അനപേക്ഷ്യൈവ ച പ്രശ്നമ് ഉവാചാഥ മുനീശ്വരഃ । ബോധയന്തി ബലാദ് ഏവ സാനുകമ്പാ ഹി സാധവഃ
ആരൊന്നും ചോദിക്കാതെ തന്നെ മഹർഷി സംസാരിച്ചു; കാരുണ്യത്താൽ സദ്ഗുരുക്കൾ സ്വയം ഉപദേശിക്കുന്നു.
രാജന് രഘുകുലാകാശശശാങ്ക രഘുനന്ദന । ഹ്യോ മയാ ധ്യാനനേത്രേണ സ ഭിക്ഷുഃ പ്രേക്ഷിതശ് ചിരമ്
രാജാവേ, രഘുകുലത്തിന്റെ ചന്ദ്രനേ, രഘുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമേ, ഇന്നലെ ഞാൻ ധ്യാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ ആ ഭിക്ഷുക്കളെ ദീർഘകാലം നിരീക്ഷിച്ചു.
ധ്യാനേനാഹം ചിരം ഭ്രാന്തസ് താദൃഗ്ഭിക്ഷുദിദൃക്ഷയാ । ദ്വീപാനി സപ്ത വിപുലാംസ് തഥൈവ കുലപര്വതാന്
ധ്യാനത്തിലൂടെ, അത്തരം ഒരു ഭിക്ഷുവിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, ഞാൻ ദീർഘകാലം അലയിച്ചു. ഏഴു വിശാലമായ ദ്വീപുകളും പ്രധാന പർവതങ്ങളും ഞാൻ സഞ്ചരിച്ചു.
യാവത് കുതശ്ചിദ് അപ്യ് ഏവ ഭിക്ഷുര് ലബ്ധോ ന താദൃശഃ । കഥം കില മനോരാജ്യം ബഹിര് അപ്യ് ഉപലഭ്യതേ
എങ്കിലും, എവിടെയും അത്തരം ഒരു ഭിക്ഷുവിനെ ഞാൻ കണ്ടില്ല. മനസ്സിന്റെ രാജ്യം പുറത്തു എങ്ങനെയാണ് കണ്ടെത്താൻ കഴിയുക?
തതസ് ത്രിഭാഗശേഷായാം രാത്രൌ പുനര് അഹം ധിയാ । ഉത്തരാശാന്തരം യാതോ വേലാവാത ഇവാര്ണവമ്
അതിനുശേഷം, രാത്രി മൂന്നിലൊന്ന് ശേഷിക്കുമ്പോൾ, വീണ്ടും ഞാൻ മനസ്സോടെ വടക്കോട്ടു പോയി, തീരത്തുനിന്നുള്ള കാറ്റ് സമുദ്രത്തേക്കു പോകുന്നതുപോലെ.
ചീനനാമാഥ തത്രാസ്തി ശ്രീമാഞ് ജനപദോ മഹാന് । വല്മീകോപരി തത്രാസ്തി വിഹാരോ ജിനസംശ്രയഃ
അവിടെ, ചീന എന്ന പേരിലുള്ള സമൃദ്ധിയും മഹത്വവും ഉള്ള ഒരു ദേശം ഉണ്ട്. അവിടെ ഒരു വലിയ പുല്ല് കൂമ്പാരത്തിന്മേൽ ജിനനെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഒരു വിഹാരം നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിന് വിഹാരേ സ്വകുടീകോശേ കപിലമൂര്ധജഃ । ഭിക്ഷുര് ദീര്ഘശയാ നാമ സ്ഥിത ഏവംപരോദയഃ
ആ ആശ്രമത്തിൽ, തന്റെ കുഡിലത്തിനുള്ളിൽ, കപിലവര്ണമുള്ള മുടിയുള്ള ദീർഘശയൻ എന്ന ഭിക്ഷു അങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഏകവിംശതിരാത്രം ച തസ്യൈവംസ്ഥിതിശാലിനഃ । ദൃഢാര്ഗഡം ഗൃഹം ധ്യാനഭങ്ഗഭീതാ വിശന്തി നോ
അവൻ അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ഇരുപത്തൊന്ന് രാത്രികൾക്കിടയിൽ, അവന്റെ ധ്യാനം ഭംഗം വരുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ, അത്രയും ശക്തമായ വീടിനുള്ളിലും ആരും കടന്നില്ല.
ഭൃത്യാഃ പ്രായഃ കില തഥാ സ തിഷ്ഠതി സുഭിക്ഷുകഃ । അദ്യൈവം തസ്യ സമ്പന്നം നിയതേര് ഈദൃശീ സ്ഥിതിഃ
അവന്റെ സേവകർ സാധാരണയായി അങ്ങനെ അവനെ വിട്ടുപോകാറുണ്ടായിരുന്നു; ഭാഗ്യവാൻ ആയ ആ ഭിക്ഷുവിന് ഇന്ന് വിധിയുടെ ഇങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥ ലഭിച്ചു.
രാത്രയോ ധ്യാനനിഷ്ഠസ്യ ഗതാസ് തസ്യൈകവിംശതിഃ । സ തു വര്ഷസഹസ്രാണി തഥാ ചിത്തേ ഽനുഭൂതവാന്
ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ അവനു ഇരുപത്തൊന്ന് രാത്രികൾ കടന്നു പോയി; പക്ഷേ അവന്റെ മനസ്സിൽ അത് ആയിരം വർഷങ്ങൾ പോലെ അനുഭവപ്പെട്ടു.
കസ്മിംശ്ചിത് പ്രാക്തനേ കല്പേ ഭിക്ഷുര് ഏവം പുരാഭവത് । അദ്യ ത്വ് ഇഹ ദ്വിതീയോ ഽസ്തി തൃതീയോ നോപലഭ്യതേ
ഏതോ ഒരു പഴയ കാലഘട്ടത്തില് ആ ഭിക്ഷു അങ്ങനെ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല് ഇപ്പോള് ഇവിടെ രണ്ടാമത്തോള് ഉണ്ട്, മൂന്നാമത്തോള് കാണുന്നില്ല.
മയാ തു പുനര് അന്വിഷ്ടശ് ചേതസാ ചതുരാത്മനാ । താദൃഗ് ഭിക്ഷുസ് തൃതീയോ ഽന്യോ ജഗത്പദ്മോദരാലിനാ
എന്നാല് ഞാന് എന്റെ നാലു ഭാഗങ്ങളായ മനസ്സുകൊണ്ട് വീണ്ടും അന്വേഷിച്ചപ്പോള്, ലോകപദ്മത്തിന്റെ ഗര്ഭത്തില് മറ്റൊരു മൂന്നാമത്തോ ഭിക്ഷുവിനെ കണ്ടെത്തി.
അസ്മാത് സര്ഗാത് തു നോ ലബ്ധസ് തൃതീയസ് താദൃഗാശയഃ । അഥാന്യേ ലീലയാ സര്ഗാ മയാ സമ്പ്രേക്ഷിതാസ് തതഃ
ഈ സൃഷ്ടിയില് അത്തരമൊരു മനസ്സുള്ള മൂന്നാമത്തോള് കിട്ടിയില്ല. പിന്നെ വിനോദത്തിനായി മറ്റുള്ള സൃഷ്ടികള് ഞാന് നോക്കി.
യാവത് കസ്മിംശ്ചിദ് ആകാശകോശശായിനി സര്ഗകേ । തൃതീയോ വിദ്യതേ ഭിക്ഷുര് ബ്രാഹ്മണശ് ചേദൃശക്രമഃ
അങ്ങനെ, ഒരു സൃഷ്ടിയില്, ആകാശഗര്ഭത്തില് കിടക്കുന്ന ഒരു മൂന്നാമത്തോള് ഭിക്ഷുവായ ബ്രാഹ്മണനെ ഈ ക്രമത്തില് കണ്ടെത്തി.
ഏവം തേനൈവ തേനൈവ സന്നിവേശേന ഭൂരിശഃ । ഭവിഷ്യന്ത്യ് അഭവന് സന്തി പദാര്ഥാസ് സര്ഗസന്തതൌ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, ഈ ക്രമത്തിൽ അനേകം വസ്തുക്കൾ സൃഷ്ടിയുടെ തുടർച്ചയിൽ ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അസ്യാം സഭായാമ് അപി യേ മുനയോ ബ്രാഹ്മണാ നൃപാഃ । ഭാവ്യമ് ഏവംസമാചാരൈസ് തൈര് അന്യൈര് അപ്യ് അനേകശഃ
ഈ സഭയിൽ തന്നെ, മുനികൾ, ബ്രാഹ്മണർ, രാജാക്കന്മാർ, മറ്റു പലരും, വിധിക്കനുസരിച്ച് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികൾ പലതവണയും നടത്തും.
നാരദേനാമുനാ ഭാവ്യം പുനര് അന്യേന ചാനഘ । ഏവമ് ഏവാത്രിണാ ഭാവ്യം പുനര് അന്യേന ചാധുനാ
പാപരഹിതനായവനേ, ഈ നാരദനും മറ്റൊരാളും അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കും; അതുപോലെ അത്രിയും ഇപ്പോൾ മറ്റൊരാളും അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കും.
ഏവം കലത്രകര്മഭ്യാം യുക്തേനാനേന ഭൂരിശഃ । ഏവംജന്മാദിനാ ഭാവ്യം വ്യാസേന ച ശുകേന ച
ഭാര്യയുമായി ചേർന്നും പ്രവർത്തികളിലൂടെയും, ഇങ്ങനെ ജനനം തുടങ്ങിയവയിലൂടെയും, വ്യാസനും ശുകനും പലതവണയും അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കും.
ജനകേന പുനര് ഭാവ്യം ക്രതുനാ പുലഹേന ച । അഗസ്ത്യേന പുലസ്ത്യേന ഭൃഗുണാങ്ഗിരസാപി ച
ജനകനും ക്രതു, പുലഹ, അഗസ്ത്യ, പുലസ്ത്യ, ഭൃഗു, അങ്കിരസ് എന്നിവരും വീണ്ടും അങ്ങനെ തന്നെ സംഭവിക്കേണ്ടതാണെന്നു വിധിയാണു.
ഏത ഏവ തഥാന്യേ ച ഏവംരൂപക്രിയാസ്പദമ് । ചിരാച് ചിരാദ് ഭവിഷ്യന്തി മായേയം വിതതാ യതഃ
ഇവരും മറ്റു പലരും കൂടി ഇത്തരത്തിലുള്ള രൂപങ്ങളിലും പ്രവൃത്തികളിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘകാലം ആവർത്തിച്ച് നിലകൊള്ളും, കാരണം ഈ മായ വലിയതും വ്യാപകവുമാണ്.
സദൃശാചാരജന്മാനസ് ത ഏവാന്യേ ച ഭൂരിശഃ । ഭൂയോ ഭൂയോ വിവര്തന്തേ സര്ഗേഷ്വ് അപ്സ്വ് ഇവ വീചയഃ
സമാനമായ പ്രവൃത്തിയും ജന്മവും ഉള്ളവർ, കൂടാതെ അനേകർ, സൃഷ്ടികളുടെ ചക്രത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു, വെള്ളത്തിൽ തിരകളെപ്പോലെ.
അത്യന്തസദൃശാഃ കേചിത് കേചിദ് അര്ധസമക്രമാഃ । കേചിദ് ഈഷത്സമാഃ കേചിന് ന കദാചിത് പുനസ് തഥാ
ചിലർ പൂർണ്ണമായും ഒരുപോലെയാണ്, ചിലർ ഭാഗികമായും, ചിലർ അല്പം മാത്രം സാമ്യമുണ്ട്, ചിലർക്ക് പിന്നെ ഒരിക്കലും അങ്ങനെ ആവാറില്ല.
ഏവമ് ഏഷാതിവിതതാ മായാ മനസി മോഹിനീ । ക്ഷണോ നേഹാസ്തി നോ കല്പഃ പ്രതിപത്തിര് ഹി ജൃമ്ഭതേ
ഇങ്ങനെ ഈ വിപുലമായ മായാവൽക്കരണം മനസ്സിൽ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു; ഇവിടെ ഒരു നിമിഷവും ഒരു കാലഘട്ടവും ഇല്ല, കാരണം തിരിച്ചറിവ് മാത്രമാണ് ഇവിടെ ഉദയിക്കുന്നത്.
ക്വൈകവിംശത്യഹോരാത്രാ അനന്താഃ ക്വ കുയോനയഃ । ക്വ താസാമ് ഉപലമ്ഭോ ഽലമ് അഹോ ഭീമാ മനോഗതിഃ
ഇവിടെ ഇരുപത്തൊന്ന് പകലും രാത്രിയും എവിടെയാണ്? അനന്തത എവിടെയാണ്? തെറ്റായ വഴികൾ എവിടെയാണ്? അവയെ നേടുന്നത് എവിടെയാണ്? അയ്യോ, മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം എത്ര ഭയങ്കരമാണ്!
പ്രതിഭാമാത്രമ് ഏവേദമ് ഇത്ഥം വികസിതം സിതമ് । നാനാകലഹകല്ലോലചലം പ്രാതര് ഇവാമ്ബുജമ്
ഇതെല്ലാം ബോധത്തിന്റെ ഒരു തെളിച്ചം പോലെ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, ഇങ്ങനെ തെളിഞ്ഞും ശുദ്ധവും വെളിച്ചവുമാണ്, പക്ഷേ പലവിധ തർക്കങ്ങളുടെ തിരമാലകളാൽ ആലോലിതമാണ്, പുലർച്ചെ തുറക്കുന്ന താമരപൂവുപോലെ.
ജാതം സംവേദനാദ് ഏവ ശുദ്ധാദ് ഇദമ് അശുദ്ധവത് । സംസാരജാലമ് അഖിലം വഹ്നിര് വഹ്നികണാദ് ഇവ
ഈ മുഴുവൻ സാംസാരിക വലയവും ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്, അശുദ്ധമായതുപോലെ തോന്നിയാലും; അഗ്നിക്കണിയിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉദിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രത്യേകമ് ഏവമ് ഉദിതഃ പ്രതിഭാസഷണ്ഡഷ് ഷണ്ഡാന്തരേഷ്വ് അപി ച തത്ര വിചിത്രഷണ്ഡാഃ । സര്വേ സ്വയം നനു ച തേ ച മിഥോ ന മിഥ്യാ സര്വാത്മനി സ്ഫുരതി കാരണകാരണേ ഽസ്മിന്
പ്രത്യേകമായി ഇങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉയിർക്കുന്നു; ഓരോ രൂപത്തിലും അത്ഭുതകരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാം. ഇവ എല്ലാം സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നു, തമ്മിൽ ഇടപഴകുന്നുവെന്നു തോന്നുന്നുവെങ്കിലും അവ മിഥ്യയല്ല, കാരണം ഈ സർവ്വാത്മാവിൽ കാരണവും ഫലവും ഒരുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
മുനിനായക തം ഭിക്ഷും ഗത്വാ സമ്ബോധയന്ത്വ് അമീ । നരാ മത്പ്രഹിതാശ് ശീഘ്രം ചീനബുദ്ധകുടീഗതമ്
മഹർഷികളേ, ഞാൻ അയച്ച ഈ പുരുഷന്മാർ വേഗത്തിൽ ചെന്നു ചൈനയിലെ ബുദ്ധമഠത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ആ സന്യാസിയെ ഉണർത്തട്ടെ.
രാജംസ് തസ്യ മഹാഭിക്ഷോസ് സ ദേഹഃ പ്രാണവര്ജിതഃ । ക്ലേദം വൈവര്ണ്യമ് ആയാതോ നാസൌ ജീവിതഭാജനമ്
രാജാവേ, ആ മഹാസന്യാസിയുടെ ശരീരം ഇപ്പോൾ ജീവൻ വിട്ടിരിക്കുന്നു; അത് ഈർപ്പം പിടിച്ചു വർണ്ണം മാറിയിരിക്കുന്നു, ഇനി അതിൽ ജീവൻ വസിക്കില്ല.
തസ്യ ഭിക്ഷോശ് ച ജീവോ ഽസൌ ഭൂത്വാ പദ്മജസാരസഃ । ജീവന്മുക്തസ് സ്ഥിതോ ഭൂയോ നാസൌ സംസൃതിഭാജനമ്
ആ സന്യാസിയുടെ ജീവൻ ഇപ്പോൾ കമലത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ സാരമായ് മാറി, മോക്ഷം നേടിയവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഇനി അവൻ ജനനമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല.