ആകാരഭാസുരാപ്യ് ഉച്ചൈര് ന ദദാതി ഫലം ക്രിയാ । ശുഭാശുഭാ ച തജ്ജ്ഞസ്യ ഫുല്ലാ ശരലതാ യഥാ
ഏതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി പുറത്തുനിന്ന് ഭംഗിയായി തോന്നിയാലും അതിന് ഫലം ഉണ്ടാവില്ല; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും സത്യം അറിയുന്നവന് അത് പൂത്തുനില്ക്കുന്ന ഒരു മരമുപോലെയാണ് — പഴം ഒന്നും ഉണ്ടാകാത്തത്.
വാസനാ ചേഹ നാസ്ത്യ് ഏവ സ്വാഹങ്കാരാദിരുപിണീ । അസത്യൈവോദിതാ മൌര്ഖ്യാന് മരുഭൂമാവ് ഇവാമ്ബുധീഃ
ഇവിടെ സ്വയം മഹത്വം കാണിക്കുന്ന മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും അഹങ്കാരത്തിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനില്ക്കുന്നില്ല; അവ മായയാൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്, മരുഭൂമിയിൽ കടൽ കാണുന്നതുപോലെ.
യസ്യ മൌര്ഖ്യം ക്ഷയം യാതം സര്വം ബ്രഹ്മേതി ഭാവനാത് । നോദേതി വാസനാ തസ്യ പ്രാജ്ഞസ്യേവാമ്ബുധീര് മരൌ
ഏതൊരുവന്റെ അജ്ഞാനം 'എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണ്' എന്ന ധ്യാനത്തിലൂടെ നശിച്ചുപോയിരിക്കുമ്പോൾ, അവനിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉയരാറില്ല — ജ്ഞാനിക്ക് മരുഭൂമിയിൽ കടൽ ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
വാസനാമാത്രസന്ത്യാഗാജ് ജരാമരണവര്ജിതമ് । പദം പ്രാപ്നോതി ജീവോ ഽന്തര് ഭൂയോജന്മവിവര്ജിതമ്
മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ജീവൻ വയസ്സും മരണവും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു; അകത്താൽ, വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകാത്ത സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് അവൻ എത്തുന്നത്.
സവാസനം മനോ ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം നിര്വാസനം മനഃ । ജ്ഞാനേന ജ്ഞേയതാമ് ഏത്യ പുനര് ജീവോ ന ജായതേ
വാസനകളോടുകൂടിയ മനസാണ് ജ്ഞാനം; വാസനകളില്ലാത്ത മനസാണ് അറിയേണ്ടത്. ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അറിയേണ്ടത് ലഭിച്ചാൽ, ജീവൻ വീണ്ടും ജനിക്കില്ല.
ജ്ഞാനമ് ഏവ പരം ശ്രേയ ഇതി ബ്രഹ്മാദയോ ഽപി തേ । പ്രാഹുര് മഹാന്തോ രാജര്ഷേ ത്വം കിമ് അജ്ഞാനവാന് സ്ഥിതഃ
ജ്ഞാനമേ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നു ബ്രഹ്മാവും മഹാന്മാരും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. രാജർഷേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് അജ്ഞാനിയായി നില്ക്കുന്നു?
ഇതഃ കമണ്ഡലുര് ഇതോ ദണ്ഡകാഷ്ഠമ് ഇതോ ബൃസീ । ഇത്യ് അനര്ഥവിലാസേ ഽസ്മിന് രമസേ കിം മഹീപതേ
ഇവിടെ കമണ്ഡലുവും, അവിടെ ദണ്ഡവും, മറ്റിടത്ത് ചട്ടയും — രാജാവേ, ഇത്തരം അർത്ഥമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ എന്തിനാണ് നീ ആസ്വദിക്കുന്നത്?
കോ ഽഹം കഥമ് ഇദം ജാതം കഥം ശാമ്യതി ചേതി ഭോഃ । രാജന് നാവേക്ഷസേ കസ്മാത് കിമ് അജ്ഞ ഇവ തിഷ്ഠസി
ഞാൻ ആരാണ്? ഇത് എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? എങ്ങനെ ശമിക്കുന്നു? രാജാവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇതെല്ലാം അന്വേഷിക്കാറില്ല? എന്തിന് അജ്ഞാനിയെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു?
കഥം ബന്ധഃ കഥം മോക്ഷ ഇതി പ്രശ്നാന് ഉദാഹരന് । പരാവരവിദാം പാദാന് കസ്മാദ് അങ്ഗ ന സേവസേ
പ്രിയനേ, ബന്ധം എങ്ങനെയാണ്? മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ്? എന്നിങ്ങനെ ചോദിച്ചറിയാൻ, പരമവും അപരവും അറിയുന്നവരുടെ പാദങ്ങൾ സേവിക്കാതിരിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്?
ദുസ്സ്പന്ദസംവിദാ ശൈലകോടരേ ക്രിയയാനയാ । ജീവിതം ക്ഷപയന് കിം ത്വം ശിലാകീടവദ് ആസ്ഥിതഃ
നിന്റെ ബുദ്ധി മന്ദമായതിനാൽ, ഈ പ്രവർത്തികളിലൂടെ പർവ്വതഗുഹയിൽ ഇരുന്നു ജീവൻ വെറുതെ കളയുന്നതെന്തിന്? നീ ഒരു പാറക്കീടുപോലെ അവിടെ അശ്രദ്ധയായി കഴിയുന്നതെന്തിന്?
സാധൂനാം സമദൃഷ്ടീനാം പരിപ്രശ്നേന സേവയാ । സങ്ഗമേന ച സാ യുക്തിര് ലഭ്യതേ മുച്യതേ യയാ
സമദർശികളായ സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചറിയുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്താൽ, മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന മാർഗം ലഭിക്കും.
മാ നരാധമവദ് ഗ്രാസം ഭുഞ്ജാനോ വനകോടരേ । തിഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധദുശ്ചേഷ്ടോ ധരാവിവരകീടവത്
നരാധമനായി, കാട്ട് ഗുഹയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, നിലയ്ക്കാതെ കിടന്ന്, ഭൂമിയിലെ കീടുപോലെ അശ്രദ്ധയോടെ കഴിയരുത്.
കാന്തയാ ദേവരൂപിണ്യാ തയൈവം പ്രതിബോധിതഃ । അസ്രുപൂര്ണമുഖോ വാക്യം ശിഖിധ്വജ ഉവാച ഹ
ദേവതുല്യയായ പ്രിയയാൽ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തപ്പെട്ട ശിഖിധ്വജൻ കണ്ണുനിറഞ്ഞ് പറഞ്ഞു:
അഹോ ഽവബോധിതോ ഽസ്മ്യ് അദ്യ ചിരാത് സുരസുത ത്വയാ । മൌര്ഖ്യാദ് ആര്യസമാസങ്ഗമുക്തോ ഽഹമ് അവസം വനേ
ദേവകുമാരി, നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തി എന്നെക്കുറിച്ച് എത്ര കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടാണ് ഞാൻ ബോധം പ്രാപിക്കുന്നത്! എന്റെ മൗഢ്യത്താൽ ഞാൻ നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്ന്, ഈ കാടിൽ സഹായം ഇല്ലാതെ അലയുകയായിരുന്നു.
അഹോ നു മേ ക്ഷയം യാതം മോഹധ്വാന്തമ് അശേഷതഃ । യത് ത്വമ് ഏവം സമാഗത്യ സമ്പ്രബോധയസീഹ മാമ്
നീ ഇങ്ങനെ വന്ന് എന്നെ ഉണർത്തിയതുകൊണ്ട് എന്റെ മായാന്ധകാരം മുഴുവനായും മാറിപ്പോയി.
ഗുരുസ് ത്വം മേ പിതാ ത്വം മേ മിത്രം ത്വം മേ വരാനന । ശിഷ്യോ നമസ്കരോമ്യ് അഗ്രേ പാദൌ തവ കൃപാം കുരു
നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ഗുരു, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ സ്നേഹിതൻ, സുന്ദരമുഖിയേ. ഞാൻ ശിഷ്യനായി നിന്റെ കാലിൽ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; ദയവായി എന്നോടു കരുണ കാണിക്കണം.
യദ് ഉദാരതമം വേത്സി യസ്മിഞ് ജ്ഞാതേ ന ശോച്യതേ । ഭവാമി നിര്വൃതോ യേന തദ് ബ്രഹ്മോപദിശാശു മേ
നീ അറിയുന്ന അത്യുത്തമമായ ജ്ഞാനം, അതു മനസ്സിലാക്കിയാൽ ദു:ഖം ഇല്ലാതാകുന്നു, അതിലൂടെ പൂർണ്ണതയും ലഭിക്കുന്നു—അത്തരം ബ്രഹ്മം ദയവായി എനിക്ക് വേഗം ഉപദേശിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഘടജ്ഞാനാദയോ ജ്ഞാനവിഭവാസ് സന്ത്യ് അനേകശഃ । ജ്ഞാനാനാം പരമം ജ്ഞാനം കതരത് താരകം ഭവേത്
കുടം മുതലായവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പോലുള്ള അനേകം വിധത്തിലുള്ള അറിവുകൾ ഉണ്ട്; അവയിലൊക്കെയും മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന പരമമായ ജ്ഞാനം ഏതാണ് എന്ന് പറയാമോ?
യദ്യ് ഉപാദേയവാക്യോ ഽഹം രാജര്ഷേ തദ് വദാമി തേ । യഥാജ്ഞാനമ് ഇദം കിഞ്ചിന് ന വക്ഷ്യേ സ്ഥാണുകാകവത്
രാജർഷേ, ഞാൻ ഉപദേശത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം; അല്ലെങ്കിൽ, വൃക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ കല്ല് പോലെയായി ഞാൻ ഒന്നും പറയില്ല.
അനുപാദേയവാക്യസ്യ വക്തുഃ പൃഷ്ടസ്യ ലീലയാ । ഫലന്ത്യ് അഫലതാം വാചസ് തമസീവാക്ഷിസംവിദഃ
സ്വീകാരയോഗ്യമല്ലാത്ത വാക്കുകൾ കളിയോടെ ചോദിച്ചാൽ, സംസാരിക്കുന്നവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് ഫലം ഉണ്ടാവില്ല; അതുപോലെ, കുരുടന് ഇരുണ്ടതിൽ ഉള്ള ബോധം ഫലപ്രദമല്ല.
യദ് വക്ഷി തദ് അനുഷ്ഠേയം മയാ വിധിര് ഇവ ശ്രുതേഃ । അവികാരിതമ് ഏവാശു സത്യമ് ഏതദ് വ്രതം മമ
നീ പറയുന്നതൊക്കെ ഞാൻ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം, ശാസ്ത്രത്തിലെ നിയമം പോലെ. ഇതാണ് എന്റെ ഉറപ്പായ വ്രതം—ഒരിക്കലും മാറ്റം വരാത്തതും സത്യവുമായത്.
യഥാ ബാലഃ പിതുര് വാക്യം മുക്തഹേതൂപപാദനമ് । ആദത്തേ ഹി തഥൈവേദം ഗൃഹാണ ത്വം വചോ മമ
ഒരു കുഞ്ഞ് അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ കാരണം അന്വേഷിക്കാതെ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെ നീയും എന്റെ വാക്കുകൾ അങ്ങനെ തന്നെ സ്വീകരിക്കണം.
ശ്രവണാനന്തരം ബുദ്ധ്യാ ശുഭമ് ഇത്യ് ഏവ ഭാവയന് । ശൃണു ഗീതമ് ഇവ ത്യക്ത്വാ ഹേത്വര്ഥിത്വം വചോ മമ
കേട്ട ശേഷം മനസ്സിൽ നല്ലതാണെന്ന് മാത്രം കരുതൂ; കാരണം അന്വേഷിക്കാതെ, ഒരു പാട്ട് കേൾക്കുന്നതുപോലെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
സ്വചരിതസദൃശം തവോദയന്ത്യാശ് ചിരസമയേന വിബോധനം ച ബുദ്ധേഃ । ഭവഭയഭിദുരം മഹാകവീനാം ശൃണു കഥയാമി യഥാക്രമം മനോജ്ഞമ്
നിന്റെ സ്വഭാവത്തോടു ചേർന്നതും, കാലക്രമേണ മനസ്സിന് ഉണർവ് നൽകുന്നതുമായ, ലോകഭയത്തെ തകർക്കുന്ന മഹാകവികളുടെ മനോഹരമായ കഥ ഞാൻ ക്രമമായി പറയാം; നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
അസ്തി കശ്ചിത് പുമാഞ് ശ്രീമാന് സ്ഥാനം നിത്യവിരുദ്ധയോഃ । ഗുണലക്ഷ്മ്യോര് അശേഷേണ യഥാബ്ധിര് വഡവാമ്ബുനോഃ
ഒരു സമ്പന്നനായ പുരുഷന് ഉണ്ട്; അവന് എപ്പോഴും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായ രണ്ട് ഗുണങ്ങളുടെ ഇടയില് നിലകൊള്ളുന്നു. സമുദ്രം വടവാഗ്നിയുടെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ഇടയില് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
കലാവാഞ് ശാസ്ത്രകുശലോ വ്യവഹാരേ വിചക്ഷണഃ । സര്വസങ്കല്പസീമാന്തം ന തു ജാനാത്യ് അജം പദമ്
അവന് കലകളില് നിപുണനും ശാസ്ത്രങ്ങളില് പാണ്ഡിത്യവും ലോകവ്യവഹാരങ്ങളില് വിവേകവും ഉള്ളവനുമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ അതിരായ ജനനമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ അവന് അറിയുന്നില്ല.
അനന്തയത്നസംസാധ്യേ സ ചിന്താമണിസാധനേ । പ്രവൃത്തോ വാഡവോ വഹ്നിര് അബ്ധിസംശോഷണേ യഥാ
അവന് അനന്തമായ പരിശ്രമത്തോടെ ചിന്താമണിയെ നേടാന് ശ്രമിക്കുന്നു; സമുദ്രം ഉണക്കാന് വടവാഗ്നി എത്രയും ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
തസ്യ യത്നേന മഹതാ കാലേനാധ്യവസായിനഃ । സിദ്ധശ് ചിന്താമണിഃ കിം വാ ന സിധ്യത്യ് ഉന്നതാത്മനാമ്
അവന് വലിയ പരിശ്രമവും ദീര്ഘകാലം ക്ഷമയും കൊണ്ട് ചിന്താമണി നേടുന്നു; ഉന്നത മനസ്സുള്ളവര്ക്ക് നേടാനാവാത്തത് എന്താണ്?
പ്രവൃത്തിമ് ഉദ്യമം പ്രജ്ഞാം പ്രയുങ്ക്തേ ചേദ് അഖേദവാന് । അകിഞ്ചനോ ഽപി ശക്രത്വം തദ് അവാപ്നോത്യ് അവിഘ്നതഃ
യാതൊരു വസ്തുവും ഇല്ലാത്തവനാണെങ്കിലും, ക്ഷീണം കൂടാതെ പ്രവർത്തനവും പരിശ്രമവും വിവേകവും പ്രയോജിപ്പിച്ചാൽ, അവൻ തടസ്സമില്ലാതെ ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനത്തെത്തും.
മണിമ് അഗ്രേ സ്ഥിതം പ്രാപ്തം ഹസ്തപ്രാപ്യം ദദര്ശ സഃ । മേരോര് ഉദയശൃങ്ഗസ്ഥോ മുനിര് ഇന്ദുമ് ഇവോദിതമ്
മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കേ ചൂഡയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെ കാണുന്ന ഒരു മുനിപോലെ, അവൻ കൈവശം എത്താവുന്ന വിധത്തിൽ മുന്നിൽ വെച്ചിരുന്ന രത്നത്തെ കണ്ടു.