സങ്കല്പസത്യതാസ്തീശേ സങ്കല്പാസത്യതാസ്ത്യ് അജേ । യത്ര യന് നാസ്തി തന് നാസ്തി യതസ് സര്വാത്മ തത് പദമ്
ഇശ്വരനിൽ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ സത്യമാണ്; അജൻമാവിൽ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ അസത്യമാണ്. എവിടെയും ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ, അതു അവിടെ ഇല്ല. എല്ലാം ആത്മാവാണ്, അതാണ് പരമാവസ്ഥ.
യത് സ്വപ്നേ ദൃശ്യതേ യച് ച സങ്കല്പൈര് അവലോക്യതേ । തത് തഥാ വിദ്യതേ തത്ര സര്വകാലം തദാത്മകമ്
സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതും, സങ്കൽപ്പങ്ങൾകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കുന്നതും, അവിടെയൊക്കെ അതിന്റെ സ്വഭാവം പോലെ എല്ലായ്പ്പോഴും സത്യമാണു നിലകൊള്ളുന്നത്.
തദ്ദേശകാലാത്മികയാ തയൈവാവസ്ഥയാപ്യതേ । തദ്ദേശകാലാത്മികയാ ഗത്യാ ദേശാന്തരം യഥാ
സ്ഥലം, കാലം, ആത്മാവ് എന്നിവയാൽ രൂപംകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയിലൂടെയാണ് ഒരാൾ നിലനിൽക്കുന്നത്; അതുപോലെയുള്ള ഗതിയാൽ, മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരം യദ്വദ് യത്നഗത്യാദികം വിനാ । ന ലഭ്യതേ തഥാ സ്വപ്നോ വിനാ തത്താം ന ലഭ്യതേ
ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് യാതൊരു ശ്രമമോ ചലനമോ ഇല്ലാതെ എത്താൻ കഴിയില്ലതുപോലെ, സ്വപ്നം അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെ ലഭിക്കുകയില്ല.
സര്വമ് അസ്തി ചിതഃ കോശേ യദ് യഥാലോകയത്യ് അസൌ । ചിത് തത് തഥാ തദാപ്നോതി സര്വാത്മത്വാദ് അവിക്ഷതമ്
എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു. അത് എന്തെല്ലാം കാണുന്നുവോ, അതെല്ലാം അതിന് ലഭ്യമാകും, കാരണം ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതുമാണ്.
സങ്കല്പസ്വപ്നവസ്ത്വ് അങ്ഗ യയാ ച ദശയാപ്യതേ । പരമാഭ്യാസയോഗാഭ്യാം വിനാ സേഹ ന ലഭ്യതേ
സങ്കല്പവും സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കളും ആ അവസ്ഥയാല് ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു, സ്നേഹിതാ. പരമമായ അഭ്യാസവും യോഗവും ഇല്ലാതെ ഇവ ഇവിടെ ലഭ്യമാകില്ല.
യേഷാം തു യോഗവിജ്ഞാനദൃഷ്ടയഃ ഫലിതാസ് സ്ഥിതാഃ । സര്വം സര്വത്ര പശ്യന്തി ത ഏതേ ശങ്കരാദയഃ
യോഗജ്ഞാനദൃഷ്ടി പാകപ്പെട്ടവരായവര് എല്ലായിടത്തും എല്ലാം കാണുന്നു. ശങ്കരനും മറ്റുള്ളവരും ഇങ്ങനെയുള്ളവരാണ്.
ഇദമ് അഗ്രഗതം വസ്തു തഥാസങ്കല്പിതം ച യഃ । പ്രാര്ഥയത്യ് ഉഭയഭ്രംശം സ പ്രാപ്നോത്യ് ഉഭയാശ്രയാത്
ഏതെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുവും അതുപോലെ സങ്കല്പിതമായതും ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ഇരുവിന്റെയും നഷ്ടം അനുഭവിക്കും, കാരണം അവന് ഇരുവിനെയും ആശ്രയിക്കുന്നു.
സര്വം ഹ്യ് അഭിമതം കാര്യമ് ഏകനിഷ്ഠസ്യ സിധ്യതി । ദക്ഷിണാം കകുഭം ഗച്ഛന് കഃ പ്രാപ്നോത്യ് ഉത്തരാം ദിശമ്
ഏതെങ്കിലും കാര്യത്തിൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടാൻ സാധിക്കും. തെക്കോട്ട് പോകുന്നവൻക്ക് വടക്കേ ദിശയിൽ എത്താൻ കഴിയുമോ?
സങ്കല്പാര്ഥപരൈര് ഏവ സങ്കല്പാര്ഥോ ഽവഗമ്യതേ । അഗ്രസ്ഥാര്ഥപരൈര് അഗ്രസംസ്ഥിതോ ഽര്ഥോ ഽവഗമ്യതേ
ഒരു നിർണ്ണയത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തുന്നവർക്കു മാത്രമേ അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാവൂ. മുന്നിലുള്ള ലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തുന്നവർക്കു മാത്രമേ ആ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കാനാവൂ.
അഗ്രസ്ഥബുദ്ധിസംസ്ഥേ ഽസ്മിന് കല്പിതം പ്രാപ്തുമ് ഇച്ഛതി । യസ് സ നാ നൈകനിഷ്ഠത്വാത് തദാ തന് നാശയേദ് ദ്വയമ്
മനസ്സു മുന്നിലുള്ള ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കുന്നവൻ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടാൻ ശ്രമിക്കും. എന്നാൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമല്ലെങ്കിൽ, ആഗ്രഹവും ലക്ഷ്യവും രണ്ടും നഷ്ടമാകും.
തസ്മാദ് ഏകാര്ഥനിഷ്ഠത്വാദ് ഭിക്ഷുജീവേന രുദ്രതാമ് । പ്രാപ്യ സര്വാത്മനോ ലബ്ധം പദാത് സര്വം തഥാസ്ഥിതേഃ
അതിനാൽ, ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഭിക്ഷാടനജീവിതം നയിച്ചാലും, രുദ്രന്റെ നിലയിലേക്കു എത്താം. എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ എല്ലാം ലഭിക്കും.
ഭിക്ഷുസങ്കല്പജീവാനാം പ്രത്യേകം തജ് ജഗത് പൃഥക് । പശ്യന്തി തേ ച നാന്യോഽന്യം രുദ്രജ്ഞാനാദ് ഋതേ തതഃ
ഭിക്ഷുക്കളുടെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രകാരം, ഓരോരുത്തർക്കും തനതായ ലോകം വേറേ വേറെയായി കാണപ്പെടുന്നു. അവർ പരസ്പരം ഒരിക്കലും കാണുന്നില്ല; രുദ്രന്റെ ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ അതിന് സാധിക്കൂ.
അപ്രബുദ്ധാഃ പ്രജായന്തേ ജീവാ ജീവാത് പ്രബോധിനഃ । തദിച്ഛയാശു വിദുഷ ഇവ മൂര്ഖാസ് സുതാ ഇവ
ഉണരാത്ത ജീവികൾ ജീവികളിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ഉണർന്നവരും അതിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, മക്കളെ പോലെ, അജ്ഞാനികളെ ഉടനടി സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും.
ഇഹ വിദ്യാധരോ ഽഹം സ്യാമ് ഇഹ സ്യാമ് അഹമ് ഏഡികാ । ഇത്യ് ഏകധ്യാനസാഫല്യദൃഷ്ടാന്തോ ഽസ്യാം ക്രിയാസ്ഥിതൌ
ഇവിടെ ഞാൻ വിദ്യാധരനാകാമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ ഞാൻ ഈച്ചയാകാമോ എന്നുള്ളത്, ഏകാഗ്രമായ ധ്യാനം വിജയകരമാകുമ്പോൾ പ്രവർത്തിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഫലത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.
ഏകത്വം ച ശതത്വം ച മൌര്ഖ്യം പാണ്ഡിത്യമ് ഏവ ച । ദേവത്വം മാനുഷത്വം ച ദേശകാലക്രിയാക്രമൈഃ
ഏകതയും അനേകതയും, അജ്ഞാനവും ജ്ഞാനവും, ദൈവസ്വഭാവവും മനുഷ്യസ്വഭാവവും—ഇവയെല്ലാം ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി, ക്രമം എന്നിവയുടെ അനുസരണയിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
തുല്യകാലമ് അലങ്കര്തും ധാരണാധ്യാനയത്നതഃ । സര്വശക്ത്യജരൂപത്വാജ് ജീവസ്യാസ്ത്യ് ഏവ ശക്തതാ
ജീവന് എപ്പോഴും പുതുമയുള്ള ശക്തി ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാനും ധ്യാനിക്കാനും ശ്രമിച്ചാൽ ഒരേ സമയം പലവിധം അലങ്കരിക്കാൻ കഴിവ് ഉണ്ടാകുന്നു.
അനന്തശ് ചാന്തയുക്തശ് ച സ്വഭാവോ ഽസ്യ സ്വഭാവതഃ । സവികാസസ് സസങ്കോചോ ഹംസസ്യേവ ചിദാത്മനഃ
ചൈതന്യം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അതിരില്ലാത്തതും അതിരുള്ളതുമായതും, വിരിയുന്നതും ചുരുങ്ങുന്നതുമായതുമാണ്, അതെന്തെന്നാൽ ഹംസംപോലെ ഈ ഗുണങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
യദ് ഇച്ഛതി തദ് അസ്ത്യ് അങ്ഗ നനു സമ്പദ്യതേ സ്വയമ് । സ്വയംസങ്കല്പിതൈര് ഏഭിര് ദേശകാലക്രിയാക്രമൈഃ
പ്രിയനേ, ഒരാൾ എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും അതു തന്നെ സ്വയം സിദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി എന്നിവയെല്ലാം മനസ്സിൽ തന്നെ സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
യോഗിന്യോ യോഗിനശ് ചേഹ തിഷ്ഠന്ത്യ് അന്യത്ര യാന്തി ച । ഇഹ ചാമുത്ര ചേഹന്തേ ദൃഷ്ടമ് ഏതദ് അനേകശഃ
ഇവിടെ യോഗിനികളും യോഗികളും താമസിക്കുകയോ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുകയോ ചെയ്യുന്നു; ഇവർ ഇവിടെയും അപ്പുറത്തും ജീവിക്കുന്നു—ഇത് പലതവണ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
കാര്തവീര്യോ ഗൃഹേ തിഷ്ഠന് വവര്ഷാമ്ബുധരോ ഭവന് । വിഷ്ണുഃ ക്ഷീരോദധൌ തിഷ്ഠഞ് ജായതേ പുരുഷോ ഭുവി
കാർതവീര്യൻ വീട്ടിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, മേഘങ്ങൾ വീട്ടിലേക്ക് മഴ പെയ്യിച്ചു; ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വിഷ്ണു പാർക്കുമ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ അവൻ ജനിക്കുന്നു.
പശ്വര്ഥം യാന്തി തിഷ്ഠന്ത്യോ യോഗിന്യോ യോഗിനീഗണേ । ശക്രസ് സ്വര്ഗാസനേ തിഷ്ഠന് യാതി യജ്ഞാര്ഥമ് ഉര്വരാമ്
യോഗിനികൾ യോഗികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, പശുക്കളുടെ കാരണത്താൽ പുറപ്പെടുന്നു; സ്വർഗ്ഗാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രൻ യജ്ഞത്തിനായി ഭൂമിയിലേക്ക് വരുന്നു.
സഹസ്രമ് ഏകം ഭവതി തഥാസ്മിഞ് ജഗദാത്മനി । നൃണാം ശതാനി ഭക്താനാം യാന്തി സായുജ്യതാം തനൌ
ഈ ലോകാത്മാവിൽ ഒരാൾ ആയിരം രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഭക്തരായ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ആ ദേഹവുമായി ഐക്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ഏകസ് സഹസ്രം ഭവതി തഥാ ചൈഷ ജനാര്ദനഃ । ഏകഃ കാന്താസഹസ്രാണി തുല്യകാലം നിഷേവതേ
ഒരാൾ ആയിരം രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ജനാർദനനും; ഒരാൾ ഒരേ സമയം ആയിരം പ്രിയപ്പെട്ടവരെ അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവം തേ ഭിക്ഷുസങ്കല്പജീവടബ്രാഹ്മണാദയഃ । രുദ്രവിജ്ഞാനവശതസ് സ്വസങ്കല്പപുരീര് ഗതാഃ
ഇങ്ങനെ, ആ ഭിക്ഷുക്കളും, അസ്ഥിപഞ്ചരമായ ജീവന്മാരും, ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റുള്ളവരും, രുദ്രന്റെ ജ്ഞാനശക്തിയാൽ, തങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരങ്ങളിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
തത്ര ഭുക്ത്വാ ചിരം ഭോഗാന് പ്രാപ്യ രുദ്രപുരം തതഃ । ഗണതാമ് ആപ്നുവന്തസ് തേ സ്ഥാസ്യന്തി സപരിച്ഛദാഃ
അവിടെ, അവർ ദീർഘകാലം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, രുദ്രന്റെ നഗരത്തിലെത്തുന്നു; അവിടെ അവർക്കും അവരുടെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം രുദ്രന്റെ സേവകരുടെ സ്ഥാനം ലഭിക്കും.
നിത്യപ്രഫുല്തനവകല്പലതാലയേഷു രുദ്രേണ സാര്ധമ് ഉരുരത്നഗുലുച്ഛകേഷു । നാനാജഗത്സു ച തദാ പുരപത്തനേഷു വിദ്യാധരീഷ്വ് അമലമൌലിധരാ രമന്തേ
എപ്പോഴും പുതുതായി വിരിയുന്ന ഇഷ്ടവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ, രുദ്രനോടൊപ്പം, വിലയേറിയ രത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾക്കിടയിൽ, ആ ലോകങ്ങളിലെയും നഗരങ്ങളിലെയും വിദ്യാധരികളോടൊപ്പം, കറപ്പില്ലാത്ത കിരീടം ധരിച്ചവർ ആനന്ദിക്കുന്നു.
ഏഷ ദൃഷ്ടോ യഥാനേന ഭിക്ഷുണാ ചേതനാഭ്രമഃ । ഭൂതം പ്രത്യേകമ് ഏവൈവം പൃഥങ് മൃത്വാ തു പശ്യതി
ഈ ഭിക്ഷു എങ്ങനെ മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം കണ്ടുവോ, അതുപോലെ തന്നെ, ഓരോ ജീവിയും മരിച്ചശേഷം അതത് വിധത്തിൽ അതിനെ തിരിച്ചറിയുന്നു.
സര്വസ്യ നാമ ജീവസ്യ മൃതിജന്മമയീ സ്ഥിതിഃ । ഭവത്യ് ഏവ ചിദാകാശരൂപിണോ ഽപ്യ് ആകൃതിം ഗതാ
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും നില ജനനവും മരണവും ചേർന്നതാണ്. ബോധത്തിന്റെ ആകാശംപോലെയുള്ളവനും ഒരു രൂപം സ്വീകരിച്ചാൽ ഇതേ അവസ്ഥ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
പൃഥക് പ്രത്യേകമ് അഭ്യേതി ഖാത്മാ സംസാരഷണ്ഡകഃ । പൃഥഗ് ആമോദസാര്ഥസ്യ യഥാ കുസുമഷണ്ഡകഃ
പ്രത്യേകമായും വേറിട്ടും, ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഓരോ സാംസാരിക കൂട്ടത്തിലും പ്രവേശിക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ സുഗന്ധം ഓരോന്നിലും വേറേ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ.