സാധൂനാം സമദൃഷ്ടീനാം പരിപ്രശ്നേന സേവയാ । സങ്ഗമേന ച സാ യുക്തിര് ലഭ്യതേ മുച്യതേ യയാ
സമദർശികളായ സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചറിയുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്താൽ, മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന മാർഗം ലഭിക്കും.
മാ നരാധമവദ് ഗ്രാസം ഭുഞ്ജാനോ വനകോടരേ । തിഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധദുശ്ചേഷ്ടോ ധരാവിവരകീടവത്
നരാധമനായി, കാട്ട് ഗുഹയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, നിലയ്ക്കാതെ കിടന്ന്, ഭൂമിയിലെ കീടുപോലെ അശ്രദ്ധയോടെ കഴിയരുത്.
കാന്തയാ ദേവരൂപിണ്യാ തയൈവം പ്രതിബോധിതഃ । അസ്രുപൂര്ണമുഖോ വാക്യം ശിഖിധ്വജ ഉവാച ഹ
ദേവതുല്യയായ പ്രിയയാൽ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തപ്പെട്ട ശിഖിധ്വജൻ കണ്ണുനിറഞ്ഞ് പറഞ്ഞു:
അഹോ ഽവബോധിതോ ഽസ്മ്യ് അദ്യ ചിരാത് സുരസുത ത്വയാ । മൌര്ഖ്യാദ് ആര്യസമാസങ്ഗമുക്തോ ഽഹമ് അവസം വനേ
ദേവകുമാരി, നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തി എന്നെക്കുറിച്ച് എത്ര കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടാണ് ഞാൻ ബോധം പ്രാപിക്കുന്നത്! എന്റെ മൗഢ്യത്താൽ ഞാൻ നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്ന്, ഈ കാടിൽ സഹായം ഇല്ലാതെ അലയുകയായിരുന്നു.
അഹോ നു മേ ക്ഷയം യാതം മോഹധ്വാന്തമ് അശേഷതഃ । യത് ത്വമ് ഏവം സമാഗത്യ സമ്പ്രബോധയസീഹ മാമ്
നീ ഇങ്ങനെ വന്ന് എന്നെ ഉണർത്തിയതുകൊണ്ട് എന്റെ മായാന്ധകാരം മുഴുവനായും മാറിപ്പോയി.
ഗുരുസ് ത്വം മേ പിതാ ത്വം മേ മിത്രം ത്വം മേ വരാനന । ശിഷ്യോ നമസ്കരോമ്യ് അഗ്രേ പാദൌ തവ കൃപാം കുരു
നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ഗുരു, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ സ്നേഹിതൻ, സുന്ദരമുഖിയേ. ഞാൻ ശിഷ്യനായി നിന്റെ കാലിൽ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; ദയവായി എന്നോടു കരുണ കാണിക്കണം.
യദ് ഉദാരതമം വേത്സി യസ്മിഞ് ജ്ഞാതേ ന ശോച്യതേ । ഭവാമി നിര്വൃതോ യേന തദ് ബ്രഹ്മോപദിശാശു മേ
നീ അറിയുന്ന അത്യുത്തമമായ ജ്ഞാനം, അതു മനസ്സിലാക്കിയാൽ ദു:ഖം ഇല്ലാതാകുന്നു, അതിലൂടെ പൂർണ്ണതയും ലഭിക്കുന്നു—അത്തരം ബ്രഹ്മം ദയവായി എനിക്ക് വേഗം ഉപദേശിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഘടജ്ഞാനാദയോ ജ്ഞാനവിഭവാസ് സന്ത്യ് അനേകശഃ । ജ്ഞാനാനാം പരമം ജ്ഞാനം കതരത് താരകം ഭവേത്
കുടം മുതലായവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പോലുള്ള അനേകം വിധത്തിലുള്ള അറിവുകൾ ഉണ്ട്; അവയിലൊക്കെയും മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന പരമമായ ജ്ഞാനം ഏതാണ് എന്ന് പറയാമോ?
യദ്യ് ഉപാദേയവാക്യോ ഽഹം രാജര്ഷേ തദ് വദാമി തേ । യഥാജ്ഞാനമ് ഇദം കിഞ്ചിന് ന വക്ഷ്യേ സ്ഥാണുകാകവത്
രാജർഷേ, ഞാൻ ഉപദേശത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം; അല്ലെങ്കിൽ, വൃക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ കല്ല് പോലെയായി ഞാൻ ഒന്നും പറയില്ല.
അനുപാദേയവാക്യസ്യ വക്തുഃ പൃഷ്ടസ്യ ലീലയാ । ഫലന്ത്യ് അഫലതാം വാചസ് തമസീവാക്ഷിസംവിദഃ
സ്വീകാരയോഗ്യമല്ലാത്ത വാക്കുകൾ കളിയോടെ ചോദിച്ചാൽ, സംസാരിക്കുന്നവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് ഫലം ഉണ്ടാവില്ല; അതുപോലെ, കുരുടന് ഇരുണ്ടതിൽ ഉള്ള ബോധം ഫലപ്രദമല്ല.
യദ് വക്ഷി തദ് അനുഷ്ഠേയം മയാ വിധിര് ഇവ ശ്രുതേഃ । അവികാരിതമ് ഏവാശു സത്യമ് ഏതദ് വ്രതം മമ
നീ പറയുന്നതൊക്കെ ഞാൻ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം, ശാസ്ത്രത്തിലെ നിയമം പോലെ. ഇതാണ് എന്റെ ഉറപ്പായ വ്രതം—ഒരിക്കലും മാറ്റം വരാത്തതും സത്യവുമായത്.
യഥാ ബാലഃ പിതുര് വാക്യം മുക്തഹേതൂപപാദനമ് । ആദത്തേ ഹി തഥൈവേദം ഗൃഹാണ ത്വം വചോ മമ
ഒരു കുഞ്ഞ് അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ കാരണം അന്വേഷിക്കാതെ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെ നീയും എന്റെ വാക്കുകൾ അങ്ങനെ തന്നെ സ്വീകരിക്കണം.
ശ്രവണാനന്തരം ബുദ്ധ്യാ ശുഭമ് ഇത്യ് ഏവ ഭാവയന് । ശൃണു ഗീതമ് ഇവ ത്യക്ത്വാ ഹേത്വര്ഥിത്വം വചോ മമ
കേട്ട ശേഷം മനസ്സിൽ നല്ലതാണെന്ന് മാത്രം കരുതൂ; കാരണം അന്വേഷിക്കാതെ, ഒരു പാട്ട് കേൾക്കുന്നതുപോലെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
സ്വചരിതസദൃശം തവോദയന്ത്യാശ് ചിരസമയേന വിബോധനം ച ബുദ്ധേഃ । ഭവഭയഭിദുരം മഹാകവീനാം ശൃണു കഥയാമി യഥാക്രമം മനോജ്ഞമ്
നിന്റെ സ്വഭാവത്തോടു ചേർന്നതും, കാലക്രമേണ മനസ്സിന് ഉണർവ് നൽകുന്നതുമായ, ലോകഭയത്തെ തകർക്കുന്ന മഹാകവികളുടെ മനോഹരമായ കഥ ഞാൻ ക്രമമായി പറയാം; നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
അസ്തി കശ്ചിത് പുമാഞ് ശ്രീമാന് സ്ഥാനം നിത്യവിരുദ്ധയോഃ । ഗുണലക്ഷ്മ്യോര് അശേഷേണ യഥാബ്ധിര് വഡവാമ്ബുനോഃ
ഒരു സമ്പന്നനായ പുരുഷന് ഉണ്ട്; അവന് എപ്പോഴും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ രണ്ട് ഗുണങ്ങളുടെ ഇടയില് നിലകൊള്ളുന്നു. സമുദ്രം വടവാഗ്നിയുടെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ഇടയില് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
കലാവാഞ് ശാസ്ത്രകുശലോ വ്യവഹാരേ വിചക്ഷണഃ । സര്വസങ്കല്പസീമാന്തം ന തു ജാനാത്യ് അജം പദമ്
അവന് കലകളില് നിപുണനും ശാസ്ത്രങ്ങളില് പാണ്ഡിത്യവും ലോകവ്യവഹാരങ്ങളില് വിവേകവും ഉള്ളവനുമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ അതിരായ ജനനമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ അവന് അറിയുന്നില്ല.
അനന്തയത്നസംസാധ്യേ സ ചിന്താമണിസാധനേ । പ്രവൃത്തോ വാഡവോ വഹ്നിര് അബ്ധിസംശോഷണേ യഥാ
അവന് അനന്തമായ പരിശ്രമത്തോടെ ചിന്താമണിയെ നേടാന് ശ്രമിക്കുന്നു; സമുദ്രം ഉണക്കാന് വടവാഗ്നി എത്രയും ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
തസ്യ യത്നേന മഹതാ കാലേനാധ്യവസായിനഃ । സിദ്ധശ് ചിന്താമണിഃ കിം വാ ന സിധ്യത്യ് ഉന്നതാത്മനാമ്
അവന് വലിയ പരിശ്രമവും ദീര്ഘകാലം ക്ഷമയും കൊണ്ട് ചിന്താമണി നേടുന്നു; ഉന്നത മനസ്സുള്ളവര്ക്ക് നേടാനാവാത്തത് എന്താണ്?
പ്രവൃത്തിമ് ഉദ്യമം പ്രജ്ഞാം പ്രയുങ്ക്തേ ചേദ് അഖേദവാന് । അകിഞ്ചനോ ഽപി ശക്രത്വം തദ് അവാപ്നോത്യ് അവിഘ്നതഃ
യാതൊരു വസ്തുവും ഇല്ലാത്തവനാണെങ്കിലും, ക്ഷീണം കൂടാതെ പ്രവർത്തനവും പരിശ്രമവും വിവേകവും പ്രയോജിപ്പിച്ചാൽ, അവൻ തടസ്സമില്ലാതെ ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനത്തെത്തും.
മണിമ് അഗ്രേ സ്ഥിതം പ്രാപ്തം ഹസ്തപ്രാപ്യം ദദര്ശ സഃ । മേരോര് ഉദയശൃങ്ഗസ്ഥോ മുനിര് ഇന്ദുമ് ഇവോദിതമ്
മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കേ ചൂഡയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെ കാണുന്ന ഒരു മുനിപോലെ, അവൻ കൈവശം എത്താവുന്ന വിധത്തിൽ മുന്നിൽ വെച്ചിരുന്ന രത്നത്തെ കണ്ടു.
ബഭൂവ മണിരാജേന്ദ്രേ ന തു നിശ്ചയവാന് അസൌ । രാജ്യേ ഝഗിതി സമ്പ്രാപ്തേ സുദീന ഇവ പാമരഃ
രത്നം രത്നങ്ങളുടെ രാജാവായി മാറിയെങ്കിലും, അവനിൽ ഉറച്ച മനസ്സില്ലായിരുന്നു. രാജ്യം പെട്ടെന്ന് ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ഒരു ദരിദ്രൻപോലെ അത്യന്തം വിഷാദത്തോടെ നിന്നു.
ഇദം സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ മനസാ സ്മയശാലിനാ । സമ്പ്രാപ്തോപേക്ഷയാ ദീര്ഘദുഃഖസമ്ഭ്രമഭാവിനാ
അപ്രതീക്ഷിതമായി ലഭിച്ച ഈ അനുഭവത്തെക്കുറിച്ച്, ദീർഘദു:ഖവും ആശങ്കയും വരുമെന്ന് കരുതി, അവൻ മനസ്സിൽ ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ ആലോചിച്ചു.
അയം മണിര് മണിര് നായം മണിശ് ചേത് തദ് ഭവേന് ന സഃ । സ്പൃശാമി ന സ്പൃശാമ്യ് ഏനം കദാചിത് സ്പര്ശതോ വ്രജേത്
ഇത് രത്നമാണോ, അല്ലയോ എന്നതിൽ എനിക്ക് സംശയമാണ്. ഇത് രത്നമാണെങ്കിൽ, അതു തന്നെയല്ലെന്നു തോന്നുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഞാൻ അതിനെ തൊടുന്നു, ചിലപ്പോൾ തൊടുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ തൊട്ടാൽ അത് അകന്നു പോകുമോ എന്നതും മനസ്സിൽ വരുന്നു.
