സുഖാനി പ്രപലായന്തേ ശരാ ഇവ ഗുണച്യുതാഃ । പതന്തി ചേതോ ദുഃഖാനി ധൃഷ്ടാ ഗൃധ്രാ ഇവാമിഷമ്
സുഖങ്ങൾ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടു പറക്കുന്ന അമ്പുകൾ പോലെ പെട്ടെന്ന് അകന്നു പോകുന്നു; ദു:ഖങ്ങൾ, ധൈര്യത്തോടെ ഇരയെ തേടുന്ന കഴുകുകൾ പോലെ, മനസ്സിൽ പതിക്കുന്നു.
ബുദ്ബുദഃ പ്രാവൃഷീവാപ്സു ശരീരം ക്ഷണഭങ്ഗുരമ് । രമ്ഭാഗര്ഭ ഇവാസാരോ വ്യവഹാരോ വിരാഗദഃ
മഴക്കാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ പിറക്കുന്ന കുഞ്ജിപ്പോലെ ശരീരം ക്ഷണത്തിൽ നശിച്ചുപോകുന്നു; ആസക്തിയില്ലാത്ത ലോകവ്യവഹാരങ്ങൾ വാഴയുടെ ഉള്ളിലില്ലാത്ത രസംപോലെയാണ്.
സത്വരം യുവതാ യാതാ കാന്തേവാപ്രിയകാമിനഃ । ബലാദ് അരതിര് ആയാതാ വൈരസ്യമ് ഇവ പാദപമ്
യുവാവസ്ഥ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ ഇനിയും ഇഷ്ടമില്ലാത്ത പ്രിയയെന്നപോലെ വേഗത്തിൽ വിട്ടുപോകുന്നു; രുചിയില്ലായ്മ ഒരു വൃക്ഷത്തെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, വിരക്തി ബലമായി വരുന്നു.
തദ് ഇഹ സ്യാത് കുസംസാരേ കിം നാമ ബത ശോഭനമ് । യദ് ആസാദ്യ പുനശ് ചേതോ ദശാസു ന വിദൂയതേ
ഈ മിഥ്യാജഗത്തിൽ, നേടുമ്പോൾ മനസ്സിനെ വീണ്ടും വിവിധ അവസ്ഥകളിൽ വേദനിപ്പിക്കാത്തത് എന്താണ് സത്യത്തിൽ പ്രശംസനീയമായത്?
ഇതി നിര്ണീയ യുഗ്മം തത് സംസാരവ്യാധിഭേഷജമ് । ചിരം വിചാരയാമ് ആസ ശാസ്ത്രമ് അധ്യാത്മ സമ്മതമ്
അങ്ങനെ, ഈ ഇരട്ടയെ—ലോകജീവിതത്തിലെ രോഗവും അതിന്റെ ഔഷധവും—നിശ്ചയിച്ച ശേഷം, ആത്മജ്ഞാനികൾ അംഗീകരിച്ച ശാസ്ത്രത്തെ അവർ ദീർഘകാലം ആലോചിച്ചു.
ആത്മജ്ഞാനൈകമന്ത്രേണ സംസൃത്യാഖ്യാ വിഷൂചികാ । സംശാമ്യതീതി നിശ്ചിത്യ താവ് ആസ്താം തത്പരായണൌ
ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ രോഗത്തിന് ആത്മജ്ഞാനമെന്ന ഏകമന്ത്രം മാത്രമാണ് ഔഷധമെന്ന് ഉറപ്പാക്കി, ഇരുവരും അതിലേക്കു സമർപ്പിതരായി.
തച്ചിത്തൌ തദ്ഗതപ്രാണൌ തത്കഥൌ തദ്വിദാശ്രയൌ । തദ്വിദേകാര്ചനപരൌ തദീഹൌ തൌ ബഭൂവതുഃ
അവരുടെ മനസ്സും പ്രാണനും അതിലേയ്ക്ക് ലയിച്ചു; അവരുടെ സംഭാഷണങ്ങളും ആശ്രയവും അതിലായിരുന്നു; അതിനെ മാത്രം ആരാധിച്ച്, അതിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിച്ചു.
