ധനാനി നാരീര് വിഭവാന് ഐശ്വര്യം ചാഷ്ടധോദിതമ് । സിദ്ധൈര് അപ്യ് അര്പിതം തുഷ്ടൈര് മേനാതേ ജര്ജരം തൃണമ്
സിദ്ധന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ സമ്പത്ത്, സ്ത്രീകൾ, ഐശ്വര്യം, എട്ടുവിധാധിപത്യം എന്നിവയും നൽകുമ്പോഴും, അവയെല്ലാം വരണ്ട പുല്ലുപോലെയാണ് അവർ കാണുന്നത്.
സ്വകര്മണൈവ ദേഹോ ഽയം യാവദന്തമ് അനിച്ഛയാ । ധാരണീയ ഇതി സ്വേന കര്മണൈവാഥ തസ്ഥതുഃ
സ്വന്തം കർമ്മഫലമായ ഈ ശരീരം, അതിന്റെ അവസാനം വരെയും ആഗ്രഹമില്ലാതെ നിലനിർത്തേണ്ടതാണു്. അതിനാൽ, സ്വന്തം കർമ്മത്താൽ തന്നെ അത് നിലനിൽക്കുന്നു.
അഭിനനന്ദതുര് ആഗതമ് ഉത്തമൌ നിജസമാചരണക്രമജം മുനീ । സുഖമ് അസൌഖ്യമ് അപീപ്സിതവര്ജിതൌ സമസമൌ ഖസമൌ ശമിനൌ സ്വതഃ
ആ മഹാന്മാർ ഇരുവരും, സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ എന്ത് വന്നാലും, അതിനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. ഒന്നിനും ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ആകാശംപോലെ സമതയും ശാന്തിയും സ്വയം നിലനിർത്തി.
അഥൈകദാ പുരശ്രേഷ്ഠേ കസ്മിംശ്ചിന് മണ്ഡലാന്തരേ । അനപത്യം നൃപം മൃത്യുര് അഹരത് സ്വമ് ഇവാമിഷമ്
അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ, ഒരു വലിയ നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രദേശത്ത്, മൃത്യു ഒരു സന്താനമില്ലാത്ത രാജാവിനെ തന്റെ ആഹാരമായി പിടിച്ചുപറിക്കുകയുണ്ടായി.
തത്ര പ്രകൃതയഃ ഖിന്നാ നഷ്ടദേശക്രമാ നൃപമ് । അന്വിഷ്യന്തി സ്മ സംയുക്തം ഗുണലക്ഷ്മ്യാ വിശാലയാ
അവിടെ, മന്ത്രിമാർ ദേശത്തിന്റെ ക്രമം നഷ്ടപ്പെട്ട് വിഷമിച്ചവരായി, വലിയ ഗുണങ്ങളും ഭാഗ്യവും ഉള്ള ഒരു രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
താ ഭഗീരഥമ് ആസാദ്യ സ്ഥിതം ഭിക്ഷാശനം പുരേ । പരിജ്ഞായ സമാനീയ സൈന്യം ചക്രുര് മഹീപതിമ്
അവർ ഭഗീരഥനെ നഗരത്തിൽ ഭിക്ഷയെടുത്ത് ജീവിക്കുന്നതായി കണ്ടു, തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്ന് സൈന്യത്തോടൊപ്പം രാജാവാക്കി.
ഭഗീരഥഃ ക്ഷണേനൈവ പ്രാവൃഷീവാമ്ബുനാ സരഃ । ധൂലിതസ് സേനയാ ഗുര്വ്യാ ഝഗിത്യ് ആരോപിതോ ഗജേ
ഭഗീരഥൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ടു, മഴക്കാലത്ത് തടാകം മഴവെള്ളത്തിൽ മൂടുന്നതുപോലെ, ഉടനെ ഒരു ആനയിൽ കയറ്റി.
ഭഗീരഥോ ജഗന്നാഥോ ജയതീതി ഘനാരവൈഃ । നീരന്ധ്രതാമ് ഉപാജഗ്മുര് ഗിരീന്ദ്രാണാം മഹാഗുഹാഃ
ഭഗീരഥൻ ലോകനാഥൻ ജയിക്കട്ടെ എന്ന ഘനഗംഭീരമായ വിളികൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, വലിയ പർവതങ്ങളുടെ ഗുഹകൾ മുഴുവനും ആഹ്ലാദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
തത്ര തത് പാലയന്തം തം രാജ്യം രാജാനമ് ആദൃതാഃ । ആജഗ്മുഃ പ്രാക്പ്രകൃതയഃ പ്രാഹുര് ഇത്ഥം മൃതാധിപാഃ
അവിടെ, ആ രാജാവ് ആ രാജ്യത്തെ ഭക്തിയോടെ ഭരിക്കുമ്പോൾ, മുൻ മന്ത്രിമാർ രാജാവിനെ ആദരത്തോടെ സമീപിച്ചു, മരിച്ച ഭരണാധികാരികളുടെ പേരിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
രാജന്ന് അസ്മാകമ് അധിപോ യസ് ത്വയാ സ പുരാ കൃതഃ । മൃത്യുനാ വിനിഗീര്ണോ ഽസൌ മത്സ്യേനേവാമിഷം മൃദു
രാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ മേലധികാരി മുമ്പ് നീ നിയോഗിച്ചവൻ, മരണത്താൽ വിഴുങ്ങപ്പെട്ടു പോയിരിക്കുന്നു, ഒരു മീൻ മൃദുവായ മീൻകൂട്ട് വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ.
തത് തത് പാലയിതും രാജ്യം പ്രസാദം കര്തുമ് അര്ഹസി । അപ്രാര്ഥിതോപപന്നാനാം ത്യാഗോ ഽര്ഥാനാം തു നോചിതഃ
അതിനാൽ, ആ രാജ്യം സംരക്ഷിച്ച് ദയ കാണിക്കേണ്ടത് നിനക്കാണ് ഉചിതം; ആരും ചോദിക്കാതെ ലഭിച്ച സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
ഇതി സമ്പ്രാര്ഥിതോ രാജാ തദ് അങ്ഗീകൃത്യ തദ്വചഃ । സര്വസാഗരചിഹ്നായാസ് സ ബഭൂവ പതിര് ഭുവഃ
ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ രാജാവ് അവരുടെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു, എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതമായ ഭൂമിയുടെ അധിപനായി.
സമശ് ശാന്തമനാ മൌനീ വീതരാഗോ വിമത്സരഃ । കാര്യകാര്യൈകകരണരതിര് ആഹിതവിസ്മയഃ
അവൻ എല്ലാവരോടും ഒരുപോലെ പെരുമാറുന്നവനും, മനസ്സ് സമാധാനമുള്ളവനും, മൗനവാനുമായും, ആസക്തിയും അസൂയയും ഇല്ലാത്തവനും, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുന്നവനും, അത്ഭുതഭാവം നിറഞ്ഞവനും ആയിരുന്നു.
പാതാലതലനഷ്ടാനാം സാഗരാകാരകാരിണാമ് । പിതാമഹാനാം ഗങ്ഗാമ്ബു ശുശ്രാവോത്താരണക്ഷമമ്
പാതാളത്തിൽ നശിച്ചുപോയ, സമുദ്രംപോലെയുള്ള രൂപം നേടിയ പിതാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കാൻ ഗംഗാജലം കഴിയും എന്ന് അവൻ കേട്ടു.
തദാ കില സ്വര്ഗനദീ വഹതി സ്മ ന ഭൂതലേ । പിതൄണാം ദുര്ലഭസ് സോ ഽഭൂത് തേന ഗങ്ഗാജലാഞ്ജലിഃ
അന്നത്തെ കാലത്ത് സ്വർഗ്ഗനദിയായ ഗംഗാ ഭൂമിയിൽ ഒഴുകിയിരുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് പിതാക്കന്മാർക്ക് ഗംഗാജല അർപ്പണം ലഭിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമായിരുന്നു.
ഭഗീരഥേനാഥ മഹീമ് അവതാരയിതും ദിവഃ । ഗങ്ഗാം ഗൃഹീതോ നിയമസ് തദാ പ്രഭൃതി ഭൂഭൃതാ
അപ്പോൾ ഭഗീരഥൻ ഗംഗയെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറക്കാൻ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു; അന്നുമുതൽ രാജാക്കന്മാർ ഈ ആചാരം തുടരുന്നു.
തതോ രാജ്യം പരിത്യജ്യ മന്ത്രിണാം ഭൂപതിശ് ശമീ । തപസേ കാര്യകാര്യേഹോ ജഗാമ ഗഹനം വനമ്
അതിനുശേഷം, മന്ത്രിമാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം രാജാവ് തന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്നതിൽ വ്യക്തത നേടാനും തപസ്സിനുമായി, കാടിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പോയി.
തത്ര വര്ഷസഹസ്രൈസ് സ സമാരാധ്യ പുനഃ പുനഃ । ബ്രഹ്മാണം ശങ്കരം ജഹ്നും ഭുവി ഗങ്ഗാമ് അയോജയത്
അവിടെ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കാലം, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിനെയും ശങ്കരനെയും ജഹ്നുവിനെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു; ഭൂമിയിൽ ഗംഗയെ ഇറക്കാൻ കാരണമായിത്തീർന്നു.
തതഃ പ്രഭൃത്യ് അമലതരങ്ഗഭങ്ഗിനീ ജഗത്പതേശ് ശശിവിശദാങ്ഗസങ്ഗിനീ । നഭസ്തലാന് നിപതതി ഗാം ത്രിമാര്ഗഗാ മഹാത്മനാമ് ഇവ ബഹുപുണ്യസന്തതിഃ
അന്നുമുതൽ, കനകത്തോളം ശുദ്ധമായ തരംഗങ്ങളുമായി, ചന്ദ്രനുപോലെ വെളിച്ചം പകർന്നു, ലോകനാഥന്റെ ദേഹത്തെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ഗംഗാ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് മൂന്നു വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു; മഹാത്മാക്കളുടെ അനേകം പുണ്യഫലങ്ങൾപോലെ.
സ്ഫുരത്തരങ്ഗഭങ്ഗിനീ സ്വഫേനപുഞ്ജഹാസിനീ പ്രസന്നപുണ്യമഞ്ജരീ ദ്രുതേവ ധര്മസന്തതിഃ । ഭഗീരഥേ മഹീപതൌ യശഃപ്രചാരവീഥികാ തദാദി സാ ത്രിമാര്ഗഗാ മഹീതലേ ബഭൂവ ഹ
തിളങ്ങുന്ന തരംഗങ്ങൾ, സ്വന്തം നുരയുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, സുതാരമായും പുണ്യമുള്ളതുമായ ഒരു പ്രവാഹം, ധർമ്മത്തിന്റെ ഒഴുക്കുപോലെ വേഗത്തിൽ, ഭഗീരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൂമിയിലെ പ്രശസ്തി പാതയായി ആ മൂന്നു വഴികളിലൂടെയുള്ള ഗംഗാ അന്നുമുതൽ മാറി.
ഏതാമ് അവഷ്ടഭ്യ ദൃശം ഭഗീരഥധിയാ വൃതാമ് । സമസ് സ്വസ്ഥോ യഥാപ്രാപ്തം കാര്യമ് ആഹര ശാന്തധീഃ
ഭഗീരഥന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തെ മനസ്സിൽ വെച്ച്, ഈ ദർശനം കൈവശം വച്ച്, സമാധാനത്തോടെ, മനസ്സിൽ ശാന്തിയോടെ, നേരിൽ വരുന്ന കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ഇദം പൂര്വം പരിത്യജ്യ ക്രോഡീകൃത്യ തതസ് സ്വയമ് । ശാന്തമ് ആത്മനി തിഷ്ഠ ത്വം ശിഖിധ്വജ ഇവാചലഃ
മുന്പുണ്ടായതെല്ലാം വിട്ടു, അതെല്ലാം മനസ്സിൽ ഉൾക്കൊണ്ട്, നീ സ്വയം ശാന്തനായി, ശിഖിധ്വജൻപോലെ അചഞ്ചലമായ് നില്ക്കണം.
കോ ഽസൌ ശിഖിധ്വജോ നാമ കഥം വാ ലബ്ധവാന് പദമ് । ഏതത് കഥയ മേ ബ്രഹ്മന് ഭൂയോ ബോധാഭിവൃദ്ധയേ
ശിഖിധ്വജൻ എന്നത് ആരാണ്? അവൻ ആ സ്ഥിതിയിൽ എങ്ങനെ എത്തി? ദയവായി ഈ കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞുതരൂ, എന്റെ അറിവ് കൂടുതൽ ആക്കാൻ.
ദ്വാപരേ ഽഭവതാം പൂര്വമ് ഇദാനീം ച ഭവിഷ്യതഃ । തേനൈവ സന്നിവേശേന ദമ്പതീ സ്നിഗ്ധനാഗരൌ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അവർ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇനി വീണ്ടും ഉണ്ടാകും. അതേ ദമ്പതികൾ, പരസ്പരം സ്നേഹത്തോടെ, സ്നേഹസമ്പന്നരായി ജീവിക്കും.
യത് പൂര്വമ് ആസീദ് ഭഗവംസ് തദ് ഇദാനീം തഥൈവ ഹി । ഭവിഷ്യതി കിമര്ഥം വൈ വദ മേ വദതാം വര
ഭഗവന്, മുമ്പ് എങ്ങനെയോ അതു ഇപ്പോഴും അതുപോലെയാണ്. ഭാവിയിൽ എന്തിനാണ് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകേണ്ടത്? സംസാരത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ജഗന്നിര്മാണനിയതേര് അസ്യാ ബ്രാഹ്മ്യാസ് സ്വസംവിദഃ । ഈദൃശ്യ് ഏവ സ്ഥിതിര് നിത്യമ് അനിവാര്യാ സ്വഭാവജാ
ഈ സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമം ദൈവികമായ ആത്മബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ഇതാണ് അതിന്റെ ശാശ്വതവും മാറ്റം വരുത്താനാകാത്തതുമായ സ്വഭാവം.
യദ് അന്യദ് ബഹുശോ ഭൂത്വാ പുനര് ഭവതി ഭൂരിശഃ । അഭൂത്വൈവ ഭവത്യ് അന്യത് പുനശ് ച ന ഭവത്യ് അലമ്
ഒരേത് പലതവണ ഉണ്ടാകുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ അതു ഇല്ലാതാകുകയും മറ്റൊന്നായി മാറുകയും വീണ്ടും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതൊക്കെയാകട്ടെ.
അന്യത് പ്രാക്സന്നിവേശസ്യ സാദൃശ്യേന സ്ഫുരത്യ് അലമ് । അന്യത് പ്രാക്സന്നിവേശാര്ധസാദൃശ്യേന വിവല്ഗതി
മുമ്പത്തെ ക്രമത്തിന് സാമ്യം കാണിച്ചുകൊണ്ട് മറ്റൊന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ മുമ്പത്തെ ക്രമത്തിന്റെ അർദ്ധസാമ്യത്തോടെ മറ്റൊന്ന് ഉദയിക്കുന്നു.
സദൃശ്യോ വിഷമാശ് ചൈവ യഥാ സരസി വീചയഃ । താ ഏവാന്യാശ് ച ദൃശ്യന്തേ വ്യവസ്ഥാസ് സംസൃതൌ തഥാ
പൊയ്കയില് തരംഗങ്ങള് ഒരുപോലെയും വ്യത്യസ്തമായും കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ ജനനമരണചക്രത്തിലും പലവിധ രൂപങ്ങളും നിലനില്ക്കുന്നു.
തസ്മാദ് രാഘവ ഭൂയോ ഽപി വക്ഷ്യമാണോ നരേശ്വരഃ । ഭവിഷ്യതി മഹാതേജാസ് തദ്വൃത്താന്തമ് ഇമം ശൃണു
അതിനാല് രാഘവ, ഇനി വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്ന രാജാവിന് മഹത്തായ തേജസ്സും ഉണ്ടാകും; ആ കഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേള്ക്കൂ.