കേവലം പഞ്ചകവശാദ് ദേഹാദൌ ചേതനാഭിധാ । ജഡസ്പന്ദാഭിധാ വാരി സ്ഥാവരാദൌ ജഡാഭിധാ
അഞ്ച് ഘടകങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്താൽ, ശരീരങ്ങളിലും അതിന് സമാനമായവയിലും അതിനെ 'ചൈതന്യം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; വെള്ളത്തിൽ പോലുള്ളവയിൽ 'ജഡസ്പന്ദനം' എന്നും, അചഞ്ചലമായ വസ്തുക്കളിൽ 'ജഡത്വം' എന്നും പറയുന്നു.
യഥാബ്ധിഷ്വ് അമ്ബ്വ് ഇതോ വീചിര് ഇതസ് തലമ് ഇതി സ്ഥിതമ് । പഞ്ചകേഷു തഥേതശ് ചില് ലോലരൂപാ ജഡാ ത്വ് ഇതഃ
സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളം ഇവിടെ, തിര അങ്ങ്, അടിത്തട്ട് മറ്റിടത്ത് എന്നപോലെ, ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളിലും ചൈതന്യം ചിലിടത്ത് ചഞ്ചലമായി, മറ്റിടത്ത് ജഡമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഇതസ് സോമ്യ ഇതോ ലോലഃ കിമ് അബ്ധിര് ഇതി നോ യഥാ । വികല്പാര്ഹസ് തഥൈവൈതത് പഞ്ചകം ഹി ജഡാജഡമ്
'ഇത് ചന്ദ്രനോ, ഇത് തിരയോ, ഇത് സമുദ്രമോ?' എന്നപോലെ, ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ജഡവും ചൈതന്യവും കൂടിയതായതിനാൽ ഇങ്ങനെ വ്യത്യാസപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നതാണ്.
ദേഹാദിപഞ്ചകം ജീവത്സ്പന്ദി ശൈലാദികം ജഡമ് । സ്ഥാവരാദ്യ് അനിലസ്പന്ദി സ്വഭാവവശതോ ഽനഘ
ശരീരം മുതലായ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളിൽ ജീവൻ ഉണ്ട്, ചലനം ഉണ്ട്; പർവതങ്ങളിൽ പോലുള്ളവയിൽ അത് ജഡമാണ്. അചഞ്ചലമായവയിലും മറ്റുള്ളവയിലും അതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു തന്നെ ചലനം കാണാം, പാപരഹിതനേ.
ന ച പര്യനുയോക്തവ്യാസ് സ്വഭാവാ രഘുനന്ദന । ശീതോഷ്ണം കിം ഹിമാഗ്ന്യാദി വക്തേതി പരിഹസ്യതേ
രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, സ്വഭാവങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതല്ല. തണുപ്പ് എങ്കിലോ ചൂടോ, ഹിമം അഗ്നി എന്നിവയെന്തിനാണെന്ന് ചോദിച്ചാൽ അതു വെറും പരിഹാസം മാത്രമാണ്.
ഗൃഹീതവാസനാംശാനാം പുഷ്ടഭാവവികാരിണാമ് । സ്ഥിതയഃ പഞ്ചകാനാം ഹി യോഗ്യാഃ പര്യനുയോജനേ
വാസനകൾ ഏറ്റെടുത്ത്, അവ ശക്തമായ അവസ്ഥകളായി മാറുന്നവർക്കാണ് ഈ അഞ്ചു നിലകളും അന്വേഷിക്കാൻ യോജിച്ചത്.
വാസനാംശവിപര്യസ്താ ഇതോ നേതുമ് ഇതശ് ച താഃ । പുംസാ പ്രാജ്ഞേന ശക്യന്തേ സുഖം പര്യനുയോജിനാ
വാസനകൾ കലർന്നിരിക്കുന്നവരെ, ഒരു ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ എളുപ്പത്തിൽ അന്വേഷിച്ച് ഇങ്ങോട്ടോ അങ്ങോട്ടോ നയിക്കാൻ കഴിയും.