തത്രൈവാതിഘനാഭ്യാസൌ ബോധയന്തൌ പരസ്പരമ് । തത്പ്രീതൌ തത്സമാരമ്ഭൌ ചിരകാലം ബഭൂവതുഃ
അവിടെ, അത്യന്തം അഭ്യാസം നടത്തി, പരസ്പരം ബോധിപ്പിച്ച്, അതിൽ ആനന്ദിച്ചു, അതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു, അവർ ദീർഘകാലം അങ്ങനെ തുടരുകയായിരുന്നു.
അഥ സാവിരതം ബാലാ രമണീയപദക്രമാന് । ശ്രുത്വാധ്യാത്മവിദാം വക്ത്രാച് ഛാസ്ത്രാര്ഥാംസ് താരണക്ഷമാന്
അപ്പോള് ആ ബാലിക, ആത്മജ്ഞാനികള് വായിലൂടെ കേട്ട മനോഹരമായ ഉപദേശക്രമങ്ങളും, മോക്ഷം നേടാന് സഹായിക്കുന്ന ശാസ്ത്രാര്ത്ഥങ്ങളും, അവള് തടസ്സമില്ലാതെ ആസ്വദിച്ചു.
ഇത്ഥം വിചാരയാമ് ആസ സ്വമ് ആത്മാനമ് അഹര്നിശമ് । അവ്യാപൃതാ വ്യാപൃതാ ച ധിയാ ധവലയാശയേ
ഇങ്ങനെ, അവള് തന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോഴും തിരക്കിലായിരിക്കുമ്പോഴും, പവിത്രമായ മനസ്സോടെ, രാവും പകലും തന്റെ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാന് തുടങ്ങി.
പ്രേക്ഷേ താവത് സ്വമ് ആത്മാനം കിമ് ഇദം സ്യാമ് ഇതി സ്വയമ് । കസ്യായം ജാഗതോ മോഹഃ കഥമ് അഭ്യുത്ഥിതഃ ക്വ വാ
അവള് തന്റെ ആത്മാവിനെ നിരീക്ഷിച്ചു: 'ഞാന് ആരാണ്? ഈ ജാഗ്രതാവസ്ഥയിലെ മായ ആര്ക്കാണ്? ഇത് എങ്ങനെയാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്, എവിടെയാണ് അതിന്റെ ആരംഭം?' എന്നു വിചാരിച്ചു.
ദേഹസ് താവജ് ജഡോ മൂകോ നാഹമ് ഇത്യ് ഏവ നിശ്ചയഃ । ആബാലമ് ഏതത് സംസിദ്ധം മൃതൌ ചൈവാനുഭൂയതേ
ഈ ശരീരം ജഡവും വാക്കില്ലാത്തതുമാണ്—ഞാന് ഇതല്ല എന്നുറപ്പാണ്. ബാല്യത്തിലും മരണത്തിലും ഇതു വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
കര്മേന്ദ്രിയഗണശ് ചാസ്യ ന ഭിന്നോ ഽവയവാത്മകഃ । അവയവാവയവിനോര് അഭേദാജ് ജഡ ഏവ ച
കര്മേന്ദ്രിയങ്ങള് എന്നതും അവയുടെ ഭാഗങ്ങളായ അവയവങ്ങളില് നിന്ന് വേറിട്ടതല്ല; ഭാഗവും ആകെ രൂപവും തമ്മില് യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലാത്തതിനാല്, ഇവയും ജഡമായതുതന്നെ.
ബുദ്ധീന്ദ്രിയഗണോ ഽപ്യ് ഏവം ജഡ ഏവേതി ദൃശ്യതേ । പ്രേര്യതേ മനസാ യസ്മാദ് യഷ്ട്യേവ ഭുവി ലോഷ്ടകഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങള് എന്ന ഗ്രൂപ്പും ജഡമായതാണെന്ന് കാണാം; അവ മനസ്സിന്റെ പ്രേരണയാല് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു, നിലത്ത് കയറുകൊണ്ട് മണ്ണ് കഷണം ഇളക്കുന്നതുപോലെ.
മനശ് ചൈവ ജഡം മന്യേ സങ്കല്പാത്മകശക്തിമത് । ക്ഷേപണൈര് ഇവ പാഷാണഃ പ്രേര്യതേ ബുദ്ധിനിശ്ചയൈഃ
സങ്കല്പ്പശക്തിയുള്ളതായിട്ടും, മനസ്സും ജഡമാണെന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു; ബുദ്ധിയുടെ തീരുമാനങ്ങള് മനസ്സിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, എങ്ങിനെങ്കില് ഒരു കല്ല് എറിയുന്നവന് അതിനെ എറിയുന്നതുപോലെ.
ബുദ്ധിര് നിശ്ചയരൂപൈവം ജഡാസത്യേതി നിശ്ചയഃ । ഖാതേനേവ സരിത് സ്വൈരമ് അഹങ്കാരേണ വാഹ്യതേ
ബുദ്ധി തീരുമാനത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതാണെങ്കിലും, അതും ജഡവും അസത്യവുമാണെന്ന് ഉറപ്പാണ്; ഒരു പുഴ കുഴിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുപോലെ, അഹങ്കാരമാണ് ബുദ്ധിയെ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി കൊണ്ടുപോകുന്നത്.
അഹങ്കാരോ ഽപി നിസ്സാരോ ജഡ ഏവം ശവാത്മകഃ । ജീവേന ജന്യതേ യക്ഷോ ബാലേനേവ ഭ്രമാത്മകഃ
അഹങ്കാരം എന്നതും അർത്ഥശൂന്യവും ജഡമായതും ശവംപോലെയുള്ളതുമാണ്. അതു ജീവിയിൽ ഭ്രമം കൊണ്ടു ജനിക്കുന്ന ഒരു ഭ്രാന്ത്ഭാവം മാത്രമാണ്.
ജീവശ് ച കലനാകാരോ വാതാത്മാ ഹൃദയേ സ്ഥിതഃ । ശുക്രസാരോ ഽന്തര് അന്യേന കേനാപി പരിജീവതി
ജീവൻ എന്നത് ചിന്തകളാൽ രൂപംകൊള്ളുന്നവനും വായുപോലെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനുമാണ്. ശുക്ലത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്ന് പോഷണം ലഭിച്ചും മറ്റൊരുവിധത്തിൽ അകത്തായി നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആമ് അഹോ ജ്ഞാതമ് ഏതേന ചേത്യോല്ലേഖകലങ്കിനാ । ജീവോ ജീവതി ജീവേന ചിദ്രൂപേണാത്മരൂപിണാ
അവബോധത്തിൽ വസ്തുവിഷയകമായ ഭ്രമം കലർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ, ജീവൻ ആത്മാവായ ചൈതന്യസ്വരൂപം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവിക്കുന്നു എന്നത് ഇപ്പോൾ മനസ്സിലായി.
ചേത്യഭ്രമവതാ ജീവശ് ചിദ്രൂപേണൈവ ജീവതി । ആമോദഃ പവനേനേവ ഖാതേനേവ സരിദ്രയഃ
വസ്തുവിഷയകമായ ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെട്ട ജീവൻ, ചൈതന്യസ്വരൂപം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവിക്കുന്നു. അതുപോലെ സുഗന്ധം കാറ്റ് കൊണ്ടും, നദി തുഴഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുപോലെയുമാണ്.
അസത്യജഡചേത്യാംശശ്രയണാച് ചിദ്വപുര് ജഡമ് । മഹാജഡഗതോ ഹ്യ് അഗ്നിര് അപി രൂപം സ്വമ് ഉജ്ഝതി
അസത്യം, ജഡമായ വസ്തുക്കളെ ആശ്രയിച്ചുകൊണ്ടു തന്നെ, ബോധം ജഡമാകുന്നു. വലിയ ജഡത്തിൽ അഗ്നി കടക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വഭാവം അകറ്റുന്നതുപോലെ തന്നെ.
സദ് വാസദ് വാ യദ് ആഭാസി ചിത് സമാചാമതി സ്വതഃ । സ്വം രൂപമ് അലമ് ഉത്സൃജ്യ തദ് ഏവ ഭവതി ക്ഷണാത്
യഥാർത്ഥമോ അസത്യമോ ആയത് എന്തെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ, ബോധം അതിനെ ഉടൻ തന്നെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം വിട്ട്, അതായിത്തീരുന്നു.
ഏവം ചിദ്രൂപമ് അപ്യ് ഏതച് ചേത്യോന്മുഖതയാ സ്വയമ് । ജഡം ശൂന്യമ് അസങ്കല്പം ചേതത്യ് അന്യപ്രബോധിതമ്
ഇങ്ങനെ, ഈ ബോധം തന്നെ വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം കൊണ്ടു ജഡവും ശൂന്യവും ആഗ്രഹരഹിതവും ആകുന്നു; പിന്നെ മറ്റൊന്നാൽ ഉണർത്തപ്പെടുന്നു.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ചൂഡാലാ കേനൈഷാ ചിത് പ്രചേതതേ । ഇതി സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ ചിരാച് ചേത്ഥം വ്യബുധ്യത
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ചൂഡാല ചിന്തിച്ചു: 'ഈ ബോധം ആരാണ് ഉണർത്തുന്നത്?' ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലം ആലോചിച്ചപ്പോൾ, ഒടുവിൽ അവൾക്ക് അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലായി.
അഹോ നു ചിരകാലേന ജ്ഞാതം ജ്ഞേയമ് അനാമയമ് । യദ് വൈ ചിച്ചമിതം കൃത്വാ ന കിഞ്ചിദ് ദൂയതേ പുനഃ
അയ്യോ, ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ്, ദു:ഖമില്ലാത്ത അറിവ് ഇപ്പോൾ മനസ്സിലായി. ഒരിക്കൽ മനസ്സിന്റെ പ്രകാശം ശരിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, പിന്നെ ഒന്നും വീണ്ടും വിഷമിപ്പിക്കില്ല.
ഏതേ ഹി ചിദ്വിലാസാന്താ മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാദയഃ । അസന്തസ് സന്ത ഏവാഹോ ദ്വിതീയേന്ദുവദ് ആസ്ഥിതാഃ
ഇവ—all മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവ—എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ലീലയിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഇവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, രണ്ടാമത്തെ ചന്ദ്രനെ പോലെ യഥാർത്ഥംപോലെ തോന്നുന്നു.
മഹാചിദ് ഏകൈവാസ്തീഹ മഹാസത്തേതി യോച്യതേ । നിഷ്കലങ്കാ സമാ ശുദ്ധാ നിരഹങ്കാരരൂപിണീ
ഇവിടെ മഹത്തായ ചൈതന്യം മാത്രമേയുള്ളൂ, അതിനെയാണ് മഹാസത്ത്വം എന്നു പറയുന്നത്. അതിന് ഒരു ദോഷവും ഇല്ല, എല്ലാരിലും സമമാണ്, പാവനമാണ്, അഹംഭാവമില്ലാത്ത സ്വഭാവമാണ്.
ശുദ്ധസംവേദനാകാരാ ശിവം ചിന്മാത്രമ് അച്യുതാ । സകൃദ്വിഭാതാ വിമലാ നിത്യോദയവതീ സ്ഥിതാ
ശുദ്ധമായ ബോധം, മംഗളമാണ്, ചൈതന്യത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു, അക്ഷരമാണ്. ഒരിക്കൽ തെളിഞ്ഞാൽ, അതു എപ്പോഴും നിർമ്മലമായി, എന്നും ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സദ്ബ്രഹ്മപരമാത്മാദിനാമഭിര് യാഭിധീയതേ । ചേത്യചേതനചിത്താദി നാസ്യാ ഭിന്നം ന സാ തതഃ
സത്യം, പരമാത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്ന അതിന് മനസ്സ്, ബോധം, ചൈതന്യം തുടങ്ങിയവ അതിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതല്ല, അതും അവയിൽ നിന്ന് വേറെയുമല്ല.
തയൈഷാ ചേത്യതേ ചിച്ഛ്രീസ് സൈഷാദ്യാ ചിദ് ഇതി സ്മൃതാ । അചേത്യം യദ് ഇദം ചിത്ത്വം തത് തസ്യാ രൂപമ് അക്ഷതമ്
അതിനാൽ ഈ ബോധം അറിയപ്പെടുന്നു; അതാണ് ചൈതന്യദേവി എന്നുമുതലായ പേരുകൾക്കു അർഹമായത്. അറിയപ്പെടാത്തത്, അതായത് മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം, അതിന്റെ അക്ഷതമായ രൂപമാണ്.