കപാലമാലാഭരണോ ഭസ്മസ്നായീ ദിഗമ്ബരഃ । ശ്മശാനനിലയോ ബ്രഹ്മന് കാമുകശ് ച മഹേശ്വരഃ
കപാലമാല ധരിച്ചും, ചിതാഭസ്മം പുരട്ടിയും, വസ്ത്രമില്ലാതെ ദിശകളെ മാത്രം ആടിനായി, ശ്മശാനത്തില് വസിച്ചും, ബ്രഹ്മന്, മഹേശ്വരന് കാമനകളും ഉള്ളവനാണ്.
മഹേശ്വരാണാം സിദ്ധാനാം ജീവന്മുക്തശരീരിണാമ് । ന ക്രിയാനിയമോ ഽസ്തീഹ സ ഹ്യ് അജ്ഞേഷ്വ് ഏവ കല്പിതഃ
മഹേശ്വരന്മാര്ക്കും, സിദ്ധന്മാര്ക്കും, ജീവന്കൊണ്ടു മോക്ഷം നേടിയവർക്കും ഇവിടെ കര്മ്മനിയമം ഇല്ല; അതു നിര്ദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് അജ്ഞന്മാര്ക്കു മാത്രമാണ്.
അജ്ഞാസ് ത്വ് അജിതചിത്തത്വാത് ക്രിയാനിയമനം വിനാ । ഗര്ധാന് മാത്സ്യേന ന്യായേന പരം ദുഃഖം പ്രയാന്തി ഹി
അജ്ഞന്മാർ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാലും, പ്രവൃത്തികളെ നിയന്ത്രിക്കാതിരുന്നതിനാലും, അത്യന്തം ദു:ഖത്തിൽ വീഴുന്നു. അതു മത്സ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ആസക്തിയാൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
തജ്ജ്ഞാസ് ത്വ് ഇഷ്ടേഷ്വ് അനിഷ്ടേഷു ന നിമജ്ജന്തി വസ്തുഷു । ജിതേന്ദ്രിയത്വാദ് ബുദ്ധത്വാന് നിര്വാസനതയാനയാ
ജ്ഞാനികൾ ഇഷ്ടമായതിലോ അനിഷ്ടമായതിലോ ആഴത്തിൽ മുങ്ങാറില്ല. അവർക്കു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ബുദ്ധി ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, മനസ്സിൽ ആസക്തികൾ ഇല്ല.
കാകതാലീയവദ് രൂഢാം ക്രിയാം കുര്വന്തി തേ സദാ । ന കുര്വന്ത്യ് അപി വാ കേചിന് നൈഷാം ക്വചിദ് അപി ഗ്രഹഃ
അവർ എപ്പോഴും പ്രവൃത്തികൾ കാക്ക പഴം എടുക്കുന്നതുപോലെ അനായാസമായി ചെയ്യുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഒന്നും ചെയ്യാറില്ല. അവർക്കു എവിടെയും ആസക്തി ഇല്ല.
കാകതാലീയവദ് വിഷ്ണുര് ഏവംകര്മോദിതഃ പരാത് । ഏവംകര്മാ ത്രിനയന ഏവംകര്മാമ്ബുജോദ്ഭവഃ
കാക്ക പഴം എടുക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ വിഷ്ണുവും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ മൂന്നുകണ്ണനായവനും കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ന നിന്ദ്യമ് അസ്തി നാനിന്ദ്യം നോപാദേയം ന ഹേയകമ് । ന ചാത്മീയം ന ച പരം കര്മ ജ്ഞവിഷയം ക്വചിത്
ജ്ഞാനികൾക്ക് എന്തും നിന്ദ്യമായോ പ്രശംസനീയമായോ ഒന്നുമില്ല; സ്വീകരിക്കേണ്ടതോ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതോ ഇല്ല. അവരുടെ പ്രവൃത്തികളിൽ 'എന്റേതു' എന്നോ 'പരരുടേതു' എന്നോ ഒരു ഭാവം എവിടെയും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
അഗ്ന്യാദീനാം യഥൌഷ്ണ്യാദി സര്ഗാദൌ രൂഢിമ് ആഗതമ് । ഹരാദീനാം തഥാ കര്മ ദ്വിജാതീനാം ച ജാതയഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അഗ്നിയിലെയും മറ്റുള്ളവയിലെയും ചൂട് മുതലായ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ സ്ഥിരമായതോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഹരിയുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും പ്രവൃത്തികളും, ദ്വിജന്മാരുടെ ജാതികളും സ്ഥിരമായവയായി.
സര്ഗേ പ്രരൂഢിമ് ആയാതേ സങ്കേതവശതഃ പൃഥക് । അനുഭൂതഫലൈസ് സ്വാര്ഥാഃ കല്പനാഃ കല്പിതാസ് തതഃ
സൃഷ്ടി ഉറപ്പു വരുമ്പോൾ, പൊതുവായ ധാരണകളാൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; അനുഭവിച്ച ഫലങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി വ്യക്തിഗത ലക്ഷ്യങ്ങളും, മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ആശയങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നു.
വിദേഹമുക്തവിഷയം തുര്യം മൌനമ് ഇതോ മയാ । നോക്തം തേ പഞ്ചമം മൌനം വിദേഹസ്യ രഘൂദ്വഹ
രഘുവംശജ, ശരീരമില്ലാത്ത അവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നാലാമത്തെ മൗനം ഞാൻ നിന്നോട് ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല; ശരീരമില്ലാത്തവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ മൗനം അതാണ്.
ഖാദ് അപ്യ് അതിതരാമ് അച്ഛമ് ആത്മാകാശം ചിദാത്മകമ് । തത്ര പ്രാപ്തിഃ പരം ശ്രേയസ് സാ കഥം പ്രാപ്യതേ ശൃണു
അതുൾവമായും അത്യന്തം ശുദ്ധമായും ഉള്ള ആത്മാകാശം, അതായത് ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളത്, അതിലേക്കെത്തുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലാഭമാണ്. അതിനെ എങ്ങനെ നേടാമെന്ന് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനാവബോധേന നിത്യമ് ഏകസമാധിനാ । സങ്ഖ്യയൈവാവബുദ്ധാ യേ തേ സാങ്ഖ്യാ യോഗിനസ് സ്മൃതാഃ
ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും എപ്പോഴും ഒരേ മനസ്സിലായിരിക്കുകയും വിവേകബുദ്ധിയാൽ അതിനെ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നവരെ സംഖ്യയോഗികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പ്രാണാദ്യനിലസംശാന്തൌ യുക്താ യേ പദമ് ആഗതാഃ । അനാമയമ് അനാദ്യന്തം തേ സ്മൃതാ യോഗയോഗിനഃ
ശ്വാസവും മനസ്സും ശമിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രോഗമില്ലാത്തതും ആരംഭം ഇല്ലാത്തതും അവസാനം ഇല്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നവരെ യോഗയോഗികൾ എന്ന് പറയുന്നു.
ഉപാദേയം തു സര്വേഷാം ശാന്തം പദമ് അകൃത്രിമമ് । തത് കൈശ്ചിത് സങ്ഖ്യയാ പ്രാപ്തം കൈശ്ചിദ് യോഗേന ദേഹതഃ
എല്ലാവർക്കും സ്വീകരിക്കേണ്ടത് ശാന്തവും കൃത്രിമത്വമില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയാണ്. ചിലർ വിവേകബുദ്ധിയിലൂടെ അതിൽ എത്തുന്നു, ചിലർ ശരീരയോഗത്തിലൂടെ അതിൽ എത്തുന്നു.
ഏകം സാങ്ഖ്യം ച യോഗം ച യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി । യത് സാങ്ഖ്യൈഃ പ്രാപ്യതേ സ്ഥാനം പരം യോഗൈസ് തദ് ഏവ ഹി
സാംഖ്യവും യോഗവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനാണ് ശരിക്കും കാണുന്നത്. സാംഖ്യന്മാർക്കും യോഗികൾക്കും ലഭിക്കുന്ന പരമാവസ്ഥ ഒരേതന്നെയാണ്.
യത്ര പ്രാപ്താ മനോവൃത്തിര് അത്യന്തം നോപലഭ്യതേ । വാസനാവാഗുരാക്രാന്താ തദ് വിദ്ധി പരമം പദമ്
മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം ഒരിക്കൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ അതു പൂർണ്ണമായും കാണാനാവാത്തതും, വാസനകളുടെ കുടിലിൽ കുടുങ്ങിയതുമായിടം തന്നെയാണ് പരമാവസ്ഥ എന്ന് അറിയണം.
വാസനാം ചിത്തമ് ഏവാഹുഃ കാരണം തദ് ധി സംസൃതേഃ । തദ് അകാരണതാമ് ഏതി വിലീയ ഭവകര്മസു
മനസ്സാണ് വാസനയെന്നും അതാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ കാരണമെന്നുമാണ് പറയുന്നത്. അതു ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ലയിച്ചാൽ പിന്നെ അതിന് കാരണമൊന്നുമില്ല.
മനഃ പശ്യതി വൈ ദേഹം ബാലോ വേതാലകം യഥാ । ആത്മാനം വിലയം നീത്വാ ന ഭൂയസ് തം പ്രപശ്യതി
ഒരു കുട്ടി ഭൂതത്തെ കാണുന്നതുപോലെ മനസ്സാണ് ശരീരത്തെ കാണുന്നത്. എന്നാൽ ആത്മാവ് ലയിച്ചാൽ, പിന്നെ അതിനെ വീണ്ടും കാണുകയില്ല.
മനോ മുധൈവാഭ്യുദിതമ് അസദ് ഏവാനവേക്ഷണാത് । സ്വപ്നേ സ്വമരണാകാരം പ്രേക്ഷ്യമാണം ന വിദ്യതേ
മനസ്സ് ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; വിവേകമില്ലാത്തതിനാൽ അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. സ്വപ്നത്തിൽ താൻ മരിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള രൂപം കാണുന്നുവെങ്കിലും, അതു യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ് മനസ്സും.
മനോഽഭാവാന് ന സംസാരഃ ക്വാമോദഃ കുസുമം വിനാ । ഉപദേശ്യോപദേശാദി ബന്ധമോക്ഷൌ ച തത് കുതഃ
മനസ്സ് ഇല്ലെങ്കിൽ സാംസാരികം ഉണ്ടാകില്ല; പൂവ് ഇല്ലാതെ സുഖം എവിടെ? അതിനാൽ ഉപദേശം, പഠനം, ബന്ധനം, മോക്ഷം എന്നിവയും ഉണ്ടാകില്ല.
ഏകതത്ത്വഘനാഭ്യാസഃ പ്രാണാനാം വിലയസ് തതഃ । മനോവിനിഗ്രഹശ് ചേതി മോക്ഷശബ്ദാര്ഥകാരണമ്
ഒറ്റ സത്യം മാത്രം ആലോചിക്കുന്നത്, പ്രാണന്മാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് — ഇവയൊക്കെയാണ് മോക്ഷം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം.
യദി ഹി പ്രാണവിലയോ മുനേ മോക്ഷസ്യ കാരണമ് । മൃതാ ഏവ ഹി മുച്യന്തേ തന് മന്യേ സര്വജന്തവഃ
മഹർഷേ, പ്രാണന്മാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതാണ് മോക്ഷത്തിന് കാരണമെങ്കിൽ, മരിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും മോക്ഷം നേടുന്നവരായിരിക്കും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ത്രിഷ്വ് ഏതേഷു പ്രയോഗേഷു മനഃപ്രശമനം വരമ് । സാധ്യം വിദ്ധി തദ് ഏവാശു യഥാ ഭവതി തച് ഛിവമ്
ഈ മൂന്ന് മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ മനസ്സിനെ ശമിപ്പിക്കൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം. അതാണ് ലക്ഷ്യം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം, കാരണം അതിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നതെല്ലാം ശുഭമായതാണ്.
യദാ നിര്വാസനം പ്രാണാസ് ത്യജന്തീദം ശരീരകമ് । തദാ ന ഭൂയസ് തന്മാത്രൈര് യാന്തി വ്യോമനി സങ്ഗമമ്
വാസനകളില്ലാതെ പ്രാണൻ ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ, അവ ഇനി ആകാശത്തിലെ സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളുമായി ഒന്നാകാറില്ല.
വാസനാംശാത്മകാന്യ് ഏവ വിദ്ധി തന്മാത്രകാണി വൈ । തദാത്മകൈര് മനോവദ്ഭിഃ പ്രാണാശ് ശ്ലിഷ്യന്തി നേതരൈഃ
സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങൾ വാസനകളാൽ തന്നെ ഉണ്ടാകുന്നതാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള പ്രാണൻ അതുപോലെയുള്ളവയുമായി മാത്രം ചേർന്നുനിൽക്കും, മറ്റുള്ളവയുമായി അല്ല.
സവാസനാസ് തു യദ്യ് ഏതേ പ്രാണാ മുഞ്ചന്തി ദേഹകമ് । തദ് വ്യോമവായുസംശ്ലേഷം യാന്തി ദുഃഖായ ഗന്ധവത്
എങ്കിൽ, ഈ പ്രാണൻ വാസനകളോടെ ശരീരം വിട്ടുപോകുകയാണെങ്കിൽ, സുഗന്ധം വായുവിൽ കലരുന്നതുപോലെ, അവ ആകാശവും വായുവും ചേർന്ന് ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകും.
മനസ് സാമ്ബുര് ഇവാമ്ഭോദോ ന ശാമ്യതി സവാസനമ് । നാമനസ്കാസ് സമ്ഭവന്തി പ്രാണാസ് സൂര്യാ ഇവാത്വിഷഃ
മനസ്സ്, അതിലെ പഴയ വാസനകളോടെ, മേഘത്തിലെ വെള്ളം പോലെ ശാന്തമാവുന്നില്ല; മനസ്സ് ഇല്ലാത്തവർ, സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള ചൂടില്ലാത്ത കിരണങ്ങൾ പോലെ, ഉദിക്കുന്നു.
ന ജഹാതി മനഃ പ്രാണാന് വിനാ ജ്ഞാനേന കര്ഹിചിത് । തൃണാന്തരേണൈവ വിനാ തൃണാഗ്രമ് ഇവ തിത്തിരിഃ
ജ്ഞാനമില്ലാതെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും പ്രാണനെ വിട്ടു പോകുന്നില്ല; ഒരു തിത്തിരി പുല്ലിന്റെ അഗ്രം അതിന്റെ ദേഹമില്ലാതെ തൊടാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ജ്ഞാനാദ് അവാസനീഭാവം സ്വനാശം പ്രാപ്യ വൈ മനഃ । പ്രാണസ്പന്ദം ച നാദത്തേ തതശ് ശാന്തിര് ഹി ശിഷ്യതേ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മനസ്സ് വാസനകളില്ലാത്ത അവസ്ഥയും അതിന്റെ ലയവും നേടുന്നു; അപ്പോൾ അതിന് പ്രാണന്റെ ചലനം പിടിക്കാനാവില്ല, അങ്ങനെ യഥാർത്ഥ ശാന്തി അവശേഷിക്കും.
ജ്ഞാനാത് സര്വപദാര്ഥാനാമ് അസത്ത്വം സമുദേത്യ് അലമ് । തതോ ഽങ്ഗ വാസനാനാശാദ് വിയോഗഃ പ്രാണചേതസോഃ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും അസത്ത്വം പൂർണ്ണമായി തെളിയുന്നു; അതിനുശേഷം, പ്രിയനേ, വാസനകൾ നശിച്ചാൽ പ്രാണനും മനസ്സും വേർപിരിയുന്നു.