ചിന്മാത്രം സര്വഗം ശാന്തമ് അസ്തി നിര്മലമ് അച്യുതമ് । ദേഹാദി നേതരത് കിഞ്ചിദ് ഇതി വേദ്മി മുനീശ്വര
ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം ഉണ്ട്; അത് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ശാന്തമാണ്, മലിനമില്ലാത്തതും മാറ്റമില്ലാത്തതുമാണ്. ഇതിന് പുറമെ, മഹാമുനിയേ, ഞാൻ മറ്റൊന്നും അറിയുന്നില്ല, ശരീരവും അതുപോലുള്ളതും പോലും.
കിം ത്വ് അത്ര പ്രതിപത്തിര് മേ സ്ഫുടതാമ് ഏതി നോതരാമ് । ഏതാവന്മാത്രസംവിത്തിസ് സ്യാമ് അഹം ഭഗവന് കഥമ്
എങ്കിൽ, ഈ ബോധം എനിക്ക് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി എങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടും? ഭഗവനേ, ഞാൻ എങ്ങനെ ഈ ബോധത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളാൻ കഴിയും?
ജ്ഞാനേന ജ്ഞേയനിഷ്ഠത്വമ് ഏതി ചേതോ ഹൃദന്തരേ । തതസ് സര്വവപുര് ഭൂത്വാ ഭൂയോ ജീവോ ന ജായതേ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ, മനസ്സ് ഹൃദയത്തിന്റെ ആന്തരത്തിൽ അറിവിന്റെ ഉറച്ച നിലയിലേക്കെത്തുന്നു; അതിനുശേഷം, എല്ലാം ആകിയ ആത്മാവ് വീണ്ടും ജനിക്കാറില്ല.
അസക്തിര് അനഭിഷ്വങ്ഗഃ പുത്രദാരഗൃഹാദിഷു । നിത്യം ച സമചിത്തത്വമ് ഇഷ്ടാനിഷ്ടോപപത്തിഷു
മക്കളിലും ഭാര്യയിലും വീടിലും മറ്റും ആസക്തിയും ചേർചയും ഇല്ലാതിരിക്കുക, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവുമായ സംഭവങ്ങളിൽ എപ്പോഴും മനസ്സിന്റെ സമത്വം നിലനിർത്തുക—
ആത്മനോ ഽനന്യയോഗേന സദ്ഭാവനമ് അനാരതമ് । വിവിക്തദേശസേവിത്വമ് അരതിര് ജനസംസദി
സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ എപ്പോഴും അകറ്റമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുക, ഏകാന്തതയെ ആസ്വദിക്കുക, ജനക്കൂട്ടത്തിൽ ഇഷ്ടം കാണാതിരിക്കുക—
അധ്യാത്മജ്ഞാനനിഷ്ഠത്വം തത്ത്വജ്ഞാനാര്ഥദര്ശനമ് । ഏതജ് ജ്ഞാനമ് ഇതി പ്രോക്തമ് അജ്ഞാനം യദ് അതോ ഽന്യഥാ
ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ച നിലപാട്, സത്യത്തിന്റെ അറിവിനെ തേടുന്ന ദൃഷ്ടി—ഇവയാണ് ജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നത്; ഇതിന് വിപരീതമായതെല്ലാം അജ്ഞാനമാണ്.
രാഗദ്വേഷക്ഷയാകാരാത് സംസാരവ്യാധിഭേഷജാത് । അഹമ്ഭാവോപശാന്തൌ തു രാജഞ് ജ്ഞാനമ് അവാപ്യതേ
രാജാവേ, ആസക്തിയും വൈരാഗ്യവും ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ, അതാണ് ഈ ലോകജീവിതരോഗത്തിന് ഔഷധം. അഹംഭാവം ശമിച്ചാൽ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും.
ശരീരേ ഽസ്മിംശ് ചിരം രൂഢോ ഗിരൌ തരുര് ഇവോച്ചകൈഃ । അഹമ്ഭാവോ മഹാഭോഗോ വദ മേ ത്യജ്യതേ കഥമ്
പർവതത്തിൽ വലിയ വൃക്ഷം ദീർഘകാലം ഉറപ്പോടെ നിൽക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിൽ അഹംഭാവം ദൃഢമായി പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിൽ വലിയ ആസ്വാദനവും ഉണ്ട്. എങ്ങനെയാണ് ഇത് ഉപേക്ഷിക്കാനാവുക എന്ന് പറയൂ.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന ത്യക്ത്വാ ഭോഗൌഘഭാവനമ് । ഗത്വാന്വിഷ്യ ചിതാ തത്ത്വമ് അഹങ്കാരോ വിലീയതേ
മനുഷ്യന്റെ ശ്രമത്താലും പരിശ്രമത്താലും, ആസ്വാദനത്തിന്റെ ധാരണ ഉപേക്ഷിച്ച്, സത്യം അന്വേഷിച്ച് അറിഞ്ഞാൽ, അഹങ്കാരം ലയിക്കും.
യന്ത്രാണാം പഞ്ജരം യാവദ് ഭഗ്നം ലജ്ജാദി നാഖിലമ് । അകിഞ്ചനത്വശേഷേണ സ്ഫുടാ താവദ് അഹങ്കൃതിഃ
യന്ത്രങ്ങളുടെ പഞ്ചരം മുഴുവനായി തകർന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒടുവിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ഒരു അവശിഷ്ടം മാത്രം ശേഷിച്ചാലും, അഹങ്കാരം വ്യക്തമായി നിലനിൽക്കും.
സര്വമ് ഏവ ധിയസ് ത്യക്ത്വാ യദി തിഷ്ഠസി നിശ്ചലഃ । തദ് അഹങ്കാരവിലയീ ത്വമ് ഏവ പരമം പദമ്
എല്ലാ ചിന്തകളും വിട്ട് നീ അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുമ്പോൾ, അഹംഭാവം അകറ്റിയവനായി നീയേകമാണ് പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നത്.
ശാന്താശേഷവിശേഷണോ വിഗതഭീസ് സന്ത്യക്തസര്വൈഷണോ ഗത്വാ നൂനമ് അകിഞ്ചനത്വമ് അരിഷു ത്യക്ത്വാ സമഗ്രാം ശ്രിയമ് । ശാന്താഹങ്കൃതിര് അസ്തദേഹകലനസ് തേഷ്വ് ഏവ ഭിക്ഷാമ് അടന് മാമ് അപ്യ് ഉജ്ഝിതവാന് അലം യദി ഭവസ്യ് ഉച്ചൈസ് തദ് ഉച്ചൈര് അസി
എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളും വിട്ട്, ഭയം ഇല്ലാതെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ശത്രുക്കളിൽ ഇടയിൽ സമ്പത്ത് മുഴുവനും വിട്ട്, മനസ്സ് ശാന്തമായവനായി, ശരീരബോധം അകറ്റി, അവരിൽ ഭിക്ഷയെടുക്കാൻ സഞ്ചരിച്ചാൽ, എന്നെ പോലും ഉപേക്ഷിച്ചാലും, നീ ഏറ്റവും ഉന്നതനാകുമ്പോൾ, അതാണ് സത്യത്തിൽ ഉന്നതം.
അഥ തസ്യ ഗുരോര് വക്ത്രാദ് ഇത്യ് ആകര്ണ്യ ഭഗീരഥഃ । മനസ്യ് ആഹിതകര്തവ്യസ് സ്വവ്യാപാരപരോ ഽഭവത്
പിന്നീട് ഗുരുവിന്റെ വായിൽ നിന്നു ഇത് കേട്ട ഭഗീരഥൻ, മനസ്സിൽ ചെയ്യേണ്ടത് ഉറപ്പാക്കി, സ്വന്തം പ്രവർത്തിയിൽ മുഴുകി.
തതഃ കതിപയേഷ്വ് ഏവ വാസരേഷു ഗതേഷ്വ് അസൌ । അഗ്നിഷ്ടോമമഖം ചക്രേ സര്വത്യാഗൈകസിദ്ധയേ
അതിനുശേഷം കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം, ഭഗീരഥൻ സമ്പൂർണ്ണത്യാഗം മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കി അഗ്നിഷ്ടോമയാഗം നടത്തി.
ഗോഭൂമ്യശ്വഹിരണ്യാദി ദദൌ ധനമ് അശേഷതഃ । ദ്വിജദേവാര്തബന്ധുഭ്യോ ഗുണ്യഗുണ്യവിചാരവാന്
അവൻ തന്റെ മുഴുവൻ സമ്പത്തും — പശുക്കൾ, ഭൂമി, കുതിരകൾ, പൊന്നും മറ്റും — ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും, നല്ലതും ചീത്തയുമെന്തെന്നു മനസ്സിലാക്കി, സദയം നൽകി.
ദിവസത്രയമാത്രേണ സര്വമ് ഏവം പരിത്യജന് । സ്വവസ്ത്രമാത്രശേഷോ ഽസാവ് ആസീദ് രാജാ ഭഗീരഥഃ
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ദിവസത്തിനുള്ളിൽ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ഭഗീരഥൻ രാജാവിന് തന്റെ വസ്ത്രം മാത്രം ശേഷിച്ചു.
അഥ സര്വാര്ഥരിക്തം തം ഖിന്നപ്രകൃതിപൌരകമ് । സീമാന്തിനേ തൃണമ് ഇവ രാജ്യം സ്വമ് അരയേ ദദൌ
എല്ലാ സമ്പത്തും വിട്ടു, മന്ത്രിമാരും ജനങ്ങളും വിഷമത്തിൽ ആയപ്പോൾ, അതിന്റെ മൂല്യം ഒരു പുല്ലുപോലെയെന്ന് കരുതി, തന്റെ രാജ്യം അതിരിലെ ശത്രുവിന് നൽകി.
ആക്രാന്തേ ദ്വിഷതാ രാജ്യേ പുരേ സദ്മനി മണ്ഡലേ । അധോവാസോഽവശേഷോ ഽസൌ നിര്ജഗാമ സ്വമണ്ഡലാത്
ശത്രു രാജ്യം പിടിച്ചപ്പോൾ — നഗരം, കൊട്ടാരം, ഭൂപ്രദേശം എല്ലാം — ഭഗീരഥൻ താഴ്വസ്ത്രം മാത്രം ധരിച്ച് തന്റെ ദേശം വിട്ട് പുറപ്പെട്ടു.
യത്ര ന ജ്ഞായതേ നാമ്നാ യത്ര ന ജ്ഞായതേ മുഖാത് । തത്ര ഗ്രാമേഷ്വ് അരണ്യേഷു ദൂരേഷൂവാസ ധൈര്യവാന്
അവന് ധൈര്യത്തോടെ, ആരും പേരിലും മുഖത്തിലും തിരിച്ചറിയാത്ത ദൂരെയുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിലും കാട്ടിലും താമസിച്ചു.
ഇത്യ് അല്പേനൈവ കാലേന പ്രശാന്തസകലൈഷണഃ । പരമേണ ശമേനാസൌ പ്രാപ വിശ്രാന്തിമ് ആത്മനി
അങ്ങനെ, കുറച്ചു കാലത്തിനകം അവന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശമിച്ചു, അത്യന്തശാന്തിയിലൂടെ അവന് ആത്മാവില് വിശ്രമം കണ്ടെത്തി.
ഭ്രമന് ദ്വീപാനി ഭൂപീഠേ കദാചിത് കാലയോഗതഃ । ഭൂപേന ശത്രുണാ പ്രാപ്തം സ്വമ് ഏവ പ്രാപ തത് പുരമ്
ഭൂമിയിലെ ദ്വീപുകളില് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കാലക്രമേന തന്റെ ശത്രു പിടിച്ചെടുത്ത സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് അവന് വീണ്ടും എത്തി.
താന് ഏവാരീംശ് ച തത്രാസൌ പ്രവാഹാപതിതക്രമമ് । പൌരാംശ് ച മന്ത്രിണശ് ചൈവ ശമീ ഭിക്ഷാമ് അയാചത
അവിടെ, അവന് സമാധാനത്തോടെ, അതേ ശത്രുക്കളില് നിന്നും നഗരവാസികളിലും മന്ത്രിമാരിലും നിന്ന് ദുരിതം അനുഭവിച്ചവരുടെ രീതിയില് ഭിക്ഷയെടുത്തു.
വിവിദുസ് തേ ഽരയഃ പൌരാ മന്ത്രിണശ് ച ഭഗീരഥമ് । പൂജയാമ് ആസുര് അഥ തം സവിഷാദാസ് സപര്യയാ
നഗരവാസികളും മന്ത്രിമാരും മറ്റു എല്ലാവരും ദു:ഖഭാരമുള്ള മനസ്സോടെ ഭഗീരഥനെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.
പ്രഭോ രാജ്യം ഗൃഹാണേതി പ്രാര്ഥിതോ ഽപ്യ് അരിണാ മുനിഃ । നാദദേ ഽനാദൃതാശേഷസ് തൃണമ് അപ്യ് അശനാദ് ഋതേ
ശത്രുവായവരും രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ പോലും ആ മുനി ഭക്ഷണത്തിന് വേണ്ടത് ഒഴികെ ഒന്നും സ്വീകരിച്ചില്ല.
കതിചിദ് ദിവസാംസ് തത്ര നീത്വാന്യത്ര ജഗാമ സഃ । ഭഗീരഥോ ഽയം ഹാ കഷ്ടമ് ഇതി ലോകേന ശോചിതഃ
അവിടെ കുറച്ചു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് അവൻ മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി. 'അയ്യോ, ഇതു ഭഗീരഥൻ തന്നെ, എത്ര ദു:ഖകരം!' എന്ന് ജനങ്ങൾ ദു:ഖിച്ചു.
അഥാന്യത്രോപശാന്താത്മാ പരിവിശ്രാന്തധീസ് സുഖീ । ആത്മാരാമഃ കദാചിത് തു സ പ്രാപ ത്ര്യുത്തുലം ഗുരുമ്
പിന്നീട് മനസ്സും ബുദ്ധിയും ശാന്തമായ്, ആത്മസന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചപ്പോൾ, ഒരിക്കൽ അവൻ അപൂർവമായ മഹത്വമുള്ള ഒരു ഗുരുവിനെ കണ്ടുമുട്ടി.
സ്വമ് ഏവ സ്വാഗതം കൃത്വാ തേന സാര്ധം ഭഗീരഥഃ । കഞ്ചിത് കാലമ് ഉവാസാദ്രൌ വനേ ഗ്രാമേ പുരേ ജനേ
ഭഗീരഥൻ അവനെ സ്വന്തം ആളെന്ന പോലെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ ഇരുവരും ഒരുപാട് ദിവസം മലയിൽ, കാട്ടിൽ, ഗ്രാമത്തിൽ, നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളോടൊപ്പം—വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ ചേർന്ന് താമസിച്ചു.
സമതാമ് ഉപയാതൌ തൌ ഗുരുശിഷ്യൌ സമൌ സ്ഥിതൌ । കലയാമ് ആസതുസ് സ്വസ്ഥൌ വിനോദം ദേഹധാരണമ്
ആ ഗുരുവും ശിഷ്യനും സമത്വം കൈവരിച്ച് ഒരുമിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. ശരീരം നിലനിർത്തുന്നതും, ദൈനംദിനം ജീവിക്കുന്നതും അവർക്കു വിനോദം പോലെ ആയിരുന്നു.
കിമ് അയം ധാര്യതേ ദേഹഃ കിമ് അനേനോജ്ഝിതേന നഃ । യഥാക്രമം യഥാചാരം തിഷ്ഠത്വ് ഏഷ യഥാസ്ഥിതമ്
ഈ ശരീരം ഇങ്ങനെ സൂക്ഷിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? നമ്മൾ ഇത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ എന്താണ് നഷ്ടം? അതിനിഷ്ടം പോലെ, അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിനും ആചാരത്തിനും അനുസരിച്ച് ശരീരം നിലനിൽക്കട്ടെ.
ഇതി നിശ്ചിത്യ തിഷ്ഠന്തൌ തൌ വനാദ് വനഗാമിനൌ । നനന്ദതുര് അനാനന്ദം ന സുഖം ന ച മധ്യമമ്
ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം, ആ ഇരുവരും കാട്ടിൽ നിന്ന് കാട്ടിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച്, ആനന്ദത്തിനപ്പുറത്തുള്ള ആനന്ദത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു. അവർക്കു സന്തോഷമോ ദു:ഖമോ അതിനിടയിൽ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.