സദേഹ ഏവ നിര്ദേഹസ് സസംസാരോ ഽപ്യ് അസംസൃതിഃ । ചിന്മയോ ഘനപാഷാണജഠരാജഠരോപമഃ
ശരീരവാനായിരിക്കുമ്പോഴും ശരീരമില്ലാത്തവനുപോലെയും, സംസാരത്തിലായിരിക്കുമ്പോഴും അതിൽ അകപ്പെടാത്തവനുപോലെയും, അവൻ ചൈതന്യത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നവൻ, കല്ലിന്റെ ഉള്ളളവുപോലെ അകത്തു ഉറപ്പുള്ളവൻ.
ചിദാദിത്യസ് തപംല് ലോകേ ഽപ്യ് അന്ധകാരോദരോപമഃ । പരപ്രകാശരൂപോ ഽപി പരമ് ആന്ധ്യമ് ഇവാഗതഃ
അവന്റെ ചൈതന്യം സൂര്യനെപ്പോലെ ലോകത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നുവെങ്കിലും, ഗുഹയുടെ ഇരുണ്ടുള്ളളവുപോലെയാണ് അവൻ കാണപ്പെടുന്നത്. പരമപ്രകാശമായ രൂപം ഉള്ളവനാണെങ്കിലും, അത്യന്തം അന്ധനായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
രുദ്ധസംസൃതിദുര്ലീലഃ പ്രക്ഷീണാശാവിഷൂചികഃ । നഷ്ടാഹങ്കാരവേതാലോ ദേഹവാന് അകലേവരഃ
ഇവന്റെ ലോകത്തിലെ കളികൾ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ആഗ്രഹങ്ങളുടെ പനി ഒടുവിൽ തീർന്നു പോയിരിക്കുന്നു; അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഭ്രാന്ത് നശിച്ചിരിക്കുന്നു — അവനു ശരീരം ഉണ്ടെങ്കിലും, ശരീരമില്ലാത്തവനുപോലെയാണ്.
കസ്മിംശ്ചിദ് രോമകോട്യഗ്രേ തസ്യേയമ് അവതിഷ്ഠതേ । ജഗല്ലക്ഷ്മീര് മഹാമേരോഃ പുഷ്പേ ക്വചിദ് ഇവാലിനീ
അവന്റെ ഒരു രോമത്തിന്റെ അഗ്രത്തിലെ ചെറിയ ഒരു രന്ധ്രത്തിൽ പോലും ഈ ലോകത്തിന്റെ മഹത്വം നിലകൊള്ളുന്നു, മഹാമേറു പർവ്വതത്തിലെ ഒരു പുഷ്പത്തിൽ തേനീച്ച ഇരിക്കുന്നതുപോലെ.
പരമാണൌ പരമാണൌ ചിദാകാശസ്യ കോടരേ । ജഗല്ലക്ഷ്മീസഹസ്രാണി ധത്തേ കൃത്വാ ച പശ്യതി
ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിലെ ഓരോ അനുവിലും, അനവധി ലോകങ്ങളുടെ മഹത്വം അവൻ ഉൾക്കൊണ്ടു കണ്ട് നിലനിർത്തുന്നു.
പ്രവിതതാ ഹൃദയസ്യ മഹാമതേ ഹരിഹരാബ്ജജലക്ഷശതൈര് അപി । തുലനമ് ഏതി ന മുക്തിമതോ ബത പ്രവിതതാസ്തി ന നൂനമ് അവസ്തുനഃ
മഹാത്മാവേ, ഹരിയും ഹരനും ഉള്ള കമലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നൂറുകണക്കിന് വെള്ളം കൊണ്ടു ഹൃദയം വ്യാപിപ്പിച്ചാലും, മോക്ഷം നേടിയവന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതിൽ യഥാർത്ഥ വ്യാപനം ഉണ്ടാവില്ല.
അസ്യാം വാ ചിതിമാത്രായാം പരോ ബോധഃ പ്രവര്തതേ । ബീജാദ് ഇവ യതോ വ്യുപ്താദ് അവശ്യമ്ഭാവി സത്ഫലമ്
ഈ ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് പരമമായ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നത്, വിതറിയ നല്ല വിത്തിൽ നിന്ന് നല്ല ഫലം നിർബന്ധമായും ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
അപി പൌരുഷമ് ആദേയം ശാസ്ത്രം ചേദ് യുക്തിബോധകമ് । അന്യത്രാര്ഷമ് അപി ത്യാജ്യം ഭാവ്യം ന്യായൈകസേവിനാ
മനുഷ്യൻ എഴുതിയ ഗ്രന്ഥം ആയാലും അതിൽ യുക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ സ്വീകരിക്കണം; ഇല്ലെങ്കിൽ, മഹർഷി എഴുതിയതായാലും, യുക്തിക്ക് മാത്രം അർപ്പിതനായവൻ അതു ഉപേക്ഷിക്കണം.
യുക്തിയുക്തമ് ഉപാദേയം വചനം ബാലകാദ് അപി । അന്യത് തൃണമ് ഇവ ത്യാജ്യമ് അപ്യ് ഉക്തം പദ്മജന്മനാ
യുക്തിയുള്ള വാക്കുകൾ ഒരു കുട്ടി പറഞ്ഞാലും സ്വീകരിക്കണം; യുക്തിയില്ലാത്തത്, കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ പറഞ്ഞാലും, പുല്ലുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
യോ ഽമ്ഭസ് താതസ്യ കൂപോ ഽയമ് ഇതി കൌപം പിബേത് കടു । ത്യക്ത്വാ ഗാങ്ഗം പുരസ്സ്ഥം തം കോ ഽനുശാസതി രാഗിണമ്
'ഇത് എന്റെ അച്ഛന്റെ കിണറാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞ് കയ്പുള്ള വെള്ളം കുടിച്ച്, മുന്നിൽ ഒഴുകുന്ന ഗംഗയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ആസ്വാദനമുള്ളവനെ ആരാണ് ഉപദേശിക്കാനാവുക?
യഥോഷസി പ്രവൃത്തായാമ് ആലോകോ ഽവശ്യമ് ഏഷ്യതി । അസ്യാം വാ ചിതിമാത്രായാം സ്വവിവേകസ് തഥൈഷ്യതി
വിളക്കു തെളിയുമ്പോൾ പ്രകാശം നിർബന്ധമായും വരുന്നതുപോലെ, ഈ ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ നിന്നും സ്വയം വിവേകം ഉറപ്പായും ഉദിക്കും.
ശ്രുതായാം പ്രാജ്ഞവദനാദ് ബുദ്ധായാം സ്വയമ് ഏവ വാ । ശനൈശ് ശനൈര് വിചാരേണ ബുദ്ധൌ സംസ്കാര ആഗതേ
പണ്ഡിതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം മനസ്സിലാക്കിയാലോ, ക്രമേണ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ബുദ്ധിയിൽ ആലോചനയുടെ അടയാളങ്ങൾ ഉറപ്പു വരും.
പൂര്വം താവദ് ഉദേത്യ് അന്തര് ഭൃശം സംസ്കൃതവാക്യതാ । ശുദ്ധാ മുക്താലതേവോച്ചൈര് യാ സഭാസ്ഥാനഭൂഷണമ്
ആദ്യം മനസ്സിനുള്ളിൽ വളരെ മനോഹരമായ, ശുദ്ധവും ഉയർന്നതുമായ സംസാരശൈലി ഉദയിക്കുന്നു. മുത്തുകളുടെ മാലപോലെ assembly-യിലേക്കുള്ള ഒരു അലങ്കാരമായി അത് മാറുന്നു.
പരാ വിരാഗതോദേതി മഹത്ത്വഗുണശാലിനീ । സാ യയാ സ്നേഹമ് ആയാന്തി രാജാനോ ഽജഗരാ അപി
അതിനുശേഷം, മഹത്തായ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ പരമവൈരാഗ്യം ഉദയിക്കുന്നു. അതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, പാമ്പുപോലെ ഭയങ്കരരായ രാജാക്കന്മാരും സൗഹൃദത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു.
പൂര്വാപരജ്ഞസ് സര്വത്ര നരോ ഭവതി ബുദ്ധിമാന് । പദാര്ഥാനാം യഥാ ദീപഹസ്തോ നിശി സുലോചനഃ
മുന്പും ശേഷവും അറിയുന്നവൻ എല്ലായിടത്തും ബുദ്ധിമാനാകുന്നു. രാത്രിയിൽ ദീപം കൈവശമുള്ളവൻ വസ്തുക്കളെ എളുപ്പത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ അവൻ കാര്യങ്ങളെ വ്യക്തമായി ഗ്രഹിക്കുന്നു.
ലോഭമോഹാദയോ ദോഷാസ് താനവം യാന്ത്യ് അലം ശനൈഃ । ധിയോ ദിശസ് സമാസന്നശരദോ മിഹികാ യഥാ
ലോഭം, മോഹം തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങൾ ക്രമേണ കുറയുന്നു. ശരത്കാലം അടുത്തുവന്നപ്പോൾ മഞ്ഞ് ദിശകളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ മനസ്സിൽ നിന്നുമവ ചുരുങ്ങുന്നു.
കേവലം സമപേക്ഷന്തേ വിവേകാഭ്യസനം ധിയഃ । ന കാചന ഫലം ധത്തേ സ്വഭ്യാസേന വിനാ ക്രിയാ
ബുദ്ധിക്ക് സത്യസന്ധതയുടെ അഭ്യാസം മാത്രമേ ആശ്രയിക്കാനാകൂ; സ്വയം ആവർത്തിച്ചുള്ള ശ്രമം ഇല്ലാതെ യാതൊരു പ്രവർത്തിക്കും ഫലം ലഭിക്കില്ല.
മനഃ പ്രസാദമ് ആയാതി ശരദീവ മഹത് സരഃ । പരം സാമ്യമ് ഉപാദത്തേ നിര്മന്ദര ഇവാര്ണവഃ
മനസ്സ് ശരത്കാലത്തെ വലിയ തടാകം പോലെ ശുദ്ധിയും, തിരമാലകൾ ഇല്ലാത്ത സമുദ്രം പോലെ പരമമായ സമാധാനവും നേടുന്നു.
നിരന്തഃകാലിമാ വജ്രശിഖേവാസ്തതമഃപടാ । പരിജ്വലത്യ് അലം പ്രജ്ഞാ പദാര്ഥപ്രവിഭാഗിനീ
അകത്തുള്ള ഇരുണ്ടതയൊക്കെയും ഇടിച്ചുതകർക്കുന്ന ഇടിമിന്നലുപോലെ, വസ്തുക്കളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്ന വിവേകം തെളിച്ചം പകർന്നു പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദൈന്യദാരിദ്ര്യദുഃഖാദ്യാ ദൃഷ്ടയോ ദര്ശിതാന്തരാഃ । ന നികൃന്തന്തി മര്മാണി സസന്നാഹമ് ഇവേഷവഃ
ദു:ഖം, ദാരിദ്ര്യം തുടങ്ങിയ കാഴ്ചകൾ വെറും ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്; മുളകെട്ടുപോയ അമ്പുകൾ ശരീരത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെ തൊടാത്തതുപോലെ, അവ മനസ്സിന്റെ ആഴം തൊടുന്നില്ല.
ഹൃദയം നാവലുമ്പന്തി ഭീമാസ് സംസൃതിഭീതയഃ । പുരസ്സ്ഥിതമ് അപി പ്രാജ്ഞം മഹോപലമ് ഇവാഖവഃ
ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ലോകഭയങ്ങൾ നേരിൽ വന്നാലും, ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സ് അതിനാൽ അലയാറില്ല; വലിയ കല്ലിനെ പക്ഷികൾ എത്രയോ ചുറ്റിയാലും അതിന് ഒന്നും സംഭവിക്കാത്തതുപോലെയാണ്.
കഥം സ്യാദ് ആദിതാ ജന്മകര്മണോര് ദൈവപുംസ്ത്വയോഃ । ഇത്യാദിസംശയഗണശ് ശാമ്യത്യ് അഹ്നി യഥാ തമഃ
ജന്മവും പ്രവൃത്തിയും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? വിധി എന്ത്? മനുഷ്യശക്തി എന്ത്? എന്നിങ്ങനെയുള്ള സംശയങ്ങൾ, പകലിൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ, അകന്നുപോകുന്നു.
സര്വഥാ സര്വഭാവേഷു സങ്ഗതിര് ഹ്യ് ഉപശാമ്യതി । യാമിന്യാമ് ഇവ യാതായാം പ്രജ്ഞാലോക ഉപാഗതേ
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ബുദ്ധിയുടെ പ്രകാശം ഉദിച്ചാൽ, ബന്ധം അകന്നു പോകുന്നു; രാത്രിക്ക് പകരം പുലരികാലം വരുന്നതുപോലെയാണ്.
സമുദ്രസ്യേവ ഗാമ്ഭീര്യം സ്ഥൈര്യം മേരോര് ഇവ സ്ഥിരമ് । അന്തശ്ശീതലതാ ചേന്ദോര് ഇവോദേതി വിചാരിണഃ
ആഴത്തിൽ സമുദ്രംപോലെയും, സ്ഥിരതയിൽ മേരു മലപോലെയും, ഉള്ളിൽ തണുപ്പിൽ ചന്ദ്രനുപോലെയും, ആലോചനയുള്ളവനിൽ ഈ ഗുണങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നു.
സാ ജീവന്മുക്തതാ തസ്യ ശനൈഃ പരിണതിം ഗതാ । ശാന്താശേഷവികല്പസ്യ ഭവത്യ് ആവിശ്യ യോഗിനഃ
അവനിൽ ജീവൻമുക്തിയുടെ അവസ്ഥ ക്രമേണ വളർന്ന്, എല്ലാ സംശയങ്ങളും ശാന്തമായ യോഗിക്ക് അതു പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരമാകുന്നു.
സര്വാര്ഥശീതലാ ശുദ്ധാ പരമാലോകദാ സുധീഃ । പരം പ്രകാശമ് ആയാതി ജ്യോത്സ്നേവ സകലൈന്ദവീ
അവന്റെ ബുദ്ധി എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും തണുപ്പും, ശുദ്ധിയും, പരമപ്രകാശവും നൽകുന്നതും ആകുന്നു; അതു മുഴുവൻ ചന്ദ്രന്റെ വെളിച്ചംപോലെ പരമപ്രകാശം നേടുന്നു.
ഹൃദ്യാകാശേ വിവേകാര്കേ ശമാലോകിനി നിര്മലേ । അനര്ഥസാര്ഥകര്താരോ നോദ്യന്തി കലികേതവഃ
ഹൃദയത്തിന്റെ ആകാശത്ത് വിവേകസൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നതും, ശാന്തിയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ ശുദ്ധമായതും ആകുമ്പോൾ, ദുരിതത്തിന്റെ വിത്തുകൾ അവിടെ ഉദയിക്കാറില്ല.
ശാമ്യന്തി ശുദ്ധിമ് ആയാന്തി സൌമ്യാസ് തിഷ്ഠന്തി സൂന്നതേ । അചഞ്ചലേ ജഡാസ് തൃഷ്ണാശ് ശരദീവാഭ്രമാലികാഃ
ആശകൾ ശമിച്ചു, ശുദ്ധിയും, സൌമ്യതയും, വിനയവും നിലനിൽക്കുന്നു; അവ അചഞ്ചലവും ജഡവുമാകുന്നു, ശരദ്കാലത്തെ മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യത്കിഞ്ചനകരീ ക്രൂരാ ഗ്രാമ്യതാ വിനിവര്തതേ । ദീനാനനാ പിശാചാനാം ലീലേവ ദിവസാഗമേ
ഏത് ക്രൂരമായ പ്രവർത്തിയാണെങ്കിലും, അതുകൊണ്ട് മന്ദമായ പെരുമാറ്റം വിട്ടുനിൽക്കാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, അതു പകലെത്തുമ്പോൾ ദു:ഖിതമായ മുഖങ്ങളോടെ കിടക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളെ പോലെ അകറ്റുന്നതുപോലെയാണ്.
ധര്മഭിത്തൌ ഭൃശം ലഗ്നാം ധിയം ധൈര്യധുരം ഗതാമ് । ആധയോ ന വിലുമ്പന്തി വാതാശ് ചിത്രലതാമ് ഇവ
ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ഉറപ്പായി പിടിച്ച മനസ്സും ധൈര്യത്തിന്റെ കെട്ടിയുള്ള മനസ്സും, കാറ്റ് അത്ഭുതലതയെ തകർപ്പിക്കുന്നില്ലാത്തതുപോലെ, കഷ്ടതകൾ കൊണ്ടു തകർപ്പിക്കപ്പെടുന്നില്ല.