അശുഭേ വാ ശുഭേ വാപി തേന പര്യനുയോജ്യതേ । പ്രബുദ്ധവാസനം നാന്യത് പഞ്ചകം സുപ്തവാസനമ്
അന്വേഷണത്തിലൂടെ, ശുഭമായതിലോ അശുഭമായതിലോ, ഉണർന്നിരിക്കുന്ന വാസനകളേ മാത്രം ഉൾപ്പെടുന്നൂ; മറ്റുള്ള അഞ്ചു നിലകൾക്ക്, അവയുടെ വാസനകൾ ഉറങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, അതിലില്ല.
യത്ര പര്യനുയോഗസ്യ ഫലം സമനുഭൂയതേ । തത്ര തം സമ്പ്രയുഞ്ജീത നാകാശം മുഷ്ടിഭിഃ ക്ഷിപേത്
ചോദ്യത്തിന്റെ ഫലം അനുഭവപ്പെടുന്നിടത്താണ് അതിനെ പ്രയോഗിക്കേണ്ടത്; ശൂന്യമായിടത്ത് ശ്രമം കളയരുത്.
തൃണാഗ്രനിഷ്ഠാ മേര്വാദ്യാഃ പഞ്ചകാനാം ഹി രാശയഃ । വിരിഞ്ചനിഷ്ഠാഃ കീടാദ്യാ ഏതേ സ്ഥാവരജങ്ഗമാഃ
പുല്ലിന്റെ അഗ്രം മുതല് മേരു പര്വ്വതം വരെ ഉള്ളവയൊക്കെയും ആഞ്ചു ഘടകങ്ങളുടെ ആധാരങ്ങളാണ്; കീറ്റം മുതലായ സജീവനിര്ജീവജന്തുക്കള് എല്ലാം ബ്രഹ്മാവിലാണ് അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.
പ്രസുപ്തവാസനാഃ കേചിദ് യഥാ സ്ഥാവരജാതയഃ । പ്രബുദ്ധവാസനാഃ കേചിദ് യഥാ നരസുരാദയഃ
ചിലര്, നിലനില്ക്കുന്ന ജീവികള് പോലെ, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വാസനകളോടെയാണ്; ചിലര് മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും പോലുള്ളവര് ഉണര്ന്ന വാസനകളോടെയാണ്.
സ്വവാസനാബിലാഃ കേചിദ് യഥാ വൈ തിര്യഗാദയഃ । പ്രക്ഷീണവാസനാഃ കേചിദ് യഥൈതേ മോക്ഷഭാഗിനഃ
ചിലര് മൃഗങ്ങള് പോലുള്ളവര് സ്വന്തം വാസനകളില് കുടുങ്ങിയവരാണ്; ചിലര് വാസനകള് തീര്ന്നവരാണ്, അവരാണ് മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നവര്.
യഥാസ്വാസ്വ് ഏവ സംവിത്സു മനോബുദ്ധ്യാദിഭിഃ കൃതാഃ । ഹസ്തപാദാദിസംയുക്തൈഃ സഞ്ജ്ഞാഃ പഞ്ചകരാശിഭിഃ
എങ്ങനെ ഓരോ ജീവിയിലും മനസ്സും ബുദ്ധിയും മുതലായവയിലൂടെ അതിന്റെ ചൈതന്യം തന്നെ കൈകളും കാലുകളും മറ്റു അവയവങ്ങളും ചേർത്ത് അഞ്ചു ഘടകങ്ങളായി വ്യത്യസ്തമായ പേരുകൾ സ്വീകരിക്കാറുണ്ടോ,
തിര്യഗാദിഭിര് അപ്യ് അന്യൈര് അന്യാസ് സഞ്ജ്ഞാഃ പ്രകല്പിതാഃ । സ്ഥാവരാദിഭിര് അപ്യ് അന്യൈര് അന്യഥാ സംവിദഃ കൃതാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, മൃഗാദികളായ മറ്റു ജീവികളിലും വേറിട്ട പേരുകൾ ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നു; സസ്യങ്ങൾ പോലുള്ള അചേതനങ്ങളിലോ മറ്റുള്ളവയിലോ, അവയുടെ ചൈതന്യം മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു.
ഇതി സാധോ സ്ഫുരന്തീമേ ചിത്രാഃ പഞ്ചകരാശയഃ । രൂപൈര് ആദ്യന്തമധ്യേഷു ചലാചലജഡാജഡൈഃ
ഇങ്ങനെ, മഹാനേ, ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ അതീവ വൈവിധ്യമാർന്നതും ചലനവും അചലവുമായും, ജഡവും ചൈതന്യവുമായും, ആരംഭത്തിലും നടുവിലും അവസാനത്തിലും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ തെളിയുന്നു.
ഏഷാമ് ഏകോ ഹി സങ്കല്പപരമാണുര് മഹാമതേ । ബീജമ് ആകാശവൃക്ഷാണാം സര്ഗാണാം തേഷ്വ് ഇമാനി തു
ഇവയിൽ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഒരു മനസ്സിന്റെ ചെറിയ ആഗ്രഹം തന്നെ ആകാശവൃക്ഷങ്ങളുടെ വിത്താണ്; അവയിൽ നിന്നാണ് ഈ സൃഷ്ടികൾ ഉദയിക്കുന്നത്.
ഇന്ദ്രിയാണ്യ് അങ്ഗ പുഷ്പാണി വിഷയാമോദവന്തി ഹി । ഇച്ഛാഭ്രമര്യോ രാജന്ത്യോ മഞ്ജര്യശ് ചഞ്ചലാഃ ക്രിയാഃ
അംഗങ്ങളുടെ പൂക്കളാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വിഷയസുഖത്തിന്റെ സുഗന്ധം അവയിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രകാശമുള്ള വള്ളികളാണ്, പ്രവർത്തികൾ ചഞ്ചലമായ കൊമ്പുകളാണ്.
ലോകാന്തരാണി ഗുച്ഛാനി ഗുല്മാ മലയമേരവഃ । പല്ലവാനീഹ ജലദാ ലതാലീലാ ദിശോ ദശ
മറ്റു ലോകങ്ങൾ പൂക്കുടങ്ങളാണ്, മലകളും മേരുവും വലിയ കാടുകളാണ്, മേഘങ്ങൾ ഇവിടെ ഇലകളാണ്, പത്ത് ദിക്കുകൾ കളിയാടുന്ന വള്ളികളാണ്.
വര്തമാനാനി ഭൂതാനി ഭവിഷ്യന്തി ച യാനി തു । ജഗന്തി താന്യ് അസങ്ഖ്യാനി ഫലാനി രഘുനന്ദന
ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കുന്ന ജീവികളും ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്നവയും, അനേകം ലോകങ്ങളും, രഘുനന്ദനാ, എല്ലാം ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്.
ഏവംബീജാസ് ത ഏതേ ഹി രാമ പഞ്ചകപാദപാഃ । സ്വയം സ്വഭാവാജ് ജായന്തേ സ്വയം നശ്യന്തി കാലതഃ
ഇവയാണ് ഈ അഞ്ചു വക വൃക്ഷങ്ങൾ, രാമാ, ഇങ്ങനെ ഉള്ള വിത്തുകളിൽ നിന്ന് സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു, സമയമായാൽ സ്വയം നശിച്ചുപോകുന്നു.
സ്വയം നാനാത്വമ് ആയാന്തി ചിരം ജാഡ്യാത് സ്ഫുരന്തി ച । സുവിവിക്താശ് ശമം യാന്തി തരങ്ഗാ ഇവ തോയധേഃ
സ്വയം പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, ദീർഘകാലം അജ്ഞതയിൽ നില്ക്കുന്നു; പിന്നെ അപ്രത്യക്ഷമായി ഉണർന്നു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാവുന്ന ഇവ, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ, ഒടുവിൽ ശാന്തതയിൽ ലയിക്കുന്നു.
യതോ യാന്തി സമുത്സേധം യതോ യാന്തി ശമം സ്വയമ് । ഏതേ ജാഡ്യവിവേകാഭ്യാം തരങ്ഗാ ഇവ തോയധേഃ
എവിടെയാണ് ഇവ ഉയരുന്നത്, എവിടെയാണ് സ്വയം ശാന്തമാകുന്നത്—ഇവയെല്ലാം അജ്ഞതയുടെയും വിവേകത്തിന്റെയും സ്വഭാവത്തിൽ, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.
യേ വിവേകവശതോ ലയം ഗതാ രാമ പഞ്ചകവിലാസരാശയഃ । തേ ന ഭൂയ ഇഹ യാന്തി സംസ്ഥിതിം പ്രഭ്രമന്തി ജഗതീതരേ മുഹുഃ
ഹേ രാമ, വിവേകത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ലയിച്ചുപോയ ആ അഞ്ചു സ്വഭാവങ്ങൾ വീണ്ടും ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ശേഷിക്കുന്നവ ലോകത്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ഏതത് പഞ്ചകബീജം യത് കുണ്ഡലിന്യാം തദ് അന്തരേ । പ്രാണമാരുതരൂപേണ തസ്യാം സ്ഫുരതി സര്വദാ
ഈ അഞ്ചു വിത്ത് കുണ്ഡലിനിയിൽ അകത്താണ്; അതു എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രാണനും വായുവിന്റെ രൂപത്തിൽ അവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.
സാന്തഃ കുണ്ഡലിനീ സ്പന്ദസ്പര്ശസംവിത്കലാമലാ । കലോക്താ കലനേനാശു കഥിതാ ചേതനേന ചിത്
അന്തരംഗമായ കുണ്ഡലിനി, സ്പന്ദനം, സ്പർശം, ബോധം, കല എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ ശുദ്ധമാണ്. കലയുടെ വഴി ഇതിനെ 'കല' എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ബോധമുള്ള മനസ്സ് അതിനെ വേഗത്തിൽ 'ചൈതന്യം' എന്ന് വിവരിക്കുന്നു.
ജീവനാജ് ജീവതാം യാതാ മനനാച് ച മനസ് സ്ഥിതാ । സങ്കല്പാത് സൈവ സങ്കല്പോ ബോധാദ് ബുദ്ധിര് ഇതി സ്മൃതാ
ജീവനിൽ നിന്ന് ഇത് എല്ലാ ജീവികളുടെയും ജീവശക്തിയായി മാറുന്നു; ചിന്തയിൽ നിന്ന് മനസ്സായി നിലകൊള്ളുന്നു; ആശയത്തിൽ നിന്ന് അതേ ആശയമായി മാറുന്നു; അറിവിൽ നിന്ന് അതിനെ 'ബുദ്ധി' എന്ന് ഓർക്കുന്നു.
അഹങ്കാരകലാം യാതാ സൈഷാ പുര്യഷ്ടകാഭിധാ । സ്ഥിതാ കുണ്ഡലിനീ ദേഹേ ജീവശക്തിര് അനുത്തമാ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ഇതിനെ 'എട്ട് ഘടകങ്ങളുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; കുണ്ഡലിനി ശരീരത്തിൽ ഉന്നതമായ ജീവശക്തിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അപാനതാമ് ഉപാഗത്യ സതതം പ്രവഹത്യ് അധഃ । സമാനനാമ്നീ മധ്യസ്ഥാ ഉദാനാഖ്യോപരിസ്ഥിതാ
അപാനവായുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് ഇത് എല്ലായ്പ്പോഴും താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു; സമാനവായുവായി നടുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഉദാനവായുവായി മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അധസ് ത്വ് അപാനരൂപൈവ മധ്യേ സോമ്യൈവ സര്വദാ । പൃഷ്ഠാദ് ഉദാനരൂപൈവ പുംസസ് സ്വസ്ഥസ്യ തിഷ്ഠതി
താഴെ എപ്പോഴും അപാനരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നടുവിൽ സോമരൂപത്തിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ട്; പിന്നിൽ ഉദാനരൂപത്തിൽ ആരോഗ്യവാനായ മനുഷ്യനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സര്വയത്നമ് അധോ യാതാ യദി യത്നാന് ന ധാര്യതേ । തത് പുമാന് മൃതിമ് ആയാതി തയാ നിര്ഗതയാ ബലാത്
എല്ലാ ശ്രമവും ചെയ്ത് അതു താഴേക്ക് പോകുമ്പോഴും, ശ്രമിച്ചിട്ടും പിടിച്ചുനിർത്താൻ കഴിയാതെ പോയാൽ, അതു ബലമായി പുറത്തുപോകുമ്പോൾ ആ മനുഷ്യന് മരണമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.