അപത്ത്രോ ഽപ്യ് അഫലോ ഽപ്യ് ഏകോ നീരസോ ഽപ്യ് അസ്തസങ്ഗതിഃ । ശുഷ്യാമ്യ് ഏവ വനേ സാധോ ഘുണക്ഷുണ്ണ ഇവ ദ്രുമഃ
ഇലകളില്ലാതെ, പഴങ്ങളില്ലാതെ, ഒറ്റയ്ക്കും, രസമില്ലാതെ, ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ, കാട്ടിൽ ഞാൻ ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു, സാദ്ധോ, കീടങ്ങൾ തിന്നു നശിച്ച ഒരു വൃക്ഷംപോലെ.
ഇമാമ് അഖണ്ഡിതാം സമ്യക് ക്രിയാം സമ്പാദയന്ന് അപി । ദുഃഖാദ് ഗച്ഛാമി ദുഃഖൌഘമ് അമൃതം മേ വിഷം സ്ഥിതമ്
ഈ അക്ഷയമായ കൃത്യങ്ങൾ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചിട്ടും, ഒരു ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദു:ഖത്തിലേക്കാണ് ഞാൻ പോകുന്നത്; എനിക്ക് അമൃതം വിഷമായിരിക്കുന്നു.
പിതാമഹമ് അഹം പൂര്വം കദാചിത് പൃഷ്ടവാന് ഇദമ് । യത് ക്രിയാജ്ഞാനയോര് ഏകം ശ്രേയസ് തദ് ബ്രൂഹി മേ വിഭോ
ഒരു സമയത്ത് ഞാന് പിതാമഹനോടു ചോദിച്ചിരുന്നു: കര്മ്മവും ജ്ഞാനവും ഇതില് ഏതാണ് ഉത്തമം? അതു ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ, പ്രഭോ.
ജ്ഞാനം ഹി പരമം ശ്രേയഃ ക ഇവൈതന് ന വേത്ത്യ് അലമ് । കാലാതിവാഹനായൈവ വിനോദായോചിതാ ക്രിയാ
ജ്ഞാനമാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്—ഇത് ആരാണ് അറിയാത്തത്? കര്മ്മം എന്നത് സമയം കടത്താനോ വിനോദത്തിനോ മാത്രം അനുയോജ്യമാണ്.
അലബ്ധജ്ഞാനദൃഷ്ടീനാം ക്രിയാമുത്ര പരായണമ് । യസ്യ നാസ്ത്യ് അമ്ബരം പട്ടം കമ്ബലം കിം ത്യജത്യ് അസൌ
ജ്ഞാനദൃഷ്ടി ലഭിക്കാത്തവർക്കു കര്മ്മം ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും പ്രധാനമാണ്. ഒരു മനുഷ്യന് വസ്ത്രം, പറ്റു, കംബളം ഒന്നും ഇല്ലെങ്കില് അവന് എന്താണ് ഉപേക്ഷിക്കാനുളളത്?
വാസനാമാത്രസാരത്വാദ് അജ്ഞസ്യ സഫലാഃ ക്രിയാഃ । സര്വാ ഏവാഫലാ ജ്ഞസ്യ വാസനാമാത്രസങ്ക്ഷയാത്
അജ്ഞാനികള്ക്ക് വാസനകള് മാത്രമാണ് അടിസ്ഥാനമായത്, അതുകൊണ്ട് അവരുടെ കര്മ്മങ്ങള്ക്ക് ഫലം ഉണ്ടാകും. പക്ഷേ, ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഫലരഹിതമാണ്, കാരണം അവന്റെ എല്ലാ വാസനകളും പൂര്ണ്ണമായും നശിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വാ ഹി വാസനാഭാവേ പ്രയാന്ത്യ് അഫലതാം ക്രിയാഃ । സുശുഭാഃ ഫലവത്യോ ഽപി സേകാഭാവേ ലതാ ഇവ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ആന്തരിക വാസനകളില്ലാതെ ചെയ്താൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല—even ഏറ്റവും നല്ലതും ഫലപ്രദവുമായ പ്രവൃത്തികൾ പോലും, വെള്ളം ഇല്ലാത്ത വള്ളിപോലെ.
ഋത്വന്തരേ യഥാ യാതി വിലയം പൂര്വമ് ആര്തവമ് । തഥൈവ വാസനാനാശേ നാശമ് ഏതി ക്രിയാഫലമ്
ഋതുക്കൾ മാറുമ്പോൾ പഴയ ঋതുവിന്റെ പൂക്കൾ ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെ, വാസനകൾ നശിച്ചാൽ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലവും നശിക്കും.
ന സ്വഭാവേന ഫലതി യഥാ ശരലതാ ഫലമ് । ക്രിയാ നിര്വാസനാമുത്ര ഫലം ഫലതി നോ തഥാ
ഒരു മരത്തിന് സ്വഭാവം കൊണ്ടു മാത്രം പഴം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, വാസനകളില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾക്കും ഈ ലോകത്ത് ഫലം ലഭിക്കില്ല.
സയക്ഷവാസനോ ബാലോ യക്ഷം പശ്യതി നാന്യഥാ । സദുഃഖവാസനോ മൂഢോ ദുഃഖം പശ്യതി നാന്യഥാ
യക്ഷനെക്കുറിച്ചുള്ള വാസനയുള്ള കുട്ടി യക്ഷനെ കാണും; അതുപോലെ, ദുഃഖത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസനയുള്ളവൻ ദുഃഖം മാത്രം കാണും.
ആകാരഭാസുരാപ്യ് ഉച്ചൈര് ന ദദാതി ഫലം ക്രിയാ । ശുഭാശുഭാ ച തജ്ജ്ഞസ്യ ഫുല്ലാ ശരലതാ യഥാ
ഏതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി പുറത്തുനിന്ന് ഭംഗിയായി തോന്നിയാലും അതിന് ഫലം ഉണ്ടാവില്ല; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും സത്യം അറിയുന്നവന് അത് പൂത്തുനില്ക്കുന്ന ഒരു മരമുപോലെയാണ് — പഴം ഒന്നും ഉണ്ടാകാത്തത്.
വാസനാ ചേഹ നാസ്ത്യ് ഏവ സ്വാഹങ്കാരാദിരുപിണീ । അസത്യൈവോദിതാ മൌര്ഖ്യാന് മരുഭൂമാവ് ഇവാമ്ബുധീഃ
ഇവിടെ സ്വയം മഹത്വം കാണിക്കുന്ന മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും അഹങ്കാരത്തിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനില്ക്കുന്നില്ല; അവ മായയാൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്, മരുഭൂമിയിൽ കടൽ കാണുന്നതുപോലെ.
യസ്യ മൌര്ഖ്യം ക്ഷയം യാതം സര്വം ബ്രഹ്മേതി ഭാവനാത് । നോദേതി വാസനാ തസ്യ പ്രാജ്ഞസ്യേവാമ്ബുധീര് മരൌ
ഏതൊരുവന്റെ അജ്ഞാനം 'എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണ്' എന്ന ധ്യാനത്തിലൂടെ നശിച്ചുപോയിരിക്കുമ്പോൾ, അവനിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉയരാറില്ല — ജ്ഞാനിക്ക് മരുഭൂമിയിൽ കടൽ ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
വാസനാമാത്രസന്ത്യാഗാജ് ജരാമരണവര്ജിതമ് । പദം പ്രാപ്നോതി ജീവോ ഽന്തര് ഭൂയോജന്മവിവര്ജിതമ്
മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ജീവൻ വയസ്സും മരണവും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു; അകത്താൽ, വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകാത്ത സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് അവൻ എത്തുന്നത്.
സവാസനം മനോ ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം നിര്വാസനം മനഃ । ജ്ഞാനേന ജ്ഞേയതാമ് ഏത്യ പുനര് ജീവോ ന ജായതേ
വാസനകളോടുകൂടിയ മനസാണ് ജ്ഞാനം; വാസനകളില്ലാത്ത മനസാണ് അറിയേണ്ടത്. ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അറിയേണ്ടത് ലഭിച്ചാൽ, ജീവൻ വീണ്ടും ജനിക്കില്ല.
ജ്ഞാനമ് ഏവ പരം ശ്രേയ ഇതി ബ്രഹ്മാദയോ ഽപി തേ । പ്രാഹുര് മഹാന്തോ രാജര്ഷേ ത്വം കിമ് അജ്ഞാനവാന് സ്ഥിതഃ
ജ്ഞാനമേ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നു ബ്രഹ്മാവും മഹാന്മാരും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. രാജർഷേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് അജ്ഞാനിയായി നില്ക്കുന്നു?
ഇതഃ കമണ്ഡലുര് ഇതോ ദണ്ഡകാഷ്ഠമ് ഇതോ ബൃസീ । ഇത്യ് അനര്ഥവിലാസേ ഽസ്മിന് രമസേ കിം മഹീപതേ
ഇവിടെ കമണ്ഡലുവും, അവിടെ ദണ്ഡവും, മറ്റിടത്ത് ചട്ടയും — രാജാവേ, ഇത്തരം അർത്ഥമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ എന്തിനാണ് നീ ആസ്വദിക്കുന്നത്?
കോ ഽഹം കഥമ് ഇദം ജാതം കഥം ശാമ്യതി ചേതി ഭോഃ । രാജന് നാവേക്ഷസേ കസ്മാത് കിമ് അജ്ഞ ഇവ തിഷ്ഠസി
ഞാൻ ആരാണ്? ഇത് എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? എങ്ങനെ ശമിക്കുന്നു? രാജാവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇതെല്ലാം അന്വേഷിക്കാറില്ല? എന്തിന് അജ്ഞാനിയെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു?
കഥം ബന്ധഃ കഥം മോക്ഷ ഇതി പ്രശ്നാന് ഉദാഹരന് । പരാവരവിദാം പാദാന് കസ്മാദ് അങ്ഗ ന സേവസേ
പ്രിയനേ, ബന്ധം എങ്ങനെയാണ്? മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ്? എന്നിങ്ങനെ ചോദിച്ചറിയാൻ, പരമവും അപരവും അറിയുന്നവരുടെ പാദങ്ങൾ സേവിക്കാതിരിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്?
ദുസ്സ്പന്ദസംവിദാ ശൈലകോടരേ ക്രിയയാനയാ । ജീവിതം ക്ഷപയന് കിം ത്വം ശിലാകീടവദ് ആസ്ഥിതഃ
നിന്റെ ബുദ്ധി മന്ദമായതിനാൽ, ഈ പ്രവർത്തികളിലൂടെ പർവ്വതഗുഹയിൽ ഇരുന്നു ജീവൻ വെറുതെ കളയുന്നതെന്തിന്? നീ ഒരു പാറക്കീടുപോലെ അവിടെ അശ്രദ്ധയായി കഴിയുന്നതെന്തിന്?
സാധൂനാം സമദൃഷ്ടീനാം പരിപ്രശ്നേന സേവയാ । സങ്ഗമേന ച സാ യുക്തിര് ലഭ്യതേ മുച്യതേ യയാ
സമദർശികളായ സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം ചേർന്ന്, സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചറിയുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്താൽ, മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന മാർഗം ലഭിക്കും.
മാ നരാധമവദ് ഗ്രാസം ഭുഞ്ജാനോ വനകോടരേ । തിഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധദുശ്ചേഷ്ടോ ധരാവിവരകീടവത്
നരാധമനായി, കാട്ട് ഗുഹയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, നിലയ്ക്കാതെ കിടന്ന്, ഭൂമിയിലെ കീടുപോലെ അശ്രദ്ധയോടെ കഴിയരുത്.
കാന്തയാ ദേവരൂപിണ്യാ തയൈവം പ്രതിബോധിതഃ । അസ്രുപൂര്ണമുഖോ വാക്യം ശിഖിധ്വജ ഉവാച ഹ
ദേവതുല്യയായ പ്രിയയാൽ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തപ്പെട്ട ശിഖിധ്വജൻ കണ്ണുനിറഞ്ഞ് പറഞ്ഞു:
അഹോ ഽവബോധിതോ ഽസ്മ്യ് അദ്യ ചിരാത് സുരസുത ത്വയാ । മൌര്ഖ്യാദ് ആര്യസമാസങ്ഗമുക്തോ ഽഹമ് അവസം വനേ
ദേവകുമാരി, നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ ഉണർത്തി എന്നെക്കുറിച്ച് എത്ര കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടാണ് ഞാൻ ബോധം പ്രാപിക്കുന്നത്! എന്റെ മൗഢ്യത്താൽ ഞാൻ നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്ന്, ഈ കാടിൽ സഹായം ഇല്ലാതെ അലയുകയായിരുന്നു.
അഹോ നു മേ ക്ഷയം യാതം മോഹധ്വാന്തമ് അശേഷതഃ । യത് ത്വമ് ഏവം സമാഗത്യ സമ്പ്രബോധയസീഹ മാമ്
നീ ഇങ്ങനെ വന്ന് എന്നെ ഉണർത്തിയതുകൊണ്ട് എന്റെ മായാന്ധകാരം മുഴുവനായും മാറിപ്പോയി.
ഗുരുസ് ത്വം മേ പിതാ ത്വം മേ മിത്രം ത്വം മേ വരാനന । ശിഷ്യോ നമസ്കരോമ്യ് അഗ്രേ പാദൌ തവ കൃപാം കുരു
നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ഗുരു, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ സ്നേഹിതൻ, സുന്ദരമുഖിയേ. ഞാൻ ശിഷ്യനായി നിന്റെ കാലിൽ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; ദയവായി എന്നോടു കരുണ കാണിക്കണം.
യദ് ഉദാരതമം വേത്സി യസ്മിഞ് ജ്ഞാതേ ന ശോച്യതേ । ഭവാമി നിര്വൃതോ യേന തദ് ബ്രഹ്മോപദിശാശു മേ
നീ അറിയുന്ന അത്യുത്തമമായ ജ്ഞാനം, അതു മനസ്സിലാക്കിയാൽ ദു:ഖം ഇല്ലാതാകുന്നു, അതിലൂടെ പൂർണ്ണതയും ലഭിക്കുന്നു—അത്തരം ബ്രഹ്മം ദയവായി എനിക്ക് വേഗം ഉപദേശിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഘടജ്ഞാനാദയോ ജ്ഞാനവിഭവാസ് സന്ത്യ് അനേകശഃ । ജ്ഞാനാനാം പരമം ജ്ഞാനം കതരത് താരകം ഭവേത്
കുടം മുതലായവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പോലുള്ള അനേകം വിധത്തിലുള്ള അറിവുകൾ ഉണ്ട്; അവയിലൊക്കെയും മോക്ഷം നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന പരമമായ ജ്ഞാനം ഏതാണ് എന്ന് പറയാമോ?
യദ്യ് ഉപാദേയവാക്യോ ഽഹം രാജര്ഷേ തദ് വദാമി തേ । യഥാജ്ഞാനമ് ഇദം കിഞ്ചിന് ന വക്ഷ്യേ സ്ഥാണുകാകവത്
രാജർഷേ, ഞാൻ ഉപദേശത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം; അല്ലെങ്കിൽ, വൃക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ കല്ല് പോലെയായി ഞാൻ ഒന്നും പറയില്ല.
അനുപാദേയവാക്യസ്യ വക്തുഃ പൃഷ്ടസ്യ ലീലയാ । ഫലന്ത്യ് അഫലതാം വാചസ് തമസീവാക്ഷിസംവിദഃ
സ്വീകാരയോഗ്യമല്ലാത്ത വാക്കുകൾ കളിയോടെ ചോദിച്ചാൽ, സംസാരിക്കുന്നവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് ഫലം ഉണ്ടാവില്ല; അതുപോലെ, കുരുടന് ഇരുണ്ടതിൽ ഉള്ള ബോധം ഫലപ്രദമല്ല.