നൈതാവതൈവ കാലേന മണീന്ദ്രഃ കില സിധ്യതി । യത്നേനാജീവിതാന്തേന സിധ്യതീത്യ് ആഗമക്രമഃ
ഇത്ര ചെറുതായ കാലംകൊണ്ട് രത്നങ്ങളുടെ രാജാവിനെ ലഭിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറയുന്നു. ജീവിതം മുഴുവൻ പരിശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ അതിനെ നേടാൻ സാധിക്കൂവെന്ന് പാരമ്പര്യത്തിൽ പറയാറുണ്ട്.
ക്രിയാനികൂണിതേനാക്ഷ്ണാ ലോലാലാതതലോപമമ് । രത്നാലോകം പ്രപശ്യാമി ദ്വിചന്ദ്രത്വമ് ഇവ ഭ്രമാത്
പ്രവർത്തനത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുരുണ്ടും, നെറ്റി ചഞ്ചലമായും ഞാൻ നോക്കുമ്പോൾ, രത്നത്തിന്റെ പ്രകാശം ഞാൻ കാണുന്നു. അത് ഭ്രമയാൽ രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്നതുപോലെയാണ്.
കുത ഏതാവതീ സ്ഫീതാ ഭാഗ്യസമ്പന് മമാതതാ । അധുനൈവ യദ് ആപ്നോമി മണീന്ദ്രം സര്വസിദ്ധിദമ്
ഇത്ര വലിയ ഭാഗ്യസമ്പത്ത് എനിക്ക് എങ്ങനെയാണ് ലഭിച്ചത്? ഇപ്പോൾ തന്നെ എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്ന രത്നങ്ങളുടെ രാജാവിനെ ഞാൻ നേടുന്നു.
കേചിദ് ഏവ മഹാന്തസ് തേ മഹാഭാഗ്യാ ഭവന്തി ഹി । യേഷാമ് അല്പേന കാലേന പ്രയാന്ത്യ് അഭിമുഖം ശ്രിയഃ
അവരിൽ ചിലർ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹാന്മാരും അത്യന്തം ഭാഗ്യശാലികളും ആകുന്നുള്ളൂ. വളരെ ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളിൽ സമൃദ്ധി നേരിട്ട് അവരെ സമീപിക്കുന്നു.
അഹമ് അല്പതപാസ് സാധുര് വരാകോ മാനുഷഃ കില । സിദ്ധയഃ കഥമ് ആയാന്തി മാമ് അഭാഗ്യൈകഭാജനമ്
ഞാൻ വളരെ കുറച്ച് വ്രതങ്ങൾ ചെയ്ത ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ മാത്രമാണ്, അതും അപ്രത്യക്ഷമായ ദുർഭാഗ്യത്തിന്റെ പാത്രം. എങ്ങനെ സിദ്ധികൾ എന്നെ എത്തും?
ഏവം വികല്പസങ്കല്പൈശ് ചിരമ് അജ്ഞഃ പരാമൃശന് । ന മണിഗ്രഹണേ യത്നമ് അകരോന് മൌര്ഖ്യമോഹിതഃ
ഇങ്ങനെ സംശയങ്ങളിലും ചിന്തകളിലും നീണ്ട സമയം മുഴുവൻ മുങ്ങി ജീവിച്ച അജ്ഞാനി, മൗഢ്യത്താൽ മയങ്ങി, ആ മനിമുത്ത് നേടാൻ ഒരുപാട് ശ്രമം പോലും ചെയ്തില്ല.
ന യദാ യേന ലബ്ധവ്യം ന തത് പ്രാപ്നോത്യ് അസൌ തദാ । ചിന്താമണിര് അവാപ്തോ ഽപി ദുര്ധിയാ ഹേലയോജ്ഝിതഃ
ഏതെങ്കിലും വസ്തു ഒരു സമയത്തോ മാർഗ്ഗത്തിലോ ലഭിക്കേണ്ടതല്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ അതു ലഭിക്കില്ല. ദുർബുദ്ധിയാൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ടാൽ, ചിന്താമണി കിട്ടിയാലും അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടും.