പ്രസുപ്തവാസനാഃ കേചിദ് യഥാ സ്ഥാവരജാതയഃ । പ്രബുദ്ധവാസനാഃ കേചിദ് യഥാ നരസുരാദയഃ
ചിലര്, നിലനില്ക്കുന്ന ജീവികള് പോലെ, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വാസനകളോടെയാണ്; ചിലര് മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും പോലുള്ളവര് ഉണര്ന്ന വാസനകളോടെയാണ്.
സ്വവാസനാബിലാഃ കേചിദ് യഥാ വൈ തിര്യഗാദയഃ । പ്രക്ഷീണവാസനാഃ കേചിദ് യഥൈതേ മോക്ഷഭാഗിനഃ
ചിലര് മൃഗങ്ങള് പോലുള്ളവര് സ്വന്തം വാസനകളില് കുടുങ്ങിയവരാണ്; ചിലര് വാസനകള് തീര്ന്നവരാണ്, അവരാണ് മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നവര്.
യഥാസ്വാസ്വ് ഏവ സംവിത്സു മനോബുദ്ധ്യാദിഭിഃ കൃതാഃ । ഹസ്തപാദാദിസംയുക്തൈഃ സഞ്ജ്ഞാഃ പഞ്ചകരാശിഭിഃ
എങ്ങനെ ഓരോ ജീവിയിലും മനസ്സും ബുദ്ധിയും മുതലായവയിലൂടെ അതിന്റെ ചൈതന്യം തന്നെ കൈകളും കാലുകളും മറ്റു അവയവങ്ങളും ചേർത്ത് അഞ്ചു ഘടകങ്ങളായി വ്യത്യസ്തമായ പേരുകൾ സ്വീകരിക്കാറുണ്ടോ,
തിര്യഗാദിഭിര് അപ്യ് അന്യൈര് അന്യാസ് സഞ്ജ്ഞാഃ പ്രകല്പിതാഃ । സ്ഥാവരാദിഭിര് അപ്യ് അന്യൈര് അന്യഥാ സംവിദഃ കൃതാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, മൃഗാദികളായ മറ്റു ജീവികളിലും വേറിട്ട പേരുകൾ ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നു; സസ്യങ്ങൾ പോലുള്ള അചേതനങ്ങളിലോ മറ്റുള്ളവയിലോ, അവയുടെ ചൈതന്യം മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു.
ഇതി സാധോ സ്ഫുരന്തീമേ ചിത്രാഃ പഞ്ചകരാശയഃ । രൂപൈര് ആദ്യന്തമധ്യേഷു ചലാചലജഡാജഡൈഃ
ഇങ്ങനെ, മഹാനേ, ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ അതീവ വൈവിധ്യമാർന്നതും ചലനവും അചലവുമായും, ജഡവും ചൈതന്യവുമായും, ആരംഭത്തിലും നടുവിലും അവസാനത്തിലും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ തെളിയുന്നു.
ഏഷാമ് ഏകോ ഹി സങ്കല്പപരമാണുര് മഹാമതേ । ബീജമ് ആകാശവൃക്ഷാണാം സര്ഗാണാം തേഷ്വ് ഇമാനി തു
ഇവയിൽ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഒരു മനസ്സിന്റെ ചെറിയ ആഗ്രഹം തന്നെ ആകാശവൃക്ഷങ്ങളുടെ വിത്താണ്; അവയിൽ നിന്നാണ് ഈ സൃഷ്ടികൾ ഉദയിക്കുന്നത്.
ഇന്ദ്രിയാണ്യ് അങ്ഗ പുഷ്പാണി വിഷയാമോദവന്തി ഹി । ഇച്ഛാഭ്രമര്യോ രാജന്ത്യോ മഞ്ജര്യശ് ചഞ്ചലാഃ ക്രിയാഃ
അംഗങ്ങളുടെ പൂക്കളാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വിഷയസുഖത്തിന്റെ സുഗന്ധം അവയിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രകാശമുള്ള വള്ളികളാണ്, പ്രവർത്തികൾ ചഞ്ചലമായ കൊമ്പുകളാണ്.
ലോകാന്തരാണി ഗുച്ഛാനി ഗുല്മാ മലയമേരവഃ । പല്ലവാനീഹ ജലദാ ലതാലീലാ ദിശോ ദശ
മറ്റു ലോകങ്ങൾ പൂക്കുടങ്ങളാണ്, മലകളും മേരുവും വലിയ കാടുകളാണ്, മേഘങ്ങൾ ഇവിടെ ഇലകളാണ്, പത്ത് ദിക്കുകൾ കളിയാടുന്ന വള്ളികളാണ്.
വര്തമാനാനി ഭൂതാനി ഭവിഷ്യന്തി ച യാനി തു । ജഗന്തി താന്യ് അസങ്ഖ്യാനി ഫലാനി രഘുനന്ദന
ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കുന്ന ജീവികളും ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്നവയും, അനേകം ലോകങ്ങളും, രഘുനന്ദനാ, എല്ലാം ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്.
ഏവംബീജാസ് ത ഏതേ ഹി രാമ പഞ്ചകപാദപാഃ । സ്വയം സ്വഭാവാജ് ജായന്തേ സ്വയം നശ്യന്തി കാലതഃ
ഇവയാണ് ഈ അഞ്ചു വക വൃക്ഷങ്ങൾ, രാമാ, ഇങ്ങനെ ഉള്ള വിത്തുകളിൽ നിന്ന് സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു, സമയമായാൽ സ്വയം നശിച്ചുപോകുന്നു.
സ്വയം നാനാത്വമ് ആയാന്തി ചിരം ജാഡ്യാത് സ്ഫുരന്തി ച । സുവിവിക്താശ് ശമം യാന്തി തരങ്ഗാ ഇവ തോയധേഃ
സ്വയം പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, ദീർഘകാലം അജ്ഞതയിൽ നില്ക്കുന്നു; പിന്നെ അപ്രത്യക്ഷമായി ഉണർന്നു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാവുന്ന ഇവ, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ, ഒടുവിൽ ശാന്തതയിൽ ലയിക്കുന്നു.
യതോ യാന്തി സമുത്സേധം യതോ യാന്തി ശമം സ്വയമ് । ഏതേ ജാഡ്യവിവേകാഭ്യാം തരങ്ഗാ ഇവ തോയധേഃ
എവിടെയാണ് ഇവ ഉയരുന്നത്, എവിടെയാണ് സ്വയം ശാന്തമാകുന്നത്—ഇവയെല്ലാം അജ്ഞതയുടെയും വിവേകത്തിന്റെയും സ്വഭാവത്തിൽ, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.
യേ വിവേകവശതോ ലയം ഗതാ രാമ പഞ്ചകവിലാസരാശയഃ । തേ ന ഭൂയ ഇഹ യാന്തി സംസ്ഥിതിം പ്രഭ്രമന്തി ജഗതീതരേ മുഹുഃ
ഹേ രാമ, വിവേകത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ലയിച്ചുപോയ ആ അഞ്ചു സ്വഭാവങ്ങൾ വീണ്ടും ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ശേഷിക്കുന്നവ ലോകത്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ഏതത് പഞ്ചകബീജം യത് കുണ്ഡലിന്യാം തദ് അന്തരേ । പ്രാണമാരുതരൂപേണ തസ്യാം സ്ഫുരതി സര്വദാ
ഈ അഞ്ചു വിത്ത് കുണ്ഡലിനിയിൽ അകത്താണ്; അതു എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രാണനും വായുവിന്റെ രൂപത്തിൽ അവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.
സാന്തഃ കുണ്ഡലിനീ സ്പന്ദസ്പര്ശസംവിത്കലാമലാ । കലോക്താ കലനേനാശു കഥിതാ ചേതനേന ചിത്
അന്തരംഗമായ കുണ്ഡലിനി, സ്പന്ദനം, സ്പർശം, ബോധം, കല എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ ശുദ്ധമാണ്. കലയുടെ വഴി ഇതിനെ 'കല' എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ബോധമുള്ള മനസ്സ് അതിനെ വേഗത്തിൽ 'ചൈതന്യം' എന്ന് വിവരിക്കുന്നു.
ജീവനാജ് ജീവതാം യാതാ മനനാച് ച മനസ് സ്ഥിതാ । സങ്കല്പാത് സൈവ സങ്കല്പോ ബോധാദ് ബുദ്ധിര് ഇതി സ്മൃതാ
ജീവനിൽ നിന്ന് ഇത് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ജീവശക്തിയായി മാറുന്നു; ചിന്തയിൽ നിന്ന് മനസ്സായി നിലകൊള്ളുന്നു; ആശയത്തിൽ നിന്ന് അതേ ആശയമായി മാറുന്നു; അറിവിൽ നിന്ന് അതിനെ 'ബുദ്ധി' എന്ന് ഓർക്കുന്നു.
അഹങ്കാരകലാം യാതാ സൈഷാ പുര്യഷ്ടകാഭിധാ । സ്ഥിതാ കുണ്ഡലിനീ ദേഹേ ജീവശക്തിര് അനുത്തമാ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ഇതിനെ 'എട്ട് ഘടകങ്ങളുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; കുണ്ഡലിനി ശരീരത്തിൽ ഉന്നതമായ ജീവശക്തിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അപാനതാമ് ഉപാഗത്യ സതതം പ്രവഹത്യ് അധഃ । സമാനനാമ്നീ മധ്യസ്ഥാ ഉദാനാഖ്യോപരിസ്ഥിതാ
അപാനവായുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് ഇത് എല്ലായ്പ്പോഴും താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു; സമാനവായുവായി നടുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഉദാനവായുവായി മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അധസ് ത്വ് അപാനരൂപൈവ മധ്യേ സോമ്യൈവ സര്വദാ । പൃഷ്ഠാദ് ഉദാനരൂപൈവ പുംസസ് സ്വസ്ഥസ്യ തിഷ്ഠതി
താഴെ എപ്പോഴും അപാനരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നടുവിൽ സോമരൂപത്തിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ട്; പിന്നിൽ ഉദാനരൂപത്തിൽ ആരോഗ്യവാനായ മനുഷ്യനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സര്വയത്നമ് അധോ യാതാ യദി യത്നാന് ന ധാര്യതേ । തത് പുമാന് മൃതിമ് ആയാതി തയാ നിര്ഗതയാ ബലാത്
എല്ലാ ശ്രമവും ചെയ്ത് അതു താഴേക്ക് പോകുമ്പോഴും, ശ്രമിച്ചിട്ടും പിടിച്ചുനിർത്താൻ കഴിയാതെ പോയാൽ, അതു ബലമായി പുറത്തുപോകുമ്പോൾ ആ മനുഷ്യന് മരണമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
സമസ്തൈവോര്ധ്വമ് ആയാതാ യദി യുക്ത്യാ ന ധാര്യതേ । തത് പുമാന് മൃത്യുമ് ആയാതി തയാ നിര്ഗതയാ ബലാത്
അതു മുഴുവൻ മുകളിലേക്ക് ഉയർന്ന്, ശരിയായ രീതിയിൽ പിടിച്ചുനിർത്താൻ കഴിയാതെ പോയാൽ, അതു ബലമായി പുറത്തുപോകുമ്പോൾ ആ മനുഷ്യന് മരണമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
സര്വഥാത്മനി ചേത് തിഷ്ഠേത് ത്യക്ത്വോര്ധ്വാധോഗമാഗമമ് । തജ് ജന്തോര് ജായതേ വ്യാധിര് മലമാരുതരോധതഃ
എല്ലാ വിധത്തിലും അതു ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുകയും, മുകളിലേക്കോ താഴേക്കോ ചലനം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, മലവും വായുവും തടയപ്പെടുന്നതാൽ ആ ജീവിക്ക് രോഗം ഉണ്ടാകും.
സാമാന്യനാഡീവൈധുര്യാത് സാമാന്യവ്യാധിസമ്ഭവഃ । പ്രധാനനാഡീവൈധുര്യാത് പ്രധാനവ്യാധിസമ്ഭവഃ
സാധാരണ നാഡികൾ ശരീരത്തിൽ അശാന്തിയുണ്ടാകുമ്പോൾ സാധാരണ രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. പ്രധാന നാഡികൾ അശാന്തമാകുമ്പോൾ പ്രധാന രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
കിംവിനാശാഃ കിമുത്പാദാശ് ശരീരേ ഽസ്മിന് മുനീശ്വര । ആധയോ വ്യാധയശ് ചൈവ യഥാവത് കഥയാശു മേ
മഹർഷിയേ, ഈ ശരീരത്തിൽ നാശത്തിന്റെയും ഉത്ഭവത്തിന്റെയും കാരണം എന്താണ്? ദുഃഖങ്ങളും രോഗങ്ങളും എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് ദയവായി എനിക്കു വേഗത്തിൽ വിശദമായി പറയൂ.
ആധയോ വ്യാധയശ് ചൈവ ദ്വയം ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । തന്നിവൃത്തിം സുഖം വിദ്യാത് തത്ക്ഷയോ മോക്ഷ ഉച്യതേ
ദുഃഖത്തിനുള്ള കാരണം രണ്ടേരു: മനസ്സിലുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകളും ശരീരരോഗങ്ങളും. ഇവ അവസാനിക്കുമ്പോൾ ആനന്ദം ലഭിക്കും; ഇവ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നത് മോക്ഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
മിഥഃ കദാചിജ് ജായേതേ കദാചിത് സമമ് ഏവ തു । പര്യായേണ കദാചിത് താവ് ആധിവ്യാധീ ശരീരകേ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഇവ ഒന്നൊന്നിച്ച് വരാം, ചിലപ്പോൾ ഒരുമിച്ച് വരാം, ചിലപ്പോൾ മാറിമാറി ശരീരത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടും രോഗവും ഉണ്ടാകാം.
ദേഹദുഃഖം വിദുര് വ്യാധിമ് ആധ്യാഖ്യം വാസനാമയമ് । മൌര്ഖ്യമൂലേ ഹി തേ വിദ്യാത് തത്ത്വജ്ഞാനപരിക്ഷയേ
ശരീരവേദനയെ അവർ മനസ്സിന്റെ രോഗം എന്നു തിരിച്ചറിയുന്നു; അതു മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകളിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ഈ ദു:ഖത്തിന് അജ്ഞാനമാണ് അടിസ്ഥാനം; യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ഇതാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
അതത്ത്വജ്ഞാനവശതസ് സ്വേന്ദ്രിയാക്രമണം വിനാ । ഹൃദി താനവമ് ഉജ്ഝത്സു രാഗദ്വേഷേഷ്വ് അനാരതമ്
യഥാർത്ഥം അറിയാത്തതിന്റെ കാരണത്താൽ, സ്വന്തം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാതെ, മനസ്സ് സദാ ആസക്തിയും ദ്വേഷവും തമ്മിൽ അലയുന്നു; അങ്ങനെ ഉള്ളിൽ ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഇദം പ്രാപ്തമ് ഇദം നേതി ജാഡ്യാന്ധ്യഘനമോഹദാഃ । ആധയസ് സമ്പ്രവര്തന്തേ വര്ഷാസു മിഹികാ ഇവ
‘ഇത് കിട്ടി, അത് കിട്ടിയില്ല’ എന്ന ചിന്തകളിൽ മുഴുകി, മന്ദതയും അജ്ഞതയും കനത്ത ഭ്രമവും കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഴക്കാലത്ത് മൂടൽമഞ്ഞ് പോലെ ദു:ഖങ്ങൾ ഉയരുന്നു.
ഭൃശം സ്ഫുരന്തീഷ്വ് ഇച്ഛാസു മൌര്ഖ്യാച് ചേതസ്യ് അനിര്ജിതേ । ദുരന്നാഭ്യവഹാരേണ ദുര്ദേശാക്രമണേന ച
ആഗ്രഹങ്ങൾ ശക്തമായി ഉയരുമ്പോൾ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ, തെറ്റായ ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയും, അനുയോജ്യമല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ പോകുകയും ചെയ്താൽ ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നു.