഡച്ഛേദമ് അപശ്യദ് ദൂരതോ രിപുഃ । ബഡേസ് സ്വര്ഗാവദലനം ഹരിര് മേരുതടാദ് ഇവ
ദൂരത്ത് നിന്നു ആനയുടെ ശത്രു ആ ചങ്ങല പൊട്ടിച്ചതു കണ്ടു. അതു മേരുപർവതത്തിന്റെ ചിറകിൽ നിന്ന് ഹരി, ബഡിയെ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തകർക്കുന്നത് കാണുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.