ഏകൈവാകാശസങ്കാശേ കേവലേ ഹൃദയേ രമേ । ന രമേ രാജലീലാസു തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
വ്യക്തമായും വിശുദ്ധമായും ആകാശംപോലെയുള്ള എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മാത്രം ഞാൻ ആനന്ദിക്കുന്നു. രാജസൗഖ്യങ്ങളിലും വിനോദങ്ങളിലും എനിക്ക് ആനന്ദമില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ആത്മന്യ് ഏവ ഹി തിഷ്ഠാമി ന വനോദ്യാനസദ്മസു । ന ഭോഗൌഘേഷു ശയ്യാസു തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ഞാൻ ആത്മാവിൽ മാത്രമാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; കാടുകളിലും തോട്ടങ്ങളിലും രാജമന്ദിരങ്ങളിലും അല്ല. അനവധി സുഖങ്ങളിലും വിശ്രമക്കിടകളിലും ഞാൻ തങ്ങുന്നില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഗതാം പ്രഭുര് ഏവാസ്മി നകിഞ്ചിന്മാത്രരൂപിണീ । ഇത്യ് ആത്മന്യ് ഏവ തിഷ്ഠാമി തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ലോകങ്ങളുടെ അദ്ധിപതിയായിരിക്കുമ്പോഴും, ഞാൻ ശൂന്യസ്വഭാവം മാത്രമാണ്; അങ്ങനെ ഞാൻ എനിക്ക് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
അന്യൈവാഹമ് ഇയം നാഹമ് അന്യാ ചേയം ച വാപ്യ് അഹമ് । സര്വമ് അസ്മി നകിഞ്ചിദ് വാ തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ഞാൻ ഇതിൽ നിന്നും വേറെയാണെന്നു തോന്നുന്നു, ഇതെനിക്ക് അല്ല; പക്ഷേ ഇതും ഞാൻ തന്നെയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നുമല്ല; അങ്ങനെ ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
യത് പശ്യാമി ന പശ്യാമി തത് പശ്യാമ്യ് അന്യദ് ഏവ യത് । ഇതി സമ്യക് പ്രപശ്യാമി തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ഞാൻ കാണുന്നതു ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഞാൻ ഗ്രഹിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്; അങ്ങനെ ഞാൻ ശരിയായി കാണുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
ന സുഖം പ്രാര്ഥയേ നാര്ഥം നാനര്ഥം ചേതരാം സ്ഥിതിമ് । യഥാപ്രപ്തേന തുഷ്യാമി തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
സുഖം എനിക്കു വേണ്ടതല്ല, ധനം വേണ്ടതുമല്ല, ദുർഭാഗ്യം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയും വേണ്ട; എനിക്ക് കിട്ടുന്നതിൽ ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
തനുവിദ്വേഷരാഗാഭിസ് തജ്ജ്ഞാഭിശ് ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിഷു । രമേ സഹ വയസ്യാഭിസ് തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ശരീരത്തോടുള്ള ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്ത, അത്തരം ജ്ഞാനവും ശാസ്ത്രബോധവും ഉള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
പശ്യാമി യന് നയനരശ്മിഭിര് ഇന്ദ്രിയൈര് വാ ചിത്തേന ചേഹ ഹി തദ് അങ്ഗ ന കിഞ്ചിദ് ഏവ । പശ്യാമി തദ്വിരഹിതം തു നകിഞ്ചിദാഭം പശ്യാമി സമ്യഗ് ഇതി നാഥ ചിരോദയാസ്മി
സ്വാമി, ഞാൻ കണ്ണിന്റെ പ്രകാശത്താലോ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലോ, മനസ്സിനാലോ ഇവിടെ കാണുന്നതെന്തും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. ഞാൻ കാണുന്നത് അതിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ്, ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ശരിയായി കാണുന്നു, ദീർഘകാലമായി ഞാൻ പ്രകാശം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ഏവമ് ആത്മനി വിശ്രാന്താം വദന്തീം താം വരാനനാമ് । അസമ്ബദ്ധപ്രലാപാസി ബാലാസീതി വദഞ് ശനൈഃ
അങ്ങനെ ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ആ മനോഹരമുഖിയായവളോടു അദ്ദേഹം മൃദുവായി പറഞ്ഞു: 'നീ കുട്ടികളെപ്പോലെ ബന്ധമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു.'
ഭോഗലമ്പടയാ ബുദ്ധ്യാ മുഗ്ധാമ് ആശങ്ക്യ താം പ്രിയാമ് । അബുദ്ധ്വാ തദ്ഗിരാമ് അര്ഥം വിഹസ്യോവാച ഭൂപതിഃ
ഭോഗസുഖത്തിൽ ലാലസയുള്ള മനസ്സോടെ തന്റെ പ്രിയതമയെ അവൾ മൗഢ്യമായിരിക്കും എന്ന് സംശയിച്ച്, അവളുടെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാതെ രാജാവ് ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു.
