കലാകലാപസമ്പന്നൌ ലസദ്രസരസായനൌ । ശീതലസ്നിഗ്ധമുഗ്ധാങ്ഗൌ ശശാങ്കൌ ദ്വാവ് ഇവോദിതൌ
കലകളിലും വാഗ്മിതയിലും സമ്പന്നരായി, ആനന്ദത്തിന്റെ അമൃതം പോലെ പ്രകാശിച്ച ശരീരങ്ങളുമായി, തണുത്തതും സ്നേഹപൂർവവുമായ മനോഹരമായ രൂപങ്ങളോടെ, പുതുതായി ഉദിച്ച രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയായിരുന്നു അവർ.
രേജേ ലസന്നൃപതിഭോഗവിലാസകാന്തമ് അന്തഃപുരേഷു മിഥുനം തദ് അനുത്തമശ്രി । ബ്രഹ്മാബ്ജഷണ്ഡകുഹരേഷ്വ് ഇവ രാജഹംസയുഗ്മം വികാസിമദമന്മഥമന്ദചാരി
അനുപമമായ ആ ദമ്പതികൾ, അകത്തുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളിൽ രാജസൗഭാഗ്യത്തോടെ തെളിഞ്ഞു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ കമലപുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഗുഹകളിൽ സുന്ദരമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന രാജഹംസയുഗമുപോലെ, പുഷ്പിച്ച പ്രേമം കൊണ്ട് അവർ പ്രകാശിച്ചു.
ഏവം ബഹൂനി വര്ഷാണി മിഥുനം നിര്ഭരസ്പൃഹമ് । രേമേ യൌവനലീലാഭിര് അനന്താഭിര് ദിനേ ദിനേ
ഇങ്ങനെ, അനേകം വർഷങ്ങളോളം ആ ദമ്പതികൾ അത്യന്തം ആഗ്രഹത്തോടെ, ഓരോ ദിവസവും അനന്തമായ യൗവനവിനോദങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ചു.
അഥ യാതേഷു വര്ഷേഷു ബഹുഷ്വ് ആവൃത്തിശാലിഷു । ശനൈര് ഗലതി താരുണ്യേ ഭിന്നകുമ്ഭാദ് ഇവാമ്ഭസി
അങ്ങനെ, പല വർഷങ്ങളും ആവർത്തിച്ച് കടന്നപ്പോൾ, യൗവനം ഒപ്പിയുള്ള കുമ്പളത്തിൽ നിന്നു വെള്ളം പോക്കുന്നതുപോലെ, പതിയെ പതിയെ ക്ഷയിച്ചു.
ശാരദസ്യേവ പര്ണസ്യ മിഥുനസ്യാസ്യ കാലതഃ । ഈഷദ്വിരാഗോ ഹൃദയം സമ്യക്പ്രാഗ്രസമ് അസ്പൃശത്
ശരത്കാലത്തിലെ ഇലപോലെ, കാലക്രമത്തിൽ ആ ദമ്പതികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ അല്പം വിരക്തി മൃദുവായി തൊട്ടു.
വിരാഗവാസനാക്രാന്തമ് ഏകാന്തസ്ഥമ് അചിന്തയത് । മിഥുനം തജ് ജഗദ്യാത്രാമ് ഇമാമ് ഇത്ഥമ് അശാശ്വതീമ്
വിരക്തിയുടെ ചിന്തകളാൽ ആക്രമിതരായി, ഒറ്റപ്പെടലിൽ ആ ദമ്പതികൾ ഈ ലോകയാത്രയുടെ നശ്വരതയെ ആഴമായി ആലോചിച്ചു.
കിം നാമേഹ മനോഹാരി സംസാരകുഹരഭ്രമേ । തരങ്ഗനികരാകാരഭങ്ഗുരവ്യവഹാരിണി
ഈ ലോകസമുദ്രത്തിലെ തിരമാലകളെപ്പോലെ തകർച്ചയിലായിരിക്കുന്ന എല്ലാ ഇടപാടുകളും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ആകർഷണീയമെന്ന് പറയാൻ എന്താണ് ഇവിടെ?
പാതഃ പക്വഫലസ്യേവ മരണം ദുര്നിവാരണമ് । ഹിമാശനിര് ഇവാമ്ഭോജേ ജരാ നിപതനോന്മുഖീ
പഴുത്ത പഴം ചിതറുന്നതുപോലെ മരണത്തെ തടയാൻ ആരാലും കഴിയില്ല; പുഷ്പത്തിൽ പെയ്യുന്ന മഞ്ഞുപോലും കനലുപോലും വൃദ്ധാവസ്ഥ ശരീരത്തിൽ പതിയാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ആയുര് ഗലത്യ് അവിരതം ജലം കരതലാദ് ഇവ । പ്രാവൃഷീവ ലതാതുമ്ബീ തൃഷ്ണൈകാ ദീര്ഘതാം ഗതാ
ജീവിതം കൈയിൽ നിന്നു വെള്ളം ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ തുടർച്ചയില്ലാതെ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; മഴക്കാലത്ത് വളരുന്ന ചുരുളൻപോലെ ആഗ്രഹം മാത്രം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു.
ശൈലനദ്യാ രയ ഇവ സമ്പ്രയാത്യ് ഏവ യൌവനമ് । ഇന്ദ്രജാലമ് ഇവാസത്യം ജീവിതം ക്ഷണസംസ്ഥിതി
പർവതനദിയിലെ ഒഴുക്കുപോലെ യൗവനം ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ജീവൻ ഒരു മായാജാലംപോലും, ഒരു നിമിഷം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ.
സുഖാനി പ്രപലായന്തേ ശരാ ഇവ ഗുണച്യുതാഃ । പതന്തി ചേതോ ദുഃഖാനി ധൃഷ്ടാ ഗൃധ്രാ ഇവാമിഷമ്
സുഖങ്ങൾ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടു പറക്കുന്ന അമ്പുകൾ പോലെ പെട്ടെന്ന് അകന്നു പോകുന്നു; ദു:ഖങ്ങൾ, ധൈര്യത്തോടെ ഇരയെ തേടുന്ന കഴുകുകൾ പോലെ, മനസ്സിൽ പതിക്കുന്നു.
ബുദ്ബുദഃ പ്രാവൃഷീവാപ്സു ശരീരം ക്ഷണഭങ്ഗുരമ് । രമ്ഭാഗര്ഭ ഇവാസാരോ വ്യവഹാരോ വിരാഗദഃ
മഴക്കാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ പിറക്കുന്ന കുഞ്ജിപ്പോലെ ശരീരം ക്ഷണത്തിൽ നശിച്ചുപോകുന്നു; ആസക്തിയില്ലാത്ത ലോകവ്യവഹാരങ്ങൾ വാഴയുടെ ഉള്ളിലില്ലാത്ത രസംപോലെയാണ്.
സത്വരം യുവതാ യാതാ കാന്തേവാപ്രിയകാമിനഃ । ബലാദ് അരതിര് ആയാതാ വൈരസ്യമ് ഇവ പാദപമ്
യുവാവസ്ഥ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ ഇനിയും ഇഷ്ടമില്ലാത്ത പ്രിയയെന്നപോലെ വേഗത്തിൽ വിട്ടുപോകുന്നു; രുചിയില്ലായ്മ ഒരു വൃക്ഷത്തെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, വിരക്തി ബലമായി വരുന്നു.
തദ് ഇഹ സ്യാത് കുസംസാരേ കിം നാമ ബത ശോഭനമ് । യദ് ആസാദ്യ പുനശ് ചേതോ ദശാസു ന വിദൂയതേ
ഈ മിഥ്യാജഗത്തിൽ, നേടുമ്പോൾ മനസ്സിനെ വീണ്ടും വിവിധ അവസ്ഥകളിൽ വേദനിപ്പിക്കാത്തത് എന്താണ് സത്യത്തിൽ പ്രശംസനീയമായത്?
ഇതി നിര്ണീയ യുഗ്മം തത് സംസാരവ്യാധിഭേഷജമ് । ചിരം വിചാരയാമ് ആസ ശാസ്ത്രമ് അധ്യാത്മ സമ്മതമ്
അങ്ങനെ, ഈ ഇരട്ടയെ—ലോകജീവിതത്തിലെ രോഗവും അതിന്റെ ഔഷധവും—നിശ്ചയിച്ച ശേഷം, ആത്മജ്ഞാനികൾ അംഗീകരിച്ച ശാസ്ത്രത്തെ അവർ ദീർഘകാലം ആലോചിച്ചു.
ആത്മജ്ഞാനൈകമന്ത്രേണ സംസൃത്യാഖ്യാ വിഷൂചികാ । സംശാമ്യതീതി നിശ്ചിത്യ താവ് ആസ്താം തത്പരായണൌ
ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ രോഗത്തിന് ആത്മജ്ഞാനമെന്ന ഏകമന്ത്രം മാത്രമാണ് ഔഷധമെന്ന് ഉറപ്പാക്കി, ഇരുവരും അതിലേക്കു സമർപ്പിതരായി.
തച്ചിത്തൌ തദ്ഗതപ്രാണൌ തത്കഥൌ തദ്വിദാശ്രയൌ । തദ്വിദേകാര്ചനപരൌ തദീഹൌ തൌ ബഭൂവതുഃ
അവരുടെ മനസ്സും പ്രാണനും അതിലേയ്ക്ക് ലയിച്ചു; അവരുടെ സംഭാഷണങ്ങളും ആശ്രയവും അതിലായിരുന്നു; അതിനെ മാത്രം ആരാധിച്ച്, അതിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിച്ചു.
തത്രൈവാതിഘനാഭ്യാസൌ ബോധയന്തൌ പരസ്പരമ് । തത്പ്രീതൌ തത്സമാരമ്ഭൌ ചിരകാലം ബഭൂവതുഃ
അവിടെ, അത്യന്തം അഭ്യാസം നടത്തി, പരസ്പരം ബോധിപ്പിച്ച്, അതിൽ ആനന്ദിച്ചു, അതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു, അവർ ദീർഘകാലം അങ്ങനെ തുടരുകയായിരുന്നു.
അഥ സാവിരതം ബാലാ രമണീയപദക്രമാന് । ശ്രുത്വാധ്യാത്മവിദാം വക്ത്രാച് ഛാസ്ത്രാര്ഥാംസ് താരണക്ഷമാന്
അപ്പോള് ആ ബാലിക, ആത്മജ്ഞാനികള് വായിലൂടെ കേട്ട മനോഹരമായ ഉപദേശക്രമങ്ങളും, മോക്ഷം നേടാന് സഹായിക്കുന്ന ശാസ്ത്രാര്ത്ഥങ്ങളും, അവള് തടസ്സമില്ലാതെ ആസ്വദിച്ചു.
ഇത്ഥം വിചാരയാമ് ആസ സ്വമ് ആത്മാനമ് അഹര്നിശമ് । അവ്യാപൃതാ വ്യാപൃതാ ച ധിയാ ധവലയാശയേ
ഇങ്ങനെ, അവള് തന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോഴും തിരക്കിലായിരിക്കുമ്പോഴും, പവിത്രമായ മനസ്സോടെ, രാവും പകലും തന്റെ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാന് തുടങ്ങി.
പ്രേക്ഷേ താവത് സ്വമ് ആത്മാനം കിമ് ഇദം സ്യാമ് ഇതി സ്വയമ് । കസ്യായം ജാഗതോ മോഹഃ കഥമ് അഭ്യുത്ഥിതഃ ക്വ വാ
അവള് തന്റെ ആത്മാവിനെ നിരീക്ഷിച്ചു: 'ഞാന് ആരാണ്? ഈ ജാഗ്രതാവസ്ഥയിലെ മായ ആര്ക്കാണ്? ഇത് എങ്ങനെയാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്, എവിടെയാണ് അതിന്റെ ആരംഭം?' എന്നു വിചാരിച്ചു.
ദേഹസ് താവജ് ജഡോ മൂകോ നാഹമ് ഇത്യ് ഏവ നിശ്ചയഃ । ആബാലമ് ഏതത് സംസിദ്ധം മൃതൌ ചൈവാനുഭൂയതേ
ഈ ശരീരം ജഡവും വാക്കില്ലാത്തതുമാണ്—ഞാന് ഇതല്ല എന്നുറപ്പാണ്. ബാല്യത്തിലും മരണത്തിലും ഇതു വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
കര്മേന്ദ്രിയഗണശ് ചാസ്യ ന ഭിന്നോ ഽവയവാത്മകഃ । അവയവാവയവിനോര് അഭേദാജ് ജഡ ഏവ ച
കര്മേന്ദ്രിയങ്ങള് എന്നതും അവയുടെ ഭാഗങ്ങളായ അവയവങ്ങളില് നിന്ന് വേറിട്ടതല്ല; ഭാഗവും ആകെ രൂപവും തമ്മില് യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലാത്തതിനാല്, ഇവയും ജഡമായതുതന്നെ.
ബുദ്ധീന്ദ്രിയഗണോ ഽപ്യ് ഏവം ജഡ ഏവേതി ദൃശ്യതേ । പ്രേര്യതേ മനസാ യസ്മാദ് യഷ്ട്യേവ ഭുവി ലോഷ്ടകഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങള് എന്ന ഗ്രൂപ്പും ജഡമായതാണെന്ന് കാണാം; അവ മനസ്സിന്റെ പ്രേരണയാല് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു, നിലത്ത് കയറുകൊണ്ട് മണ്ണ് കഷണം ഇളക്കുന്നതുപോലെ.
മനശ് ചൈവ ജഡം മന്യേ സങ്കല്പാത്മകശക്തിമത് । ക്ഷേപണൈര് ഇവ പാഷാണഃ പ്രേര്യതേ ബുദ്ധിനിശ്ചയൈഃ
സങ്കല്പ്പശക്തിയുള്ളതായിട്ടും, മനസ്സും ജഡമാണെന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു; ബുദ്ധിയുടെ തീരുമാനങ്ങള് മനസ്സിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, എങ്ങിനെങ്കില് ഒരു കല്ല് എറിയുന്നവന് അതിനെ എറിയുന്നതുപോലെ.
ബുദ്ധിര് നിശ്ചയരൂപൈവം ജഡാസത്യേതി നിശ്ചയഃ । ഖാതേനേവ സരിത് സ്വൈരമ് അഹങ്കാരേണ വാഹ്യതേ
ബുദ്ധി തീരുമാനത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതാണെങ്കിലും, അതും ജഡവും അസത്യവുമാണെന്ന് ഉറപ്പാണ്; ഒരു പുഴ കുഴിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുപോലെ, അഹങ്കാരമാണ് ബുദ്ധിയെ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി കൊണ്ടുപോകുന്നത്.
അഹങ്കാരോ ഽപി നിസ്സാരോ ജഡ ഏവം ശവാത്മകഃ । ജീവേന ജന്യതേ യക്ഷോ ബാലേനേവ ഭ്രമാത്മകഃ
അഹങ്കാരം എന്നതും അർത്ഥശൂന്യവും ജഡമായതും ശവംപോലെയുള്ളതുമാണ്. അതു ജീവിയിൽ ഭ്രമം കൊണ്ടു ജനിക്കുന്ന ഒരു ഭ്രാന്ത്ഭാവം മാത്രമാണ്.
ജീവശ് ച കലനാകാരോ വാതാത്മാ ഹൃദയേ സ്ഥിതഃ । ശുക്രസാരോ ഽന്തര് അന്യേന കേനാപി പരിജീവതി
ജീവൻ എന്നത് ചിന്തകളാൽ രൂപംകൊള്ളുന്നവനും വായുപോലെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനുമാണ്. ശുക്ലത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്ന് പോഷണം ലഭിച്ചും മറ്റൊരുവിധത്തിൽ അകത്തായി നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആമ് അഹോ ജ്ഞാതമ് ഏതേന ചേത്യോല്ലേഖകലങ്കിനാ । ജീവോ ജീവതി ജീവേന ചിദ്രൂപേണാത്മരൂപിണാ
അവബോധത്തിൽ വസ്തുവിഷയകമായ ഭ്രമം കലർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ, ജീവൻ ആത്മാവായ ചൈതന്യസ്വരൂപം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവിക്കുന്നു എന്നത് ഇപ്പോൾ മനസ്സിലായി.
ചേത്യഭ്രമവതാ ജീവശ് ചിദ്രൂപേണൈവ ജീവതി । ആമോദഃ പവനേനേവ ഖാതേനേവ സരിദ്രയഃ
വസ്തുവിഷയകമായ ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെട്ട ജീവൻ, ചൈതന്യസ്വരൂപം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവിക്കുന്നു. അതുപോലെ സുഗന്ധം കാറ്റ് കൊണ്ടും, നദി തുഴഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുപോലെയുമാണ്.