ന കേചന തഥാ ഭാവാശ് ചേതശ് ശീതലയന്തി മേ । രാജ്യലാഭാദയോ ഽപ്യ് ഏതേ യഥാ സാധുസമാഗമഃ
എന്ത് അനുഭവങ്ങൾ കിട്ടിയാലും, മനസ്സിനെ ഇങ്ങനെയൊന്നു തണുപ്പിക്കുന്നതല്ല; രാജ്യം ലഭിച്ചാലും മറ്റേതെങ്കിലും വലിയ വിജയങ്ങൾ കണ്ടാലും, നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം നൽകുന്ന മനസ്സുതണുപ്പ് അതിനേക്കാൾ വലുതാണ്.
നിരര്ഗലതയാ യത്ര സാമ്യമ് ഏവ വിജൃമ്ഭതേ । മുക്തരാഗാദിമനനം തന് ന കസ്യ സുഖാവഹമ്
എവിടെയാണോ മനസ്സിൽ മുഴുവൻ സമത്വം തടസ്സമില്ലാതെ വിരിയുന്നത്, ആസ്വാദനവും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത ആലോചന അവിടെ ആരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല.
ഏവംവാദിന ഏവാസ്യ വാക്യമ് ആക്ഷിപ്യ ഭൂപതേഃ । ഭൂയഃ പ്രോവാച ചൂഡാലാ മുനിദാരകരൂപിണീ
അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ മുറിച്ചു, മുനിശിശുവിന്റെ രൂപത്തിൽ ചൂഡാല വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ആസ്താമ് ഏഷാ കഥാ താവത് സര്വം തേ വര്ണിതം മയാ । ത്വം മേ കഥയ ഹേ സാധോ കസ് ത്വമ് അദ്രൌ കരോഷി കിമ്
ഇപ്പൊൾ ഈ കഥ ഇവിടെ നിർത്താം; ഞാൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. നീ ആരാണ്, സാദ്ധോ, ഈ മലകളിൽ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നെ പറയൂ.
കിയത്പര്യവസാനേയം തവ വാ വനവാസിതാ । സത്യം കഥയ നാസത്യം വക്തും ജാനാതി താപസഃ
നീ എത്രകാലമായാണ് ഈ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നത്? സത്യം പറയണം, അസത്യം പറയാൻ ഒരു തപസ്വിക്കും അറിയില്ലല്ലോ.
ദേവപുത്രോ ഽസി ജാനാസി സര്വമ് ഏവ യഥാസ്ഥിതമ് । ലോകവൃത്താന്തതജ്ജ്ഞോ ഽസി കിമ് അന്യത് കഥയാമ്യ് അഹമ്
നീ ദൈവപുത്രനാണ്, എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണോ അതുപോലെയാണ് നിനക്ക് അറിയാവുന്നത്. ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങൾക്കൊക്കെ നീ അറിയുന്നവനാണ്, ഞാൻ ഇനി എന്ത് പറയണം?
സംസാരഭയഭീതത്വാന് നിവസാമി വനാന്തരേ । ജാനതോ ഽപി ഹി ഹാസായ കഥയാമ്യ് ഏവ തേ മനാക്
സംസാരഭയത്താൽ ഞാൻ കാട്ടിനുള്ളിൽ താമസിക്കുന്നു. നീ ഇതൊക്കെ അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, സംസാരത്തിനായി ഞാൻ പറയുകയാണ്.
ശിഖിധ്വജോ ഽഹം ഭൂപാലസ് ത്യക്ത്വാ രാജ്യമ് ഇഹ സ്ഥിതഃ । ഭൃശം ഭീതോ ഽസ്മി തത്ത്വജ്ഞ സംസൃതൌ ജന്മനഃ പുനഃ
ഞാൻ ശിഖിധ്വജൻ, ഒരു രാജാവാണ്. രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെ താമസിക്കുന്നു. സത്യത്തെ അറിയുന്നവനേ, പുനർജനനത്തിന്റെ ചക്രത്തിൽ പെടുമോ എന്ന ഭയം എനിക്ക് വളരെ കൂടുതലാണ്.
പുനസ് സുഖം പുനര് ദുഃഖം പുനര് മരണജന്മനീ । ഭവതസ് തേന തപ്യേ ഽഹം സര്വജ്ഞ വനവീഥിഷു
വീണ്ടും സന്തോഷം, വീണ്ടും ദു:ഖം, വീണ്ടും ജനനം, വീണ്ടും മരണം—ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഈ കാട്ടുവഴികളിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു, സർവ്വം അറിയുന്നവനേ, ഇതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ വേദനയിലാകുന്നത്.
ഭ്രമന്ന് അപി ദിഗന്താംശ് ച ചരന്ന് അപി പരം തപഃ । നാസാദയാമി വിശ്രാന്തിമ് ഏകാം നിധിമ് ഇവാധനഃ
ദിശകളുടെ അറ്റത്തേക്കു വരെ ഞാൻ സഞ്ചരിച്ചിട്ടും, ഏറ്റവും കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും, ഒരു വിശ്രമവും എനിക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല; ഒരു പാവം ഒരിക്കലും ഒരു നിധി കണ്ടെത്താനാവാത്തതുപോലെയാണ്.
അപത്ത്രോ ഽപ്യ് അഫലോ ഽപ്യ് ഏകോ നീരസോ ഽപ്യ് അസ്തസങ്ഗതിഃ । ശുഷ്യാമ്യ് ഏവ വനേ സാധോ ഘുണക്ഷുണ്ണ ഇവ ദ്രുമഃ
ഇലകളില്ലാതെ, പഴങ്ങളില്ലാതെ, ഒറ്റയ്ക്കും, രസമില്ലാതെ, ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ, കാട്ടിൽ ഞാൻ ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു, സാദ്ധോ, കീടങ്ങൾ തിന്നു നശിച്ച ഒരു വൃക്ഷംപോലെ.
ഇമാമ് അഖണ്ഡിതാം സമ്യക് ക്രിയാം സമ്പാദയന്ന് അപി । ദുഃഖാദ് ഗച്ഛാമി ദുഃഖൌഘമ് അമൃതം മേ വിഷം സ്ഥിതമ്
ഈ അക്ഷയമായ കൃത്യങ്ങൾ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചിട്ടും, ഒരു ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദു:ഖത്തിലേക്കാണ് ഞാൻ പോകുന്നത്; എനിക്ക് അമൃതം വിഷമായിരിക്കുന്നു.
പിതാമഹമ് അഹം പൂര്വം കദാചിത് പൃഷ്ടവാന് ഇദമ് । യത് ക്രിയാജ്ഞാനയോര് ഏകം ശ്രേയസ് തദ് ബ്രൂഹി മേ വിഭോ
ഒരു സമയത്ത് ഞാന് പിതാമഹനോടു ചോദിച്ചിരുന്നു: കര്മ്മവും ജ്ഞാനവും ഇതില് ഏതാണ് ഉത്തമം? അതു ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ, പ്രഭോ.
ജ്ഞാനം ഹി പരമം ശ്രേയഃ ക ഇവൈതന് ന വേത്ത്യ് അലമ് । കാലാതിവാഹനായൈവ വിനോദായോചിതാ ക്രിയാ
ജ്ഞാനമാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്—ഇത് ആരാണ് അറിയാത്തത്? കര്മ്മം എന്നത് സമയം കടത്താനോ വിനോദത്തിനോ മാത്രം അനുയോജ്യമാണ്.
അലബ്ധജ്ഞാനദൃഷ്ടീനാം ക്രിയാമുത്ര പരായണമ് । യസ്യ നാസ്ത്യ് അമ്ബരം പട്ടം കമ്ബലം കിം ത്യജത്യ് അസൌ
ജ്ഞാനദൃഷ്ടി ലഭിക്കാത്തവർക്കു കര്മ്മം ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും പ്രധാനമാണ്. ഒരു മനുഷ്യന് വസ്ത്രം, പറ്റു, കംബളം ഒന്നും ഇല്ലെങ്കില് അവന് എന്താണ് ഉപേക്ഷിക്കാനുളളത്?
വാസനാമാത്രസാരത്വാദ് അജ്ഞസ്യ സഫലാഃ ക്രിയാഃ । സര്വാ ഏവാഫലാ ജ്ഞസ്യ വാസനാമാത്രസങ്ക്ഷയാത്
അജ്ഞാനികള്ക്ക് വാസനകള് മാത്രമാണ് അടിസ്ഥാനമായത്, അതുകൊണ്ട് അവരുടെ കര്മ്മങ്ങള്ക്ക് ഫലം ഉണ്ടാകും. പക്ഷേ, ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഫലരഹിതമാണ്, കാരണം അവന്റെ എല്ലാ വാസനകളും പൂര്ണ്ണമായും നശിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വാ ഹി വാസനാഭാവേ പ്രയാന്ത്യ് അഫലതാം ക്രിയാഃ । സുശുഭാഃ ഫലവത്യോ ഽപി സേകാഭാവേ ലതാ ഇവ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ആന്തരിക വാസനകളില്ലാതെ ചെയ്താൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല—even ഏറ്റവും നല്ലതും ഫലപ്രദവുമായ പ്രവൃത്തികൾ പോലും, വെള്ളം ഇല്ലാത്ത വള്ളിപോലെ.
ഋത്വന്തരേ യഥാ യാതി വിലയം പൂര്വമ് ആര്തവമ് । തഥൈവ വാസനാനാശേ നാശമ് ഏതി ക്രിയാഫലമ്
ഋതുക്കൾ മാറുമ്പോൾ പഴയ ঋതുവിന്റെ പൂക്കൾ ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെ, വാസനകൾ നശിച്ചാൽ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലവും നശിക്കും.
ന സ്വഭാവേന ഫലതി യഥാ ശരലതാ ഫലമ് । ക്രിയാ നിര്വാസനാമുത്ര ഫലം ഫലതി നോ തഥാ
ഒരു മരത്തിന് സ്വഭാവം കൊണ്ടു മാത്രം പഴം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, വാസനകളില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾക്കും ഈ ലോകത്ത് ഫലം ലഭിക്കില്ല.
സയക്ഷവാസനോ ബാലോ യക്ഷം പശ്യതി നാന്യഥാ । സദുഃഖവാസനോ മൂഢോ ദുഃഖം പശ്യതി നാന്യഥാ
യക്ഷനെക്കുറിച്ചുള്ള വാസനയുള്ള കുട്ടി യക്ഷനെ കാണും; അതുപോലെ, ദുഃഖത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസനയുള്ളവൻ ദുഃഖം മാത്രം കാണും.
ആകാരഭാസുരാപ്യ് ഉച്ചൈര് ന ദദാതി ഫലം ക്രിയാ । ശുഭാശുഭാ ച തജ്ജ്ഞസ്യ ഫുല്ലാ ശരലതാ യഥാ
ഏതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി പുറത്തുനിന്ന് ഭംഗിയായി തോന്നിയാലും അതിന് ഫലം ഉണ്ടാവില്ല; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും സത്യം അറിയുന്നവന് അത് പൂത്തുനില്ക്കുന്ന ഒരു മരമുപോലെയാണ് — പഴം ഒന്നും ഉണ്ടാകാത്തത്.
വാസനാ ചേഹ നാസ്ത്യ് ഏവ സ്വാഹങ്കാരാദിരുപിണീ । അസത്യൈവോദിതാ മൌര്ഖ്യാന് മരുഭൂമാവ് ഇവാമ്ബുധീഃ
ഇവിടെ സ്വയം മഹത്വം കാണിക്കുന്ന മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും അഹങ്കാരത്തിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനില്ക്കുന്നില്ല; അവ മായയാൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്, മരുഭൂമിയിൽ കടൽ കാണുന്നതുപോലെ.
യസ്യ മൌര്ഖ്യം ക്ഷയം യാതം സര്വം ബ്രഹ്മേതി ഭാവനാത് । നോദേതി വാസനാ തസ്യ പ്രാജ്ഞസ്യേവാമ്ബുധീര് മരൌ
ഏതൊരുവന്റെ അജ്ഞാനം 'എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണ്' എന്ന ധ്യാനത്തിലൂടെ നശിച്ചുപോയിരിക്കുമ്പോൾ, അവനിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉയരാറില്ല — ജ്ഞാനിക്ക് മരുഭൂമിയിൽ കടൽ ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
വാസനാമാത്രസന്ത്യാഗാജ് ജരാമരണവര്ജിതമ് । പദം പ്രാപ്നോതി ജീവോ ഽന്തര് ഭൂയോജന്മവിവര്ജിതമ്
മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ജീവൻ വയസ്സും മരണവും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു; അകത്താൽ, വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകാത്ത സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് അവൻ എത്തുന്നത്.
സവാസനം മനോ ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം നിര്വാസനം മനഃ । ജ്ഞാനേന ജ്ഞേയതാമ് ഏത്യ പുനര് ജീവോ ന ജായതേ
വാസനകളോടുകൂടിയ മനസാണ് ജ്ഞാനം; വാസനകളില്ലാത്ത മനസാണ് അറിയേണ്ടത്. ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അറിയേണ്ടത് ലഭിച്ചാൽ, ജീവൻ വീണ്ടും ജനിക്കില്ല.
ജ്ഞാനമ് ഏവ പരം ശ്രേയ ഇതി ബ്രഹ്മാദയോ ഽപി തേ । പ്രാഹുര് മഹാന്തോ രാജര്ഷേ ത്വം കിമ് അജ്ഞാനവാന് സ്ഥിതഃ
ജ്ഞാനമേ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നു ബ്രഹ്മാവും മഹാന്മാരും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. രാജർഷേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് അജ്ഞാനിയായി നില്ക്കുന്നു?
ഇതഃ കമണ്ഡലുര് ഇതോ ദണ്ഡകാഷ്ഠമ് ഇതോ ബൃസീ । ഇത്യ് അനര്ഥവിലാസേ ഽസ്മിന് രമസേ കിം മഹീപതേ
ഇവിടെ കമണ്ഡലുവും, അവിടെ ദണ്ഡവും, മറ്റിടത്ത് ചട്ടയും — രാജാവേ, ഇത്തരം അർത്ഥമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ എന്തിനാണ് നീ ആസ്വദിക്കുന്നത്?
കോ ഽഹം കഥമ് ഇദം ജാതം കഥം ശാമ്യതി ചേതി ഭോഃ । രാജന് നാവേക്ഷസേ കസ്മാത് കിമ് അജ്ഞ ഇവ തിഷ്ഠസി
ഞാൻ ആരാണ്? ഇത് എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? എങ്ങനെ ശമിക്കുന്നു? രാജാവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇതെല്ലാം അന്വേഷിക്കാറില്ല? എന്തിന് അജ്ഞാനിയെപ്പോലെ നില്ക്കുന്നു?
കഥം ബന്ധഃ കഥം മോക്ഷ ഇതി പ്രശ്നാന് ഉദാഹരന് । പരാവരവിദാം പാദാന് കസ്മാദ് അങ്ഗ ന സേവസേ
പ്രിയനേ, ബന്ധം എങ്ങനെയാണ്? മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ്? എന്നിങ്ങനെ ചോദിച്ചറിയാൻ, പരമവും അപരവും അറിയുന്നവരുടെ പാദങ്ങൾ സേവിക്കാതിരിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്?
ദുസ്സ്പന്ദസംവിദാ ശൈലകോടരേ ക്രിയയാനയാ । ജീവിതം ക്ഷപയന് കിം ത്വം ശിലാകീടവദ് ആസ്ഥിതഃ
നിന്റെ ബുദ്ധി മന്ദമായതിനാൽ, ഈ പ്രവർത്തികളിലൂടെ പർവ്വതഗുഹയിൽ ഇരുന്നു ജീവൻ വെറുതെ കളയുന്നതെന്തിന്? നീ ഒരു പാറക്കീടുപോലെ അവിടെ അശ്രദ്ധയായി കഴിയുന്നതെന്തിന്?