വിശ്രാന്താ സുചിരശ്രാന്താ ഘനലബ്ധപദാത്മനി । സര്വോപമാതീതതയാ ജഗാമാവ്യപദേശ്യതാമ്
ദീർഘകാലം ക്ഷീണിച്ച ശേഷം വിശ്രമം ലഭിച്ച്, ആഴത്തിലുള്ള സാക്ഷാത്കാരത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ഉപമകളും അതിക്രമിച്ച്, അവൾ വിവരണാതീതമായ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തി.
ഇതി സാ മഹിഷീ തസ്യ ചൂഡാലാ വരവര്ണിനീ । സ്വല്പേനൈവ ഹി കാലേന യയൌ വിദിതവേദ്യതാമ്
ഇങ്ങനെ, അതി മനോഹരിയായ ചൂഡാലാ രാജ്ഞി വളരെ ചെറുകാലത്തിനുള്ളിൽ അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തി.
യഥായമ് ആഗതഃ കശ്ചിജ് ജാഗതസ് സ്പന്ദവിഭ്രമഃ । യഥാ ച ലീയതേ സര്വം തത് തജ് ജ്ഞാതവതീ ബഭൌ
എങ്ങനെ ജാഗ്രതയുടെ ഒരു സ്പന്ദനം ഉദയം ചെയ്യുന്നു, പിന്നെ എങ്ങനെ എല്ലാം ലയിക്കുന്നു എന്നതെല്ലാം അവൾ മനസ്സിലാക്കി. അതറിയുമ്പോൾ അവൾ പ്രകാശിച്ചു.
അദൃഷ്ടസകലഭ്രാന്തൌ പദേ വിശ്രാന്തിമ് ഏത്യ സാ । രരാജ ശരദച്ഛാഭ്രമാലേവ ഗതസമ്ഭ്രമാ
എല്ലാ ഭ്രമകളും കാണപ്പെടാത്ത അവസ്ഥയിൽ വിശ്രമം പ്രാപിച്ച അവൾ, ആശങ്കയില്ലാതെ ശരദ് കാലത്തെ വൃത്തിയുള്ള മേഘംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
അനാകുലസമാലോകേ ആശശ്വാസാത്മനാത്മനി । ജരദ്ഗുര് ഇവ ശൈലാഗ്രം സതൃണം പ്രാപ്യ സംസ്ഥിതാ
അവളുടെ ദൃഷ്ടി കുഴപ്പമില്ലാതെ, ആത്മാവ് ആത്മാവിൽ തന്നെ ഉറപ്പോടെ, പുല്ലുള്ള പർവതശിഖരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പഴയ പർവതംപോലെ അവൾ ഉറച്ചുനിന്നു.
സ്വവിവേകഘനാഭ്യാസവശാദ് ആത്മോദയേന സാ । ശുശുഭേ ശോഭനാ പുഷ്പലതേവാഭിനവോദ്ഗതാ
തനതായ വിവേകത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അഭ്യാസവും ആത്മാവിന്റെ ഉദയവും കൊണ്ടു, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ പൂക്കൊടിപോലെ അവൾ ഭംഗിയായി പ്രകാശിച്ചു.
അഥ താമ് അനവദ്യാങ്ഗീം കദാചിത് സ ശിഖിധ്വജഃ । അപൂര്വശോഭാമ് ആലോക്യ സ്മയമാന ഉവാച ഹ
അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ ശിഖിധ്വജൻ അവളുടെ കുഴപ്പമില്ലാത്ത രൂപവും അതുല്യമായ സൗന്ദര്യവും കണ്ടു, ഒരു മന്ദഹാസത്തോടെ അവളോടു പറഞ്ഞു.
ഭൂയോ യൌവനയുക്തേവ മണ്ഡിതേവ പുനഃ പുനഃ । അധികം രാജസേ തന്വി ജഗദ്രാജ്യവതീ യഥാ
നീ വീണ്ടും വീണ്ടും യൗവനം നിറഞ്ഞതുപോലെയും അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചവളുപോലെയും ലോകത്തിന്റെ രാജ്യം കൈവശമുള്ളവളുപോലെയും അതിവിശേഷമായി തിളങ്ങുന്നു, സുന്ദരിയായവളേ.
പ്രപീതാമൃതസാരേവ ലബ്ധാലഭ്യപദേവ ച । ആനന്ദാപൂരപൂര്ണേവ രാജസേ ഽതിതരാം പ്രിയേ
പ്രിയേ, നീ അമൃതത്തിന്റെ സാരം കുടിച്ചവളുപോലെയും ലഭിക്കാൻ കഴിയാത്ത സ്ഥിതി കൈവരിച്ചവളുപോലെയും ആനന്ദം നിറഞ്ഞവളുപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
ഉപശാന്തം ച കാന്തം ച ദധാനാ സുന്ദരം വപുഃ । അഭിഭൂയേന്ദുമ് ആയാസി ശ്രിയം കാമ് അപി കാമിനി
ശാന്തവും മനോഹരവുമായ രൂപം ധരിച്ച്, സുന്ദരിയായവളേ, നീ ചന്ദ്രനെക്കാളും കൂടുതൽ ഭാസുരതയോടെ, ഉപമയില്ലാത്ത മഹത്വം കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
അഭോഗകൃപണം ശാന്തമ് ഊര്ജിതം സമതാം ഗതമ് । ഗമ്ഭീരം ച പ്രസന്നം ച ചേതഃ പശ്യാമി തേ പ്രിയേ
പ്രിയമേ, ആനന്ദം തേടാതെ, സമാധാനത്തോടെ, ശക്തിയോടെ, സമതയിൽ ഉറച്ച, ആഴമുള്ളതും ശാന്തമായതുമായ മനസ്സാണ് ഞാൻ നിനക്കുള്ളത് കാണുന്നത്.
തൃണീകൃതത്രിഭുവനം പീതാഖിലജഗത്ത്രയമ് । അനന്തോദ്ഭാസുരം സൌമ്യം മനഃ പശ്യാമി തേ പ്രിയേ
പ്രിയമേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പുള്ളിക്കൊല്ലിയെന്നപോലെ വിലകുറച്ച്, മുഴുവൻ ലോകങ്ങളെയും ഉൾക്കൊണ്ട, അതിരില്ലാത്ത, പ്രകാശമുള്ളതും സ്നേഹപൂർവ്വമായതുമായ മനസ്സാണ് ഞാൻ നിനക്കുള്ളത് കാണുന്നത്.
ന കേനചിന് മഹാഭാഗേ വിഭവാനന്ദവസ്തുനാ । ചേതസ് തവ തുലാമ് ഏതി മേരുക്ഷീരാബ്ധിസുന്ദരമ്
മഹാഭാഗ്യവതിയേ, മേരുപർവതം, കടൽ, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയെപ്പോലെ മനോഹരമായ നിന്റെ മനസ്സിന്, യാതൊരു സമ്പത്തോ ആനന്ദമോ തുല്യമായതൊന്നുമില്ല.
തൈര് ഏവ ബാലകദലീമൃണാലാങ്കുരകോമലൈഃ । അങ്ഗൈസ് സ്ഥിതിമ് അനുജ്ഝദ്ഭിര് വൃദ്ധിം യാതേവ ലക്ഷ്യസേ
പുതിയ വാഴക്കുരു, താമരക്കൊമ്പ്, ഇളംമുള എന്നിവയേക്കാൾ മൃദുവായ അവയവങ്ങൾ നിലനിര്ത്തി, നീ എന്നും കൂടുതൽ പ്രകാശമുള്ളവളായി വളരുന്നതുപോലെയാണ് ഞാൻ നിന്നെ കാണുന്നത്.
തഥാ തേനൈവ തേനൈവ സന്നിവേശേന സംസ്ഥിതാ । അന്യതാമ് ഉപയാതാസി ലതേവര്തുവിപര്യയേ
അതു പോലെ, അതേ നിലയിലും അതേ ക്രമത്തിലും നീ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, കാലം മാറുമ്പോള് ഒരു കുരുമുളകുപോലെ നീ മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കിം ത്വയാ പീതമ് അമൃതം പ്രാപ്തം സാമ്രാജ്യമ് ഏവ വാ । അമൃത്യവേ വാ സമ്പ്രാപ്തഃ പ്രയോഗോ യോഗയുക്തിഭിഃ
നീ അമൃതം കുടിച്ചോ? അല്ലെങ്കില് രാജ്യം തന്നെ നേടിയോ? യോഗത്തിന്റെ വഴി ഉപയോഗിച്ച് മരണം ജയിക്കാനുള്ള വഴിയാണോ കണ്ടെത്തിയത്?
രാജ്യാച് ചിന്താമണേര് വാപി ത്രൈലോക്യാദ് വാ ത്വയാധികമ് । അപ്രാപ്യം കിമ് അനുപ്രാപ്തം നീലോത്പലവിലോചനേ
നീലനീലോത്പലനയനേ, രാജ്യം, ചിന്താമണി, മൂന്നു ലോകങ്ങള് എന്നിവയേക്കാള് വലിയതോ ലഭിക്കാനാവാത്തതോ എന്താണ് നീ നേടിയത്?
നകിഞ്ചിത് കിഞ്ചിദാകാരമ് ഇദം ത്യക്ത്വാഹമ് ആഗതാ । നകിഞ്ചിത്കിഞ്ചിദാകാരം തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
എന്തും ഇല്ലാത്തതുപോലും കാണപ്പെടുന്ന ഈ ശൂന്യതയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാന് എത്തിയിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെയാണ് ഞാന്, ഭാഗ്യവതിയായവള്, ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലും കാണപ്പെടുന്ന അതില് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്.
യത് കിഞ്ചിദ് യന് നകിഞ്ചിച് ച തജ് ജാനാമി യഥാസ്ഥിതമ് । യഥോദയം യഥാനാശം തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
എന്ത് ഉണ്ടോ, എന്ത് ഇല്ലയോ, അതെല്ലാം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ ഞാൻ അറിയുന്നു. അതെങ്ങനെ ഉദയവുമാകുന്നു, എങ്ങനെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്നതും അറിയുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭോഗൈര് അഭുക്തൈസ് തുഷ്യാമി ഭുക്തൈര് ഇവ സുദൂരഗൈഃ । ന ഹൃഷ്യാമി ന കുപ്യാമി തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
അനുഭവിക്കാത്ത സുഖങ്ങളിൽ പോലും ഞാൻ തൃപ്തിയോടെ ഇരിക്കുന്നു, ദൂരെയായിട്ടു അനുഭവിച്ച സുഖങ്ങളിൽപോലെ തന്നെ. ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, കോപിക്കുന്നതുമില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏകൈവാകാശസങ്കാശേ കേവലേ ഹൃദയേ രമേ । ന രമേ രാജലീലാസു തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
വ്യക്തമായും വിശുദ്ധമായും ആകാശംപോലെയുള്ള എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മാത്രം ഞാൻ ആനന്ദിക്കുന്നു. രാജസൗഖ്യങ്ങളിലും വിനോദങ്ങളിലും എനിക്ക് ആനന്ദമില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ആത്മന്യ് ഏവ ഹി തിഷ്ഠാമി ന വനോദ്യാനസദ്മസു । ന ഭോഗൌഘേഷു ശയ്യാസു തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ഞാൻ ആത്മാവിൽ മാത്രമാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; കാടുകളിലും തോട്ടങ്ങളിലും രാജമന്ദിരങ്ങളിലും അല്ല. അനവധി സുഖങ്ങളിലും വിശ്രമക്കിടകളിലും ഞാൻ തങ്ങുന്നില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഗതാം പ്രഭുര് ഏവാസ്മി നകിഞ്ചിന്മാത്രരൂപിണീ । ഇത്യ് ആത്മന്യ് ഏവ തിഷ്ഠാമി തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ലോകങ്ങളുടെ അദ്ധിപതിയായിരിക്കുമ്പോഴും, ഞാൻ ശൂന്യസ്വഭാവം മാത്രമാണ്; അങ്ങനെ ഞാൻ എനിക്ക് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
അന്യൈവാഹമ് ഇയം നാഹമ് അന്യാ ചേയം ച വാപ്യ് അഹമ് । സര്വമ് അസ്മി നകിഞ്ചിദ് വാ തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ഞാൻ ഇതിൽ നിന്നും വേറെയാണെന്നു തോന്നുന്നു, ഇതെനിക്ക് അല്ല; പക്ഷേ ഇതും ഞാൻ തന്നെയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നുമല്ല; അങ്ങനെ ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
യത് പശ്യാമി ന പശ്യാമി തത് പശ്യാമ്യ് അന്യദ് ഏവ യത് । ഇതി സമ്യക് പ്രപശ്യാമി തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ഞാൻ കാണുന്നതു ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഞാൻ ഗ്രഹിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്; അങ്ങനെ ഞാൻ ശരിയായി കാണുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
ന സുഖം പ്രാര്ഥയേ നാര്ഥം നാനര്ഥം ചേതരാം സ്ഥിതിമ് । യഥാപ്രപ്തേന തുഷ്യാമി തേനാഹം ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
സുഖം എനിക്കു വേണ്ടതല്ല, ധനം വേണ്ടതുമല്ല, ദുർഭാഗ്യം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയും വേണ്ട; എനിക്ക് കിട്ടുന്നതിൽ ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
തനുവിദ്വേഷരാഗാഭിസ് തജ്ജ്ഞാഭിശ് ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിഷു । രമേ സഹ വയസ്യാഭിസ് തേനാസ്മി ശ്രീമതീ സ്ഥിതാ
ശരീരത്തോടുള്ള ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്ത, അത്തരം ജ്ഞാനവും ശാസ്ത്രബോധവും ഉള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയായിരിക്കുന്നു.
പശ്യാമി യന് നയനരശ്മിഭിര് ഇന്ദ്രിയൈര് വാ ചിത്തേന ചേഹ ഹി തദ് അങ്ഗ ന കിഞ്ചിദ് ഏവ । പശ്യാമി തദ്വിരഹിതം തു നകിഞ്ചിദാഭം പശ്യാമി സമ്യഗ് ഇതി നാഥ ചിരോദയാസ്മി
സ്വാമി, ഞാൻ കണ്ണിന്റെ പ്രകാശത്താലോ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലോ, മനസ്സിനാലോ ഇവിടെ കാണുന്നതെന്തും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. ഞാൻ കാണുന്നത് അതിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ്, ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ശരിയായി കാണുന്നു, ദീർഘകാലമായി ഞാൻ പ്രകാശം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ഏവമ് ആത്മനി വിശ്രാന്താം വദന്തീം താം വരാനനാമ് । അസമ്ബദ്ധപ്രലാപാസി ബാലാസീതി വദഞ് ശനൈഃ
അങ്ങനെ ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ആ മനോഹരമുഖിയായവളോടു അദ്ദേഹം മൃദുവായി പറഞ്ഞു: 'നീ കുട്ടികളെപ്പോലെ ബന്ധമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു.'
ഭോഗലമ്പടയാ ബുദ്ധ്യാ മുഗ്ധാമ് ആശങ്ക്യ താം പ്രിയാമ് । അബുദ്ധ്വാ തദ്ഗിരാമ് അര്ഥം വിഹസ്യോവാച ഭൂപതിഃ
ഭോഗസുഖത്തിൽ ലാലസയുള്ള മനസ്സോടെ തന്റെ പ്രിയതമയെ അവൾ മൗഢ്യമായിരിക്കും എന്ന് സംശയിച്ച്, അവളുടെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാതെ രാജാവ് ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു.