സുഷുപ്തമൌനമ് ഏവേദമ് അനന്തത്വാത് പ്രബോധവത് । തുര്യമ് ഏവാമലം വിദ്ധി തുര്യാതീതമ് അഥാപി വാ
ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിലെ ആ ശാന്തത അതിന്റെ അപ്പരിമിതത്വം കൊണ്ടു ഉണരലിനോടു സാമ്യമുള്ളതാണ്. അതിനെ ശുദ്ധമായ നാലാമത്തെ നിലയെന്നോ അതിലുമപ്പുറമുള്ളതെന്നോ അറിയണം.
സുഷുപ്തൈകസമാധാനസ് തഥാ തുര്യസമാധികഃ । തുര്യാതീതസമാധിര് വാ ജാഗ്രത്യ് അപി ഭവേത വൈ
ഉറക്കത്തിലെ സമാധി, നാലാമത്തെ നിലയിലെ സമാധി, അതിലുമപ്പുറമുള്ള സമാധി — ഇവയൊന്നും ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും സംഭവിക്കാം.
തുര്യസ്ഥ ഏവ സകലാമലശാന്തവൃത്തിര് ജാഗ്രത്യ് അപി വ്യവഹരന് നിപുണം സ്വപിത്വാ । നിത്യം സദേഹ ഉത വാപി വിദേഹ ഏവ ബ്രാഹ്മം നഭോ ഭവ തദ് ഏവ കിലാസി സാധോ
നാലാമത്തെ നിലയില് നിലകൊണ്ടു, എല്ലാ അശുദ്ധികളും കലഹങ്ങളും ശാന്തമായവനായി, ഉണരുമ്പോഴും ഉറക്കത്തിലുമോ, ശരീരത്തോടെ അല്ലെങ്കില് ശരീരമില്ലാതെയോ, നീ ദൈവികമായ ആകാശം തന്നെയാകണം — സത്യത്തിൽ നീ അതാണ്, മഹാനേ.
ഓം ഇത്യ് അപാസ്തഭവവാസനമ് ഏകമ് ആസ്സ്വ ന ത്വം ന ചാഹമ് ഇതി കിഞ്ചിദ് ഇഹാസ്തി സത്യമ് । സര്വം ച വിദ്യത ഇതീഹ ശിലാന്തരാഭം ജ്ഞസ് തിഷ്ഠ ചിദ്ഗഗനകോശകലൈകനിഷ്ഠഃ
ഭാവങ്ങളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒന്നിലേയ്ക്ക് വിശ്രമിക്കൂ — ഇവിടെ നീയോ ഞാനോ ഇല്ല, ഒന്നും സത്യമല്ല. എല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നിടത്ത്, കല്ലുപോലെ അകത്തുള്ള അറിവുകാരനായി, ചൈതന്യാകാശത്തില് മാത്രം നിലകൊള്ളൂ.
കുതശ് ശതത്വമ് ആയാതം രുദ്രാണാം മുനിനായക । യേ ഗണാസ് തേ ച കിം രുദ്രാ ഉത നേതി വദസ്വ മേ
മഹർഷികളിലെ പ്രധാനനായവനേ, രുദ്രന്മാരുടെ നൂറു രൂപം എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്? ആ കൂട്ടങ്ങൾ രുദ്രന്മാരാണോ അല്ലയോ എന്നതും ദയവായി പറയൂ.
സ്വപ്നാനാം ഭിക്ഷുണാ ദൃഷ്ടം ശതം ശതശരീരകമ് । സര്വമ് ഉദ്ദേശതോ ജ്ഞാതമ് അത ഉക്തം ന തന് മയാ
ഒരു സന്യാസിക്ക് സ്വപ്നത്തിൽ നൂറു രൂപങ്ങളെയും ഓരോരുത്തർക്കും നൂറു ശരീരങ്ങളെയും കണ്ടു. അവയെല്ലാം വിശദമായി അറിഞ്ഞെങ്കിലും ഞാൻ അതിനെക്കുറിച്ച് പറയില്ലായിരുന്നു.
യദ് ആകാരാശ് ശതം സ്വപ്നേ തത് തദ് ഗണശതം സ്മൃതമ് । തദ് ഏവ തദ് രുദ്രശതം രുദ്രാ അപി ഗണാഭിധാഃ
സ്വപ്നത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ആ നൂറു രൂപങ്ങൾ നൂറു കൂട്ടങ്ങളായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ആ കൂട്ടങ്ങളേയാണ് രുദ്രശതം എന്നു വിളിക്കുന്നത്; രുദ്രന്മാരെയും കൂട്ടങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏകസ്മാദ് ഭഗവംശ് ചിത്താത് കഥം ചിത്തശതം കൃതമ് । തത്സ്വപ്നശതരുദ്രേണ ദീപാദ് ദീപശതം യഥാ
ഭഗവനേ, ഒരൊറ്റ മനസ്സിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ നൂറു മനസ്സുകൾ ഉണ്ടായി? അതു സ്വപ്നത്തിലെ നൂറു രുദ്രന്മാർ കൊണ്ടാണ്, ഒരു വിളക്കിൽ നിന്ന് നൂറു വിളക്കുകൾ തെളിയുന്നതുപോലെ.
നിരാവരണസദ്ഭാവാ യദ് യഥാ കല്പയന്തി യേ । തത് തഥാശു ഭവത്യ് ഏവ ന സാവരണസംവിദഃ
യാര്ക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത സത്ത്വം ഉള്ളുവോ, അവര് എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, അതു എങ്ങനെ ആലോചിച്ചാലും അതുപോലെ തന്നെ ഉടന് സാക്ഷാല് ആവുന്നു; മനസ്സില് തടസ്സം ഉള്ളവര്ക്ക് അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
സര്വാത്മനസ് സര്വഗത്വാദ് യദ് യഥാ യത്ര ഭാവ്യതേ । തഥാനുഭൂയതേ തത്ര തത് തത് തജ്ജ്ഞേന നാധിയാ
ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാല്, എന്ത് എവിടെയായാലും ആലോചിക്കപ്പെടുമ്പോള്, അതു അവിടെ തന്നെ അതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു, അതറിയുന്നവന് സംശയമില്ലാതെ.
കപാലമാലാഭരണോ ഭസ്മസ്നായീ ദിഗമ്ബരഃ । ശ്മശാനനിലയോ ബ്രഹ്മന് കാമുകശ് ച മഹേശ്വരഃ
കപാലമാല ധരിച്ചും, ചിതാഭസ്മം പുരട്ടിയും, വസ്ത്രമില്ലാതെ ദിശകളെ മാത്രം ആടിനായി, ശ്മശാനത്തില് വസിച്ചും, ബ്രഹ്മന്, മഹേശ്വരന് കാമനകളും ഉള്ളവനാണ്.
മഹേശ്വരാണാം സിദ്ധാനാം ജീവന്മുക്തശരീരിണാമ് । ന ക്രിയാനിയമോ ഽസ്തീഹ സ ഹ്യ് അജ്ഞേഷ്വ് ഏവ കല്പിതഃ
മഹേശ്വരന്മാര്ക്കും, സിദ്ധന്മാര്ക്കും, ജീവന്കൊണ്ടു മോക്ഷം നേടിയവർക്കും ഇവിടെ കര്മ്മനിയമം ഇല്ല; അതു നിര്ദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് അജ്ഞന്മാര്ക്കു മാത്രമാണ്.
അജ്ഞാസ് ത്വ് അജിതചിത്തത്വാത് ക്രിയാനിയമനം വിനാ । ഗര്ധാന് മാത്സ്യേന ന്യായേന പരം ദുഃഖം പ്രയാന്തി ഹി
അജ്ഞന്മാർ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാലും, പ്രവൃത്തികളെ നിയന്ത്രിക്കാതിരുന്നതിനാലും, അത്യന്തം ദു:ഖത്തിൽ വീഴുന്നു. അതു മത്സ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ആസക്തിയാൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
തജ്ജ്ഞാസ് ത്വ് ഇഷ്ടേഷ്വ് അനിഷ്ടേഷു ന നിമജ്ജന്തി വസ്തുഷു । ജിതേന്ദ്രിയത്വാദ് ബുദ്ധത്വാന് നിര്വാസനതയാനയാ
ജ്ഞാനികൾ ഇഷ്ടമായതിലോ അനിഷ്ടമായതിലോ ആഴത്തിൽ മുങ്ങാറില്ല. അവർക്കു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ബുദ്ധി ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, മനസ്സിൽ ആസക്തികൾ ഇല്ല.
കാകതാലീയവദ് രൂഢാം ക്രിയാം കുര്വന്തി തേ സദാ । ന കുര്വന്ത്യ് അപി വാ കേചിന് നൈഷാം ക്വചിദ് അപി ഗ്രഹഃ
അവർ എപ്പോഴും പ്രവൃത്തികൾ കാക്ക പഴം എടുക്കുന്നതുപോലെ അനായാസമായി ചെയ്യുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഒന്നും ചെയ്യാറില്ല. അവർക്കു എവിടെയും ആസക്തി ഇല്ല.
കാകതാലീയവദ് വിഷ്ണുര് ഏവംകര്മോദിതഃ പരാത് । ഏവംകര്മാ ത്രിനയന ഏവംകര്മാമ്ബുജോദ്ഭവഃ
കാക്ക പഴം എടുക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ വിഷ്ണുവും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ മൂന്നുകണ്ണനായവനും കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ന നിന്ദ്യമ് അസ്തി നാനിന്ദ്യം നോപാദേയം ന ഹേയകമ് । ന ചാത്മീയം ന ച പരം കര്മ ജ്ഞവിഷയം ക്വചിത്
ജ്ഞാനികൾക്ക് എന്തും നിന്ദ്യമായോ പ്രശംസനീയമായോ ഒന്നുമില്ല; സ്വീകരിക്കേണ്ടതോ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതോ ഇല്ല. അവരുടെ പ്രവൃത്തികളിൽ 'എന്റേതു' എന്നോ 'പരരുടേതു' എന്നോ ഒരു ഭാവം എവിടെയും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
അഗ്ന്യാദീനാം യഥൌഷ്ണ്യാദി സര്ഗാദൌ രൂഢിമ് ആഗതമ് । ഹരാദീനാം തഥാ കര്മ ദ്വിജാതീനാം ച ജാതയഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അഗ്നിയിലെയും മറ്റുള്ളവയിലെയും ചൂട് മുതലായ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ സ്ഥിരമായതോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഹരിയുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും പ്രവൃത്തികളും, ദ്വിജന്മാരുടെ ജാതികളും സ്ഥിരമായവയായി.
സര്ഗേ പ്രരൂഢിമ് ആയാതേ സങ്കേതവശതഃ പൃഥക് । അനുഭൂതഫലൈസ് സ്വാര്ഥാഃ കല്പനാഃ കല്പിതാസ് തതഃ
സൃഷ്ടി ഉറപ്പു വരുമ്പോൾ, പൊതുവായ ധാരണകളാൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; അനുഭവിച്ച ഫലങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി വ്യക്തിഗത ലക്ഷ്യങ്ങളും, മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ആശയങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നു.
വിദേഹമുക്തവിഷയം തുര്യം മൌനമ് ഇതോ മയാ । നോക്തം തേ പഞ്ചമം മൌനം വിദേഹസ്യ രഘൂദ്വഹ
രഘുവംശജ, ശരീരമില്ലാത്ത അവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നാലാമത്തെ മൗനം ഞാൻ നിന്നോട് ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല; ശരീരമില്ലാത്തവന്റെ അഞ്ചാമത്തെ മൗനം അതാണ്.
ഖാദ് അപ്യ് അതിതരാമ് അച്ഛമ് ആത്മാകാശം ചിദാത്മകമ് । തത്ര പ്രാപ്തിഃ പരം ശ്രേയസ് സാ കഥം പ്രാപ്യതേ ശൃണു
അതുൾവമായും അത്യന്തം ശുദ്ധമായും ഉള്ള ആത്മാകാശം, അതായത് ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളത്, അതിലേക്കെത്തുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലാഭമാണ്. അതിനെ എങ്ങനെ നേടാമെന്ന് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനാവബോധേന നിത്യമ് ഏകസമാധിനാ । സങ്ഖ്യയൈവാവബുദ്ധാ യേ തേ സാങ്ഖ്യാ യോഗിനസ് സ്മൃതാഃ
ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും എപ്പോഴും ഒരേ മനസ്സിലായിരിക്കുകയും വിവേകബുദ്ധിയാൽ അതിനെ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നവരെ സംഖ്യയോഗികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പ്രാണാദ്യനിലസംശാന്തൌ യുക്താ യേ പദമ് ആഗതാഃ । അനാമയമ് അനാദ്യന്തം തേ സ്മൃതാ യോഗയോഗിനഃ
ശ്വാസവും മനസ്സും ശമിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രോഗമില്ലാത്തതും ആരംഭം ഇല്ലാത്തതും അവസാനം ഇല്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നവരെ യോഗയോഗികൾ എന്ന് പറയുന്നു.
ഉപാദേയം തു സര്വേഷാം ശാന്തം പദമ് അകൃത്രിമമ് । തത് കൈശ്ചിത് സങ്ഖ്യയാ പ്രാപ്തം കൈശ്ചിദ് യോഗേന ദേഹതഃ
എല്ലാവർക്കും സ്വീകരിക്കേണ്ടത് ശാന്തവും കൃത്രിമത്വമില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയാണ്. ചിലർ വിവേകബുദ്ധിയിലൂടെ അതിൽ എത്തുന്നു, ചിലർ ശരീരയോഗത്തിലൂടെ അതിൽ എത്തുന്നു.
ഏകം സാങ്ഖ്യം ച യോഗം ച യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി । യത് സാങ്ഖ്യൈഃ പ്രാപ്യതേ സ്ഥാനം പരം യോഗൈസ് തദ് ഏവ ഹി
സാംഖ്യവും യോഗവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനാണ് ശരിക്കും കാണുന്നത്. സാംഖ്യന്മാർക്കും യോഗികൾക്കും ലഭിക്കുന്ന പരമാവസ്ഥ ഒരേതന്നെയാണ്.
യത്ര പ്രാപ്താ മനോവൃത്തിര് അത്യന്തം നോപലഭ്യതേ । വാസനാവാഗുരാക്രാന്താ തദ് വിദ്ധി പരമം പദമ്
മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം ഒരിക്കൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ അതു പൂർണ്ണമായും കാണാനാവാത്തതും, വാസനകളുടെ കുടിലിൽ കുടുങ്ങിയതുമായിടം തന്നെയാണ് പരമാവസ്ഥ എന്ന് അറിയണം.
വാസനാം ചിത്തമ് ഏവാഹുഃ കാരണം തദ് ധി സംസൃതേഃ । തദ് അകാരണതാമ് ഏതി വിലീയ ഭവകര്മസു
മനസ്സാണ് വാസനയെന്നും അതാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ കാരണമെന്നുമാണ് പറയുന്നത്. അതു ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ലയിച്ചാൽ പിന്നെ അതിന് കാരണമൊന്നുമില്ല.
മനഃ പശ്യതി വൈ ദേഹം ബാലോ വേതാലകം യഥാ । ആത്മാനം വിലയം നീത്വാ ന ഭൂയസ് തം പ്രപശ്യതി
ഒരു കുട്ടി ഭൂതത്തെ കാണുന്നതുപോലെ മനസ്സാണ് ശരീരത്തെ കാണുന്നത്. എന്നാൽ ആത്മാവ് ലയിച്ചാൽ, പിന്നെ അതിനെ വീണ്ടും കാണുകയില്ല.
മനോ മുധൈവാഭ്യുദിതമ് അസദ് ഏവാനവേക്ഷണാത് । സ്വപ്നേ സ്വമരണാകാരം പ്രേക്ഷ്യമാണം ന വിദ്യതേ
മനസ്സ് ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; വിവേകമില്ലാത്തതിനാൽ അതു യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. സ്വപ്നത്തിൽ താൻ മരിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള രൂപം കാണുന്നുവെങ്കിലും, അതു യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ് മനസ്സും.
മനോഽഭാവാന് ന സംസാരഃ ക്വാമോദഃ കുസുമം വിനാ । ഉപദേശ്യോപദേശാദി ബന്ധമോക്ഷൌ ച തത് കുതഃ
മനസ്സ് ഇല്ലെങ്കിൽ സാംസാരികം ഉണ്ടാകില്ല; പൂവ് ഇല്ലാതെ സുഖം എവിടെ? അതിനാൽ ഉപദേശം, പഠനം, ബന്ധനം, മോക്ഷം എന്നിവയും ഉണ്ടാകില്ല.