സ്വോത്പത്തികാരണപ്രാപ്തൌ കഥം ദുഃഖം സുഖം ച വാ । അഭ്യുദേതീതി വദ മേ ദൂരസ്ഥായാമ് അപി പ്രഭോ
പ്രഭോ, ഒരാളുടെ ജനനത്തിനുള്ള കാരണം ലഭിച്ചപ്പോള്, അതു എത്ര ദൂരെയായാലും, എങ്ങനെ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാകാം എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അത്യുദാരമ് അതീവാച്ഛം ബഹ്വര്ഥം വചനം തവ । ശ്രോതും തൃപ്തിം ന ഗച്ഛാമി മയൂരോ ഽഭ്രരവേഷ്വ് ഇവ
നിന്റെ വാക്കുകള് അത്യന്തം ഉന്നതവും ശുദ്ധവും അര്ത്ഥസമ്പന്നവുമാണ്; അവ കേള്ക്കുമ്പോള് മയിലിന് മേഘഗര്ജ്ജനത്തില് തൃപ്തിയില്ലാത്തതുപോലെ എനിക്ക് ഒരിക്കലും മതിപ്പില്ല.
സ്വോത്പത്തികാരണം ഹൃദ്യം വസ്ത്വ് ആദായാക്ഷപാണിഭിഃ । സുഖസംവിദ് ഇയം ബാലാ നൂനമ് ഉല്ലസതി സ്വതഃ
സ്വന്തം ജനനകാരണം ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കൊണ്ടു ആസ്വദിച്ച്, ഈ സന്തോഷം ഒരു കുഞ്ഞുപോലെ സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു.
ഹൃദ്ഗതാ ക്ഷോഭമ് ആയാതാ ജീവം കുണ്ഡലിനീഗതമ് । സോമ്യമ് ഉദ്ബോധയത്യ് അന്തസ് സിംഹമ് അഭ്രരവോ യഥാ
ഹൃദയത്തില് കലഹം ഉണരുമ്പോള്, അത് കുണ്ഡലിനിയില് വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്ന ജീവശക്തിയെ അകത്തുനിന്ന് സാവധാനം ഉണര്ത്തുന്നു; മേഘഗര്ജ്ജനം സിംഹത്തെ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ.
പ്രാണാവപൂരിതാ നാഡീര് ജീവ ആക്രമതി സ്ഫുരന് । സമ്യക്സേകപ്രബുദ്ധാത്മാ രസോ ദ്രുമലതാ ഇവ
പ്രാണവായു നിറഞ്ഞ നാഡികളിൽ ജീവൻ കയറി ഉണരുന്നു; ഉണർന്ന മനസ്സ് വൃക്ഷങ്ങളിലെയും വിളരുകളിലെയും രസം പോലെ ശരിയായ വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സുഖപ്രബോധസഞ്ചാരേ ദുഃഖബോധഗമേ തഥാ । ജീവസ്യ നിയതാ നാഡ്യഃ പൃഥഗ് ദേഹേ സ്ഥിതിം ഗതാഃ
സന്തോഷം ഉണരുകയും പടർന്നു പോകുകയും ചെയ്യുമ്പോഴും, ദു:ഖബോധം വരുമ്പോഴും, ജീവന്റെ നാഡികൾ ശരീരത്തിൽ ഓരോന്നും തങ്ങളുടേതായ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
സുഖിതഃ പ്രസ്ഫുരത്യ് ഏഷ യാസു താസു ന ദുഃഖിതഃ । യേ ഹി മാര്ഗാസ് സുവേഷസ്യ കുവേഷസ്യ ന തേ ശുഭാഃ
സന്തോഷം ഉള്ള നാഡികളിലാണ് ജീവൻ ഉല്ലാസത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നത്; ദു:ഖം ഉള്ളവയിൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല. നല്ല രീതിയിൽ അലങ്കരിച്ചവരുടെ വഴികളാണ് ശുഭം, മോശമായി അലങ്കരിച്ചവരുടെ വഴികൾ അങ്ങനെയല്ല.
ജീവസ് സദൈവ സര്വത്ര ദേഹേ തിഷ്ഠതി വൈ കില । തസ്യ ദുഃഖേ സുഖേ വാപി നിയതം സ്ഫുരിതം കുതഃ
ജീവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ശരീരത്തിന്റെ എല്ലിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; എങ്കിൽ സന്തോഷമോ ദു:ഖമോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അതിന്റെ ചലനം എന്തുകൊണ്ടാണ് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നത്?
യാവത്പ്രമാണം ജീവോ ഽയം സംശാമ്യത്യ് അപരിസ്ഫുരന് । താവത്പ്രമാണമ് ഏവൈനം മുക്തം മുക്തമ് അവൈഹി വൈ
ഈ ജീവൻ എത്രത്തോളം ശാന്തമായി, അശാന്തിയില്ലാതെ വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും, ആ സമയമൊക്കെയും അവൻ മോചിതനാണ്, സത്യത്തിൽ മോചിതനാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
യാവത്പ്രമാണമ് അധികം സ്ഫുരതി ക്ഷുബ്ധമാരുതമ് । താവത്പ്രമാണമ് ഏവൈനം ബദ്ധം ബദ്ധമ് അവൈഹി മേ
ശ്വാസം അത്യന്തം അശാന്തമായി ഉണരുമ്പോഴും, ആ സമയമൊക്കെയും അവൻ ബന്ധത്തിലാണെന്ന്, സത്യത്തിൽ ബന്ധത്തിലാണെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
സുഖദുഃഖകലാസ്പന്ദോ ബന്ധോ ജീവസ്യ നേതരഃ । തദഭാവോ ഹി മോക്ഷസ് സ്യാദ് ബോധാത് സമ്പദ്യതേ ച സഃ
സുഖവും ദു:ഖവും മാറിമാറി അനുഭവപ്പെടുന്നത് ജീവന്റെ ബന്ധനമാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല; അതിന്റെ അഭാവം തന്നെയാണ് മോക്ഷം, അതു ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു.
സുഖദുഃഖദശേ യാവദ് ആനീതേ നേന്ദ്രിയൈശ് ശഠൈഃ । താവത് സുപ്തസമസ് സോമ്യോ ജീവസ് തിഷ്ഠതി ശാന്തവത്
സുഖം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം എന്ന അവസ്ഥ കപടമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണർത്താതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, സ്നേഹമുള്ള ജീവൻ ഉറക്കത്തിലിരിക്കുന്നതുപോലെ ശാന്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സുഖമ് ആലോക്യ വാ ദുഃഖമ് അക്ഷാനീതം ചലദ്വപുഃ । സമുത്ഫലതി ജീവോ ഽന്തര് ദൃഷ്ടേന്ദുര് ഇവ തോയധിഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വഴി ഈ ശരീരം സുഖമോ ദു:ഖമോ അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, അകത്തുള്ള ആത്മാവ് ജലത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപോലെ ഉദിക്കുന്നു.
ജീവഃ ക്ഷുഭ്യതി ദൃഷ്ടേന സംവിദാങ്ഗ സുഖാദിനാ । ആമിഷേണേവ മാര്ജാരോ മൌര്ഖ്യമ് ഏവാത്ര കാരണമ്
സുഖം മുതലായ അനുഭവങ്ങൾ കൊണ്ടു ജീവൻ അശാന്തനാകുന്നു, ഒരു പൂച്ച ആഹാരത്തിന് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ. ഇതിന് കാരണം അജ്ഞാനമാത്രമാണ്.
ബോധേന ബോധ്യതേ ജീവ ആത്മജ്ഞാനാത്മനാത്മനാ । സുഖദുഃഖാദി നാസ്തീതി തേനാസൌ യാതി സോമ്യതാമ്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ, ആത്മാവിനെ ആത്മജ്ഞാനം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. അപ്പോൾ സുഖവും ദു:ഖവും ഒന്നുമില്ലെന്നു മനസ്സിലാവുന്നു, അതിനാൽ ആത്മാവ് സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ന സത് സുഖാദി നൈതന് മേ മുധാ ചായമ് അഹം സ്ഥിതഃ । ഇതി ജീവഃ പ്രബുദ്ധോ ഽന്തര് നിര്വാണം യാതി ശാമ്യതി
സുഖം മുതലായവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല, ഞാൻ അവയിൽ വെറുതെ നിലകൊള്ളുന്നവനുമല്ല. അങ്ങനെ ഉണർന്ന ആത്മാവ് അകത്തുള്ള ശാന്തിയും സമാധാനവും പ്രാപിക്കുന്നു.
സുഖാദിവസ്ത്വ് അസദ്രൂപമ് ഇത്യ് അന്തര്ബോധസംവിദാ । ന തദുന്മുഖതാം യാതി ജീവശ് ശാമ്യതി കേവലമ്
ആനന്ദം പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ഉള്ളിലെ ബോധം കൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ജീവൻ അവയിലേക്കു തിരിയാതെ ശാന്തനായി നിൽക്കുന്നു.
സര്വമ് ഏവ ചിദാകാശം ബ്രഹ്മേതി ഘനനിശ്ചയേ । സ്ഥിതിം യാതേ ശമം യാതി ജീവോ നിസ്സ്നേഹദീപവത്
എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, അതായത് ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ജീവൻ എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ ശാന്തനാകും.
ദീപവച് ഛമമ് ആയാതി സുഖാദിസ്നേഹസങ്ക്ഷയേ । സര്വമ് ഏകമ് ഇതി ജ്ഞാത്വാ ജീവോ ദ്വിത്വാവിഭാവനാത്
ആനന്ദാദികളോടുള്ള ആസക്തി തീർന്നപ്പോൾ, ജീവൻ വിളക്കുപോലെ ശാന്തനാകും; എല്ലാം ഒന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ, രണ്ടായുള്ള ഭാവന ജീവനിൽ ഇല്ലാതാകും.
സര്വമ് ആകാശമ് ഏവേതി ബുദ്ധ്വാ ക്സോഭം ന ഗച്ഛതി । ജീവശ് ശൂന്യേന ശൂന്യസ്യ കഃ കില ക്ഷോഭവിഭ്രമഃ
എല്ലാം ആകാശം തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, ജീവൻ അലറി കുലുങ്ങുന്നില്ല; ശൂന്യത്തിൽ ശൂന്യമായതിനാൽ, അവിടെ എന്ത് കലഹമോ ഭ്രമമോ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയും?
ജീവേനേദൃഗ്വിധേനൈവം യദ് ആ പ്രഥമസര്ഗതഃ । സ്വയം സംവിദിതോ മാര്ഗസ് തേനൈവാദ്യാപി ഗച്ഛതി
ആദികാലം മുതലേ ജീവൻ ഇങ്ങനെയുള്ള അവബോധത്തോടെ ഈ വഴിയിലാണ് സഞ്ചരിച്ചത്; ഇന്നും അതേപോലെയാണ് അതിന്റെ യാത്ര.
സുഖസഞ്ചാരയോഗ്യാസു ജീവേ സരതി നാഡിഷു । ദേവപുത്ര ഭവത്യ് ഏതദ് വീര്യവിച്യവനം കഥമ്
ദൈവസ്വരൂപനായവനേ, ജീവശക്തി ശരീരത്തിലെ അനായാസമായി സഞ്ചരിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ നാഡികളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു; എന്നാൽ എങ്ങനെ ഈ ശക്തിനഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നു?
ജീവഃ ക്ഷുബ്ധയതി ക്ഷുബ്ധഃ പ്രാണാദിപവനാവലീമ് । സംവിദാജ്ഞാംശമാത്രേണ സേനാമ് ഇവ മഹീപതിഃ
ജീവൻ അശാന്തനായാൽ, ശ്വാസം തുടങ്ങിയ പ്രാണവായുക്കളുടെ പ്രവാഹം ഉണർത്തുന്നു; രാജാവു ഒരു കല്പനകൊണ്ട് സൈന്യത്തെ ചലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
വാതസ്പന്ദേന മേദോഽന്തര് മജ്ജാസാരശ് ച സ്വസ്ഥിതിമ് । ത്യജത്യ് അമ്ബ്വഭ്രസൌഗന്ധ്യരജഃപത്ത്രതൃണാദി വ
വായുവിന്റെ ചലനത്താൽ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ കൊഴുപ്പ്, മജ്ജ, സാരം എന്നിവ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം വിട്ടുപോകുന്നു; മേഘം, സുഗന്ധം, പൊടി, ഇല, പുല്ല് എന്നിവ കാറ്റിൽ പറക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ചലിതം വസ്ത്വ് അധോ യാതി വാര്യാദി ദഹനാദി ഖമ് । ദേഹാന് നാഡീപ്രണാലേന ശുക്രം യാതി ബഹിസ്സ്ഥിതിമ്
സ്ഥലം മാറിയ വസ്തു താഴേക്ക് പോകുന്നു; വെള്ളം, തീ, വായു, ആകാശം എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ. ശരീരത്തിലെ നാഡികളിലൂടെ വീര്യം പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നു.
ദേവപുത്ര മഹാജ്ഞോ ഽസി വേത്സി പൂര്വാപരം സ്ഥിതേഃ । ജ്ഞായസേ വചനാദ് ഏവ സ്വഭാവോ ഹി കിമ് ഉച്യതേ
ദൈവസുതാ, നീ മഹത്തായ ജ്ഞാനിയാണു്; നിലയുടെ മുമ്പും ശേഷവും നീ അറിയുന്നു. വാക്ക് കേട്ടാൽ പോലും നിന്നെ മനസ്സിലാക്കാം; പിന്നെ നിന്റെ സ്വഭാവം പറയേണ്ടതെന്ത്?
ആദിസര്ഗേ യഥാ യദ് യത് സ്ഫുരിതം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണി । ഘടാവടപടാദ്യാത്മ തഥൈവാദ്യാപി ച സ്ഥിതമ്
സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ ബ്രഹ്മത്തിൽ ഉദിച്ചതെല്ലാം—കുടം, കുടിൽ, തുണി, മറ്റെന്തായാലും—ഇന്നും അങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
കാകതാലീയവദ് വാരിബുദ്ബുദോത്പത്തിനാശവത് । ഘുണാക്ഷരവദ് ഉച്ഛൂനം തം സ്വഭാവം വിദുര് ബുധാഃ
കാക്ക താളിന്റെ കൂടെ യാദൃശ്ചികമായി ചേരുന്നതുപോലെയും, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ഉദയം നാശം പോലെയും, പുഴു അക്ഷരം വരയ്ക്കുന്നതുപോലെയും, ഈ സ്വഭാവം അജ്ഞാതമായി ഉണ്ടാകുന്നതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
അസ്മിന് സ്വഭാവവശതോ ജഗതി പ്രരൂഢേ ദേഹാസ് സ്ഫുരന്തി വിവിധാ വിവിധാവികാരാഃ । പ്രക്ഷീണവാസനതയാ ന ഭവന്തി കേചിദ് ഭൂയോ ഭവന്തി ച പുനസ് ത്വ് ഇതരേ ഘനാസ്ഥാഃ
ഈ ലോകം സ്വഭാവത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ശരീരങ്ങൾ പലവിധ രൂപങ്ങളിലായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചിലവട്ടം, ആഗ്രഹങ്ങൾ തീർന്നുപോയാൽ, ചില ശരീരങ്ങൾ വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. എന്നാൽ, ചില ശക്തമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവ വീണ്ടും വീണ്ടും ശരീരങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ആത്മസ്വഭാവവശതോ ജാതം ജഗദ് ഇദം മഹത് । സ്ഥിതിം വാസനയാഭ്യേത്യ ധര്മാധര്മവശേ സ്ഥിതമ്
ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ഈ വിശാലമായ ലോകം ഉദിച്ചുവന്നു. ആഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഇതിന് നിലനിൽപ്പ് ലഭിച്ചത്. അതിനാൽ, ഈ ലോകം പുണ്യവും പാപവും എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാര്യങ്ങളുടെ അധീനമായിരിക്കുന്നു.