തത് തത് പാലയിതും രാജ്യം പ്രസാദം കര്തുമ് അര്ഹസി । അപ്രാര്ഥിതോപപന്നാനാം ത്യാഗോ ഽര്ഥാനാം തു നോചിതഃ
അതിനാൽ, ആ രാജ്യം സംരക്ഷിച്ച് ദയ കാണിക്കേണ്ടത് നിനക്കാണ് ഉചിതം; ആരും ചോദിക്കാതെ ലഭിച്ച സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
ഇതി സമ്പ്രാര്ഥിതോ രാജാ തദ് അങ്ഗീകൃത്യ തദ്വചഃ । സര്വസാഗരചിഹ്നായാസ് സ ബഭൂവ പതിര് ഭുവഃ
ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ രാജാവ് അവരുടെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു, എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതമായ ഭൂമിയുടെ അധിപനായി.
സമശ് ശാന്തമനാ മൌനീ വീതരാഗോ വിമത്സരഃ । കാര്യകാര്യൈകകരണരതിര് ആഹിതവിസ്മയഃ
അവൻ എല്ലാവരോടും ഒരുപോലെ പെരുമാറുന്നവനും, മനസ്സ് സമാധാനമുള്ളവനും, മൗനവാനുമായും, ആസക്തിയും അസൂയയും ഇല്ലാത്തവനും, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുന്നവനും, അത്ഭുതഭാവം നിറഞ്ഞവനും ആയിരുന്നു.
പാതാലതലനഷ്ടാനാം സാഗരാകാരകാരിണാമ് । പിതാമഹാനാം ഗങ്ഗാമ്ബു ശുശ്രാവോത്താരണക്ഷമമ്
പാതാളത്തിൽ നശിച്ചുപോയ, സമുദ്രംപോലെയുള്ള രൂപം നേടിയ പിതാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കാൻ ഗംഗാജലം കഴിയും എന്ന് അവൻ കേട്ടു.
തദാ കില സ്വര്ഗനദീ വഹതി സ്മ ന ഭൂതലേ । പിതൄണാം ദുര്ലഭസ് സോ ഽഭൂത് തേന ഗങ്ഗാജലാഞ്ജലിഃ
അന്നത്തെ കാലത്ത് സ്വർഗ്ഗനദിയായ ഗംഗാ ഭൂമിയിൽ ഒഴുകിയിരുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് പിതാക്കന്മാർക്ക് ഗംഗാജല അർപ്പണം ലഭിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമായിരുന്നു.
ഭഗീരഥേനാഥ മഹീമ് അവതാരയിതും ദിവഃ । ഗങ്ഗാം ഗൃഹീതോ നിയമസ് തദാ പ്രഭൃതി ഭൂഭൃതാ
അപ്പോൾ ഭഗീരഥൻ ഗംഗയെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറക്കാൻ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു; അന്നുമുതൽ രാജാക്കന്മാർ ഈ ആചാരം തുടരുന്നു.
തതോ രാജ്യം പരിത്യജ്യ മന്ത്രിണാം ഭൂപതിശ് ശമീ । തപസേ കാര്യകാര്യേഹോ ജഗാമ ഗഹനം വനമ്
അതിനുശേഷം, മന്ത്രിമാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം രാജാവ് തന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്നതിൽ വ്യക്തത നേടാനും തപസ്സിനുമായി, കാടിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പോയി.
തത്ര വര്ഷസഹസ്രൈസ് സ സമാരാധ്യ പുനഃ പുനഃ । ബ്രഹ്മാണം ശങ്കരം ജഹ്നും ഭുവി ഗങ്ഗാമ് അയോജയത്
അവിടെ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കാലം, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിനെയും ശങ്കരനെയും ജഹ്നുവിനെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു; ഭൂമിയിൽ ഗംഗയെ ഇറക്കാൻ കാരണമായിത്തീർന്നു.
തതഃ പ്രഭൃത്യ് അമലതരങ്ഗഭങ്ഗിനീ ജഗത്പതേശ് ശശിവിശദാങ്ഗസങ്ഗിനീ । നഭസ്തലാന് നിപതതി ഗാം ത്രിമാര്ഗഗാ മഹാത്മനാമ് ഇവ ബഹുപുണ്യസന്തതിഃ
അന്നുമുതൽ, കനകത്തോളം ശുദ്ധമായ തരംഗങ്ങളുമായി, ചന്ദ്രനുപോലെ വെളിച്ചം പകർന്നു, ലോകനാഥന്റെ ദേഹത്തെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ഗംഗാ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് മൂന്നു വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു; മഹാത്മാക്കളുടെ അനേകം പുണ്യഫലങ്ങൾപോലെ.
സ്ഫുരത്തരങ്ഗഭങ്ഗിനീ സ്വഫേനപുഞ്ജഹാസിനീ പ്രസന്നപുണ്യമഞ്ജരീ ദ്രുതേവ ധര്മസന്തതിഃ । ഭഗീരഥേ മഹീപതൌ യശഃപ്രചാരവീഥികാ തദാദി സാ ത്രിമാര്ഗഗാ മഹീതലേ ബഭൂവ ഹ
തിളങ്ങുന്ന തരംഗങ്ങൾ, സ്വന്തം നുരയുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, സുതാരമായും പുണ്യമുള്ളതുമായ ഒരു പ്രവാഹം, ധർമ്മത്തിന്റെ ഒഴുക്കുപോലെ വേഗത്തിൽ, ഭഗീരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൂമിയിലെ പ്രശസ്തി പാതയായി ആ മൂന്നു വഴികളിലൂടെയുള്ള ഗംഗാ അന്നുമുതൽ മാറി.
ഏതാമ് അവഷ്ടഭ്യ ദൃശം ഭഗീരഥധിയാ വൃതാമ് । സമസ് സ്വസ്ഥോ യഥാപ്രാപ്തം കാര്യമ് ആഹര ശാന്തധീഃ
ഭഗീരഥന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തെ മനസ്സിൽ വെച്ച്, ഈ ദർശനം കൈവശം വച്ച്, സമാധാനത്തോടെ, മനസ്സിൽ ശാന്തിയോടെ, നേരിൽ വരുന്ന കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ഇദം പൂര്വം പരിത്യജ്യ ക്രോഡീകൃത്യ തതസ് സ്വയമ് । ശാന്തമ് ആത്മനി തിഷ്ഠ ത്വം ശിഖിധ്വജ ഇവാചലഃ
മുന്പുണ്ടായതെല്ലാം വിട്ടു, അതെല്ലാം മനസ്സിൽ ഉൾക്കൊണ്ട്, നീ സ്വയം ശാന്തനായി, ശിഖിധ്വജൻപോലെ അചഞ്ചലമായ് നില്ക്കണം.
കോ ഽസൌ ശിഖിധ്വജോ നാമ കഥം വാ ലബ്ധവാന് പദമ് । ഏതത് കഥയ മേ ബ്രഹ്മന് ഭൂയോ ബോധാഭിവൃദ്ധയേ
ശിഖിധ്വജൻ എന്നത് ആരാണ്? അവൻ ആ സ്ഥിതിയിൽ എങ്ങനെ എത്തി? ദയവായി ഈ കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞുതരൂ, എന്റെ അറിവ് കൂടുതൽ ആക്കാൻ.
ദ്വാപരേ ഽഭവതാം പൂര്വമ് ഇദാനീം ച ഭവിഷ്യതഃ । തേനൈവ സന്നിവേശേന ദമ്പതീ സ്നിഗ്ധനാഗരൌ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അവർ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇനി വീണ്ടും ഉണ്ടാകും. അതേ ദമ്പതികൾ, പരസ്പരം സ്നേഹത്തോടെ, സ്നേഹസമ്പന്നരായി ജീവിക്കും.
യത് പൂര്വമ് ആസീദ് ഭഗവംസ് തദ് ഇദാനീം തഥൈവ ഹി । ഭവിഷ്യതി കിമര്ഥം വൈ വദ മേ വദതാം വര
ഭഗവന്, മുമ്പ് എങ്ങനെയോ അതു ഇപ്പോഴും അതുപോലെയാണ്. ഭാവിയിൽ എന്തിനാണ് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകേണ്ടത്? സംസാരത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ജഗന്നിര്മാണനിയതേര് അസ്യാ ബ്രാഹ്മ്യാസ് സ്വസംവിദഃ । ഈദൃശ്യ് ഏവ സ്ഥിതിര് നിത്യമ് അനിവാര്യാ സ്വഭാവജാ
ഈ സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമം ദൈവികമായ ആത്മബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ഇതാണ് അതിന്റെ ശാശ്വതവും മാറ്റം വരുത്താനാകാത്തതുമായ സ്വഭാവം.
യദ് അന്യദ് ബഹുശോ ഭൂത്വാ പുനര് ഭവതി ഭൂരിശഃ । അഭൂത്വൈവ ഭവത്യ് അന്യത് പുനശ് ച ന ഭവത്യ് അലമ്
ഒരേത് പലതവണ ഉണ്ടാകുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ അതു ഇല്ലാതാകുകയും മറ്റൊന്നായി മാറുകയും വീണ്ടും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതൊക്കെയാകട്ടെ.
അന്യത് പ്രാക്സന്നിവേശസ്യ സാദൃശ്യേന സ്ഫുരത്യ് അലമ് । അന്യത് പ്രാക്സന്നിവേശാര്ധസാദൃശ്യേന വിവല്ഗതി
മുമ്പത്തെ ക്രമത്തിന് സാമ്യം കാണിച്ചുകൊണ്ട് മറ്റൊന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ മുമ്പത്തെ ക്രമത്തിന്റെ അർദ്ധസാമ്യത്തോടെ മറ്റൊന്ന് ഉദയിക്കുന്നു.
സദൃശ്യോ വിഷമാശ് ചൈവ യഥാ സരസി വീചയഃ । താ ഏവാന്യാശ് ച ദൃശ്യന്തേ വ്യവസ്ഥാസ് സംസൃതൌ തഥാ
പൊയ്കയില് തരംഗങ്ങള് ഒരുപോലെയും വ്യത്യസ്തമായും കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ ജനനമരണചക്രത്തിലും പലവിധ രൂപങ്ങളും നിലനില്ക്കുന്നു.
തസ്മാദ് രാഘവ ഭൂയോ ഽപി വക്ഷ്യമാണോ നരേശ്വരഃ । ഭവിഷ്യതി മഹാതേജാസ് തദ്വൃത്താന്തമ് ഇമം ശൃണു
അതിനാല് രാഘവ, ഇനി വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്ന രാജാവിന് മഹത്തായ തേജസ്സും ഉണ്ടാകും; ആ കഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേള്ക്കൂ.
ദ്വാപരേ പൂര്വമ് അഭവദ് അതീതേ സപ്തമേ മനൌ । ചതുര്യുഗേ ചതുര്ഥേ തു സര്ഗേ ഽസ്മിന് വാരണാകുലേ
മുന്പ് നടന്ന ദ്വാപരയുഗത്തില്, ഏഴാമത്തെ മനുവിന്റെ കാലത്തും, നാലാമത്തെ ചതുര്യുഗത്തില് ഈ ഹസ്തികളാല് നിറഞ്ഞ സൃഷ്ടിയിലായിരുന്നു.
ജമ്ബുദ്വീപേ പ്രശാന്തസ്യ വിന്ധ്യസ്യാദൂരസംസ്ഥിതേ । മാലവാനാം പുരേ ശ്രീമാഞ് ശിഖിധ്വജ ഇതീശ്വരഃ
ജംബുദ്വീപില്, ശാന്തമായ വിന്ധ്യപര്വ്വതത്തിന് സമീപം, മാളവരുടെ നഗരത്തില് ശിഖിധ്വജന് എന്ന മഹത്വമുള്ള രാജാവുണ്ടായിരുന്നു.
ധൈര്യൌദാര്യദയായുക്തഃ ക്ഷമാശമദമാന്വിതഃ । ശൂരശ് ശുഭസമാചാരോ മാനീ ഗുണഗണാകരഃ
അവൻ ധൈര്യവും ഉദാരതയും കരുണയും നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു; ക്ഷമയും മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വീരനും നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവനും അഭിമാനിയും എല്ലാ നല്ല ഗുണങ്ങളുടെയും ആകൃതിയുമായിരുന്നു.
ആഹര്താ സര്വയജ്ഞാനാം ജേതാ സര്വധനുഷ്മതാമ് । കര്താ സകലകാര്യാണാം ഭര്താപൂര്വവപുര് ഭുവഃ
അവൻ എല്ലാ യാഗങ്ങളും നടത്തുകയും എല്ലാ ധനുര്വ്വീരന്മാരെയും ജയിക്കുകയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നിർവഹിക്കുകയും ഭൂമിയിലെ ആദ്യഭരതാവായിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
പേശലസ് സ്നിഗ്ധമധുരോ വിദഗ്ധഃ പ്രീതനാഗരഃ । സുന്ദരശ് ശീലസുഭഗഃ പ്രതാപീ ധര്മവത്സലഃ
അവൻ സുന്ദരനും സ്നേഹപൂർവ്വം മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവനും ചതുരനും നഗരത്തിൽ എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനും ആയിരുന്നു. നല്ല സ്വഭാവവും ആകർഷകതയും തേജസ്സും ധർമ്മത്തിൽ പ്രീതിയുമുള്ളവനായിരുന്നു.
വേദിതാ വിദിതാര്ഥാനാം ദാതാ സകലസമ്പദാമ് । ഭോക്താ സംസങ്ഗരഹിതസ് സുശ്രോതാ സകലശ്രുതേഃ
അവൻ എല്ലാ അർത്ഥങ്ങളും അറിയുന്നവനും എല്ലാ സമ്പത്തുകളും നൽകുന്നവനും ആസ്വദിക്കുമ്പോഴും ആസക്തിയില്ലാത്തവനും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
സ ഭോഗൌഘാന് അനാദൃത്യ സ്ത്രൈണം തൃണവദ് ഉത്സൃജന് । പിതരി സ്വര്ഗമ് ആപന്നേ ബാല ഏവോത്തമൌജസാ
അവൻ എല്ലാ സുഖങ്ങളെയും അവഗണിച്ചു, സ്ത്രീസുഖം പുല്ലുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു. അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, ബാലനായിരിക്കുമ്പോഴും അവൻ അതിവിശേഷമായ ശക്തി പ്രാപിച്ചു.
കൃത്വാ ഷോഡശവര്ഷാത്മാ കൃത്വാ ദിഗ്വിജയം വശീ । നൂനം സൌരാജ്യസമ്പത്ത്യാ ഭൂമണ്ഡലമ് അയോജയത്
പതിനാറാം വയസ്സിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളും ജയിച്ചു, രാജസമ്പത്തോടെ ഭൂമിയെ ഒറ്റ ഭരണത്തിൽ ചേർത്തു.
അതിഷ്ഠദ് വിഗതാശങ്കം പാലയന് ധര്മതഃ പ്രജാഃ । ധീമാന് സ മന്ത്രിഭിസ് സാര്ധം യശസാ ശുക്ലയന് ദിശഃ
അവൻ ഭയമില്ലാതെ, നീതിപൂർവ്വം ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു. മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ബുദ്ധിമാനായി, തന്റെ കീർത്തി എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വ്യാപിപ്പിച്ചു.
അഥ ഗച്ഛത്സു വര്ഷേഷു വസന്തേ പ്രോല്ലസത്യ് അലമ് । പുഷ്പേഷു ജൃമ്ഭമാണേഷു സ്ഫുരത്സു ശശിരശ്മിഷു
അങ്ങനെ വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയപ്പോൾ, വസന്തകാലത്ത്, പുഷ്പങ്ങൾ പുഷ്പിച്ചു, ചന്ദ്രപ്രകാശം തിളങ്ങി, എല്ലാം ഉജ്ജ്വലമായി.