അസമ്ബദ്ധപ്രലാപാസി ബാലാസി വരവര്ണിനി । രമസേ വാക്യലീലാഭീ രമസ്വാവനിപാത്മജേ
സുന്ദരിയേ, നീ ഒരു കുട്ടിയെപ്പോലെ ബന്ധമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു; വാക്കുകളുടെ കളിയിൽ സന്തോഷം കാണുന്നവളെ, ഭൂമിയുടെ പുത്രനോടും അങ്ങനെ സന്തോഷിക്കൂ.
കിഞ്ചിത് ത്യക്ത്വാ നകിഞ്ചിദ് യോ ഗതഃ പ്രത്യക്ഷസംസ്ഥിതമ് । ത്യക്തപ്രത്യക്ഷസദ്രൂപസ് സ കഥം കില ശോഭതേ
ഏതൊക്കെയോ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒന്നുമില്ലാത്തതിലേക്കു പോയി, നേരിൽ കാണുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
ഭോഗൈര് അഭുക്തൈസ് തുഷ്ടോ ഽഹമ് ഇതി ഭോഗാഞ് ജഹാതി യഃ । രുഷേവാശനപാനാദ്യാന് സ കഥം കില ശോഭതേ
അനുഭവിക്കാത്ത ആനന്ദങ്ങളിൽ തൃപ്തനായി, ആനന്ദങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഭക്ഷണത്തോടും പാനീയത്തോടും കോപിക്കുന്നവനെപ്പോലെ—അവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
വാഹനാശനശയ്യാദി സര്വം സന്ത്യജ്യ ധീരധീഃ । യസ് തിഷ്ഠത്യ് ആത്മനൈവൈകസ് സ കഥം കില ശോഭതേ
വാഹനം, ഭക്ഷണം, കിടക്ക എന്നിവ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ സ്വയം മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
സ്വയം നകിഞ്ചിദ് ഏവാഹം ജഗദീശോ ഽസ്മി ചേതി ച । നിശ്ചയോ യസ്യ ദുര്ബുദ്ധേസ് സ കഥം കില ശോഭതേ
ഞാൻ ഒന്നുമല്ല, എന്നിരുന്നാലും ലോകത്തിന്റെ അധിപനാണ് ഞാൻ എന്നു ഉറപ്പുള്ളവൻ, ബുദ്ധിശക്തി കുറഞ്ഞവൻ ആണെങ്കിൽ, അത്തവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
ആത്മന്യ് ഏവാത്മനൈകാന്തേ ത്യക്തസര്വസമാഗമഃ । യസ് സ്ഥിതശ് ശ്വഭ്രതരുവത് സ കഥം കില ശോഭതേ
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ട്, തനിക്കുള്ളിൽ താനേ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കുന്നവൻ, ഒരു കുഴിയിലിരിക്കുന്നപോലെ, അത്തവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
നാഹം ദേഹോ ഽന്യദ് ഏവാഹം നകിഞ്ചിത് സര്വമ് ഏവ ഹി । ഏവം പ്രലാപോ യസ്യാസ്തി സ കഥം കില ശോഭതേ
ഞാൻ ഈ ശരീരമല്ല, ഞാൻ മറ്റൊന്നാണ്, ഞാൻ ഒന്നുമല്ല, അതേസമയം എല്ലാം തന്നെയാണ് ഞാൻ എന്നു പറയുന്നവൻ, അത്തവന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ ആയാൽ, അവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
യത് പശ്യാമി ന പശ്യാമി തത് പശ്യാമ്യ് അന്യദ് ഏവ യത് । പ്രലാപ ഇത്യ് അസന് യസ്യ സ കഥം കില ശോഭതേ
ഞാൻ കാണുന്നതു കാണുന്നില്ല, ഞാൻ കാണുന്നത് മറ്റൊന്നാണ് എന്നു വ്യാജമായി പറയുന്നവൻ, അത്തവൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കും?
തസ്മാന് മുഗ്ധാസി ബാലാസി ചപലാസി വിലാസിനി । നാനാലാപവിലാസേന ക്രീഡസി ക്രീഡ സുന്ദരി
അതുകൊണ്ട് നീ നിർമലയും ബാല്യസുലഭമായും ചഞ്ചലയും കളിയുള്ളവളും ആകുന്നു. നീ色色മായ സംസാരങ്ങളിലും വിനോദങ്ങളിലും ഏർപ്പെടുന്നു, കളിക്കുകയാണ്, സുന്ദരിയേ.
പ്രവിഹസ്യാട്ടഹാസേന ശിഖിധ്വജ ഇതി പ്രിയാമ് । മധ്യാഹ്നേ സ്നാതുമ് ഉത്ഥായ നിര്ജഗാമാങ്ഗനാഗൃഹാത്
അവളുടെ പ്രിയൻ 'ശിഖിധ്വജൻ' എന്നു വിളിച്ച് ഉച്ചവേളയിൽ ഉല്ലാസത്തോടെ ചിരിച്ചു, കുളിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റ് സ്ത്രീകളുടെ മുറിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
കഷ്ടം നാത്മനി വിശ്രാന്തോ മദ്വചാംസി ന ബുദ്ധവാന് । രാജേതി ഖിന്നാ ചൂഡാലാ സ്വവ്യാപാരപരാഭവത്
അവൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നില്ല, എന്റെ വാക്കുകൾ മനസ്സിലാക്കുന്നുമില്ല; ഇതിൽ വിഷമിച്ച ചൂഡാലാ തന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി.
തദാ തഥാങ്ഗ തത്രാഥ താദൃശാശയയോസ് തയോഃ । താഭിഃ പാര്ഥിവലീലാഭിര് ദിവസസ് സ ജഗാമ ഹ
അപ്പോൾ, സഖാവേ, അവിടം ഇരുവരുടെയും മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളോടെ, രാജസമ്പന്നമായ ആ വിനോദങ്ങളിലൂടെയാണ് ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയത്.
ക്രമേണ മാസാ ഋതവോ രാമ സംവത്സരാസ് തഥാ । അതീതാ ബഹവസ് തത്ര ദമ്പത്യോസ് സ്നിഗ്ധയോസ് തയോഃ
അവിടെ ആ സ്നേഹപൂര്ണ്ണമായ ദമ്പതിമാര്ക്കു മാസങ്ങളും ঋതുക്കളും വര്ഷങ്ങളും ക്രമമായി കടന്നുപോയി, രാമാ.
ഏകദാ നിത്യതൃപ്തായാ നിരിച്ഛായാ അപി സ്വയമ് । ചൂഡാലായാ ബഭൂവേച്ഛാ ലീലയാ ഖഗമാഗമേ
എന്നാല് ഒരിക്കല് ചൂഡാലയ്ക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും തൃപ്തിയും ആഗ്രഹരഹിതത്വവും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, വിനോദത്തിനായി പറക്കാനുള്ള കല അഭ്യസിക്കണമെന്നൊരു ആഗ്രഹം മനസ്സില് ഉദിച്ചു.
ഖഗമാഗമസിദ്ധ്യര്ഥമ് അഥ സാ നൃപകന്യകാ । സര്വഭോഗാന് അനാദൃത്യ സമാഗമ്യ ച നിര്ജനമ്
ആ പറക്കാനുള്ള കലയില് പ്രാവീണ്യം നേടാന്, ആ രാജകുമാരി എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അവഗണിച്ച്, ഒരു ഏകാന്തമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
ഏകൈവൈകാന്തനിരതാ സ്വാസനാവസ്ഥിതാങ്ഗകാ । ഊര്ധ്വഗപ്രാണപവനചിരാഭ്യാസം ചകാര ഹ
അവള് ഒറ്റയ്ക്കായി, ഏകാന്തതയില് മുഴുകി, സ്വയം ഇരുന്ന്, മുകളില് കാറ്റ് ഉയര്ത്തുന്ന ശ്വാസാഭ്യാസം ദീര്ഘകാലം ചെയ്തു.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സസ്ഥാസ്നുജങ്ഗമമ് । സ്പന്ദസ്യ തത് ക്രിയാനാമ്നഃ ഫലമ് ഇത്യ് അനുഭൂയതേ
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകം—സ്ഥാവരങ്ങളുമായും ചലിക്കുന്നവരുമായും കൂടിയതെല്ലാം—സ്പന്ദനമെന്ന പ്രവർത്തിയുടെ ഫലമായാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
കസ്യ സ്പന്ദവിലാസസ്യ ഘനാഭ്യാസസ്യ മേ വദ । ബ്രഹ്മന് ഖഗമനാദ്യ് ഏതത് ഫലം യത്നൈകശാലിനഃ
ബ്രഹ്മനേ, ഈ സ്പന്ദനത്തിന്റെ പ്രകടനം, ഈ ആവർത്തനത്തിന്റെ ഘനത, ആരുടേതാണ്? ആകാശത്തിൽ പറക്കുന്നതുപോലുള്ള ഏകാഗ്രമായ ശ്രമത്തിന്റെ ഫലം ആര്ക്ക് ലഭിക്കുന്നു എന്ന് പറയൂ.
ആത്മജ്ഞോ വാപ്യ് അനാത്മജ്ഞസ് സിദ്ധ്യര്ഥം ലീലയാ തഥാ । കഥം സംസാധയത്യ് ഏതദ് യഥാവദ് വദ മേ വിഭോ
സ്വയം അറിയുന്നവനോ അറിയാത്തവനോ, സിദ്ധിക്കായോ കളിയ്ക്കായോ ആയാലും, ഇതെല്ലാം എങ്ങനെ സാധ്യമാക്കുന്നു എന്ന് കൃത്യമായി പറഞ്ഞുതരൂ, പ്രഭോ.
ത്രിവിധം സമ്ഭവത്യ് അങ്ഗ സാധ്യം വസ്ത്വ് ഇഹ സര്വതഃ । ഉപാദേയം ച ഹേയം ച തഥോപേക്ഷ്യം ച രാഘവ
രാഘവാ, ഇവിടെ സാധ്യമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മൂന്നു തരമുണ്ട്: സ്വീകരിക്കേണ്ടത്, ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത്, അവഗണിക്കേണ്ടത്.